VOV4.Bahnar - Apu\ng Tu Mrông, dêh char Kon Tum đei pơ jing đunh kơ âu 14 sơ năm. ‘Nâu j^ 1 lơ\m 3 apu\ng mơ mat tat hlo\h kơ dêh char Kon Tum, păng jing 1 lơ\m 62 apu\ng tơ nuh hlo\h lơ\m te\h đak đei xa yoa tơ drong tơ gu\m kiơ\ tơ drong Tơ chơ\t 30a sơ năm 2008 đơ\ng Khul kơ dră te\h đak. Hăm đon pơ hno\ng, ưh kơ le# tơ drong tơ nuh hin hot, pơ ngot rơ ve\t, kơ tul jơ dư đei hơ nơ\ng hơ nong, An^h jang Đảng, khul kơ dră tơ ring, khul linh păng kon pơ lei Tu Mrông tơ guăt 1 [ơ\r đon, kơ ru\n jơ hngâm jang to\k pran găh mu\k drăm, tơ pôl lơ\m dôm sơ năm tơ je# âu. Pơ yan Puih mak ‘nao Canh Tý 2020 truh hăm dôm pơ lei bơ ngai Xơ đăng hăm lơ tơ drong hơ iă tơ\ tơ ring te\h mơ mat tat Tu Mrông.

Đơ\ng plt Kon Tum kiơ\ trong năm Pơ mât Kơ tu dang 70km ‘no\h truh tơ\ apu\ng Tu Mrông. Trong dêh char tơ [ưh Tu Mrông hăm trong Hồ Chí Minh dang ei đei pơm jing trong te\h đak 40B kơ na chă yak vih vât tôch hiôk hian. Ưh lăp thoi noh đe\ch, trong đơ\ng apu\ng jur tơ\ 11 xăh, năm truh hloi tơ\ pơ lei pơ la păng năm tơ\ mir na ku\m đei man hăm [ê-tông kơ jăp ‘lơ\ng ‘năi.

‘Nho\ng A Sáng (bơ ngai tơ\ jih găh ‘ngieu) je# kơ măy ot [a hnam sư

Hnam klo kăn ‘nho\ng A Sáng, tơ\ plei Tu Bung, xăh Ngọc Lây tơ ter jơ\ng kông. ‘Nho\ng akhan, dôm sơ năm adrol ki lơ\m pơ yan ‘mi năm jang, vih tơ\ hnam tôch mơ mat. Dang ei, gre tih, gre hon đa gơ\h kơ dâu truh tơ\ cham hnam hloi. Adrol kơ têt, A Sáng oei thuê gre tih chơ kơ măy ot [a trăp truh dôm tân ‘nao răt đơ\ng apu\ng Đăk Tô vih tơ\ hnam, vă chă ot [a ăn kon pơ lei. Tơ drong arih xa ph^ tơ no\ kơ unh hnam A Sáng ku\m nhen 32 unh hnam tơ\ plei Tu Bung đei [ôh hơ dăh rim năr.

‘Nho\ng A Sáng pơ ma thoi âu: “Adrol ki hnam nhôn ku\m nhen dôm unh hnam tơ\ plei Tu Bung tơ tă tơ nuh ngăl. Đei khul kơ dră pơ gơ\r tơ le\ch jên pơm trong, tơ gu\m hơ dre\ch, tơ đăh, pơ tho ki thuơ\t jang kơ na rim hnam ku\m adrin jang xa. Hnam nhôn chă to\k io\k jên răt rong 2 to\ kơ pô dang ei đ^ đei hlo\h 10 to\ bơih. Inh chă ho\k kiơ\ dôm bơ ngai jang hơ drol găh tơ drong pơ tăm ‘long pơ gang nhen sâm hro, sâm Ngọc Linh. Pơ tăm che\h phe tơ\ tơ ring tơ ngie\t, pơ tăm [um, [a đak. Tơ drong arih xa roi đunh roi to\k [iơ\, klo kăn măr nhi man đei hnam kơ jăp, sơ năm ‘nâu sơng Têt hnam nhôn roi hơ iă hlo\h dơ\ng, jang xa đei [iơ\ kơ dôm sơ năm adrol ki. Inh răt đei bơ\n bro\, a loa pơ ‘nho\ ăn tơ drong ngôi pơ chơt [ât Têt”.

Pơ lei bơ ngai Xơ đăng tơ\ Tu Mrông

Đei trong ‘lơ\ng, tôch hiôk hian ăn tơ drong te\ch mơ dro, hlo\h 25.000 ‘nu bơ ngai Xơ đăng tơ\ hlo\h 90 pơ lei lơ\m apu\ng Tu Mrông đei dơ\ng jơ hngâm hưch hanh vă jang xa. Adrol ki, kon pơ lei lăp jang hơ dro# [a đak, pơ tăm [um, hơ [o tơ\ mir đe\ch, dang ei đ^ băt pơ tăm lơ kơ loăi ‘long kiơ\ trong pơm tơ le\ch tơ mam drăm nhen che\h phe, cao su…, mă loi j^ pơ tăm ‘long pơm pơ gang tôch đei yoa.

5 sơ năm adrol sơ\, lơ\m apu\ng Tu Mrông đei hlo\h 4.000 unh hnam tơ nuh, io\k đei vă je# 73%, ‘no\h dang ei jur pă dang 2.700 unh hnam, dang 43%. Io\k yoa jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai sơ năm 2019 to\k 2 ‘măng pơ têng hăm sơ năm 2015, to\k truh 27 triu 500 rơ bâu hlak jên. {ok A Rin Ka, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei apu\ng Tu Mrông ăn tơ băt, tơ ring hlôi io\k yoa ‘lơ\ng jơ hngâm pran vă ato\k tơ iung mu\k drăm, tơ pôl:

“Truh dang ei ako\m đ^ đăng te\h pơ tăm ‘long rim sơ năm, đunh sơ năm păng ‘long pơ gang dang 12.000ha. Apu\ng ku\m đei lơ xăh jang ‘lơ\ng tơ drong pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, nhen đei 3 xăh jang đei 8 tơ drong hơ găt, 5 xăh jang đei 9 tơ drong hơ găt păng 3 xăh jang đei 10 tơ drong hơ găt. Mă tơ pă ăn [ôh, đơ\ng dôm tơ drong jang 135, 30a, Tơ drong tơ gu\m pơ tăm che\h phe tơ\ tơ ring tơ ngie\t, Tơ drong jang ato\k tơ iung ‘long pơm pơ gang đei [ơm tôch ‘lơ\ng truh tơ drong arih xa găh tơ mam drăm, jơ hngâm đon kơ kon pơ lei”.

Ku\m hăm vei lăng măh mai phe [a tơ mam xa, vei lăng ‘lơ\ng tơ drong sơ đơ\ng tơ pôl, An^h jang Đảng, khul kơ dră pơ gơ\r păng kon pơ lei Tu Mơ Rông hlôi tơ iung đei tơ drong ‘lơ\ng, jơ hngâm pran kơ dih tơ\ tơ ring  te\h adrol sơ\ đei năng hơ tăih hơ to\, pơ ngot rơ ve\t, tơ ngie\t găng păng kơ tul jơ dư hlo\h kơ dêh char Kon Tum âu.

Bơ ngai Xơ đăng tơ\ apu\ng Tu Mrông chơt hơ iă et xa kơ pơ yan jang xa đei

Che\p vei hla ar hơ găt groi te\h đei “Tơ mam kăp g^t kơ te\h đak” ‘no\h j^ sâm Ngọc Linh, to\ ‘mi kial tôch lăp hăm lơ kơ loăi ‘long pơm pơ gang kăp g^t, đei dơ\ng lơ\m tơ ring te\h đei che\ng hơ met vă ato\k tơ iung ‘long pơ gang truh sơ năm 2020 păng trong jang truh sơ năm 2030 đơ\ng Khul kơ dră te\h đak, Tu Mrông oei pơ jing hơ yak to\k pran lơ\m tơ drong jang ato\k tơ iung mu\k drăm, tơ pôl đơ\ng ‘long pơ gang. Truh dang ei apu\ng pơ tăm đei 726 ha ‘long pơ gang. Lơ\m no\h kăp hlo\h j^ loi 500ha ‘long sâm Ngọc Linh (dang ei đei kơ jă te\ch dang 100 triu hlak jên 1 k^ hơ drih). ‘Long sâm hro (đảng sâm) hlo\h 170ha, tơ dăh jang ‘lơ\ng ku\m đei io\k yoa dang hlo\h 1 ti hlak jên 1 ha. Tơ\ dôm xăh nhen Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây, kơ so# bơ ngai pơ dro\ng tih đơ\ng sâm Ngọc Linh, sâm hro bơ ngai Xơ đăng roi đunh roi lơ.

Tơ drong kăl hlo\h dơ\ng tơ\ tơ ring te\h mơ mat tat Tu Mrông ‘no\h j^ kon pơ lei, mă lơ ‘no\h bơ ngai Xơ đăng, đ^ hu\t le# đon tơ che\ng, ‘me\h gô chang, gơ nang yoa, xa hơ păh đơ\ng te\h đak tơ gu\m đe\ch. ‘Nho\ng A Thể, tơ\ plei Đăk Kin, xăh Ngọc Lây, chơt hơ iă: Ưh hơ dro# hnam nhôn đe\ch mă jơ\p pơ lei đ^ băt jang [a đak vă đei măh mai phe [a, pơ tăm [um, che\h phe vă đei io\k yoa lơ:

“Adrol sơ\ inh ưh kơ băt pơ tăm che\h phe ôh. Gơ nơm đei te\h đak tơ gu\m, pơ tho ki thuơ\t jang kơ na inh băt, dang ei pơ tăm gơ\h bơih. Inh vang năm ho\k tơ\ lơ lăm pơ tâp pơ hrăm ‘no\h gơ\h băt [ât yơ gơ\h pơ tăm che\h phe, [ât yơ pơ tăm [um. Athei băt ki thuơ\t pơ tăm ‘long hơ tăih băl dang yơ ‘mơ\i na ‘lơ\ng gơ\h đei plei ‘lơ\ng. Lơ\m pơ lei đei 34 unh hnam, sơ năm 2019 jur đei 8 unh hnam tơ nuh bơih, oei pă 12 unh hnam tơ nuh đe\ch”.

Bơ ngai Xơ đăng vang pơ tăm sâm Ngọc Linh hăm an^h te\ch mơ dro hơ nhăk ăn io\k yoa kơ jăp

Đơ\ng 1 apu\ng groi kông tơ nuh hin, hơ tăih hơ to\, dang ei Tu Mrông j^ an^h truh đơ\ng lơ khul chă tơ mang lăng. Tơ ring ku\m sơng đei dôm j^t an^h te\ch mơ dro truh dăr hơ len, chă trong jang xa te\ch mơ dro, hơ iă hlo\h j^ găh tơ drong pơm tơ le\ch tơ mam đơ\ng ‘long pơ gang. {ok Võ Trung Mạnh, Phó Bí thư Đảng apu\ng Tu Mrông, tơ roi, apu\ng chih hơ dăh 3 tơ drong jang tơm vă jang to\k tơ\ hơ năp kơnh:

“Mă 1 ‘no\h ako\m jơ hngâm vă tơ mât jên man an^h jang, pơm trong hơ to\k tơ drong roi tơ băt, sơng io\k jên tơ mât jang vă jăh pơ jing đei th^ trơ\n. Mă 2 ‘no\h chih hơ dăh trong tơ mât jên jang tơ\ 3 tơ ring tơm vă ako\m jơ hngâm ato\k tơ iung ăn dôm xăh oei đei dơ\ng. Găh pơ mât đei xăh Đăk Rơ Ông; tơ\ to\k bo\k đei xăh Đăk Hà păng găh Hơ le\ch đei xăh Măng Ri. Mă 3 jang ke\h trong che\h hơ met te\h, pơ proh trong jang to\k ‘long pơ gang tơ\ tơ ring vă tơ le\ch jang, roi tơ băt, sơng io\k an^h jang truh jang hơ doi hăm kon pơ lei jang to\k pran hlo\h dơ\ng kơ loăi ‘long pơm pơ gang”.

Hăm đon pơ hno\ng kho\m to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin hot, pơ ngot rơ ve\t, tơ drong tơ plih lơ\m đon tơ che\ng đơ\ng kon pơ lei ku\m hăm dôm trong tơ mât jên jang tro\ [lep đơ\ng khul kơ dră tơ ring, apu\ng Tu Mrông, dêh char Kon Tum, mât lơ\m sơ ‘nao Canh Tý 2020 hăm đon lui tôch sơ đơ\ng găh mu\k drăm, tơ pôl gô đei jang to\k pran hlo\h dơ\ng. Pơ yan Puih mak vih hơ nhăk ba lơ tơ drong hơ iă hăm kon pơ lei bơ ngai Xơ đăng tơ\ tơ ring te\h mơ mat tat Tu Mrông.

Khoa Điềm: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\