VOV4.Bahnar - Hơdrol sơnăm 1975, th^ xah Plei Ku pơma hơdro# păng dêh char Gia Lai pơma atu\m ‘no\h an^h ako\m găh lơ khu\l l^nh Việt Nam Cộng hòa, tang găn jơ\p lơ\m tơring Tây Nguyên. Mă le\i, ‘ngoăih ako\m lơ khu\l l^nh păng rim an^h mơdro sa vă tơgu\m ăn iung tơblăh, dôm tơdrong mu\k drăm, tơpôl kơ Plei Ku dfêh char Gia Lai chăl no\h so\ nhen le\ ư\h kơ đe\i. Muk drăm-tơpôl kơ Gia Lai lăp đe\i đơ\ng mă năr rơngei păng d^ng truh dang e\im, PleiKu hlôi jing tơring kưodrơ\m; găh Gia Lai ‘no\h dêh char hơnơ\ng ato\k kơtang muk drăm lơm tơring Tây Nguyên. 40 sơnăm đơ\ng ro\ng rơngei, Gia Lai hlôi đei tơ pl^h ‘lơ\ng hơ iă.

Cham să Đại đoàn Kết, pơle\i tơm Pleiku, an^h pơ jing ming man Rup {ok Hô hăm rim hơdre\ch hơdrung Tây Nguyên, dôm năr au sơng hơvơn đe\i lơ tơmoi năm tơmang lăng, m^nh [ar ‘nu [o# đo#i so v^h năm ngôi kơdrăn tơ blăh sơ\, [lep lơ\m năr tơbăt 40 sơnăm rơnge\i dêh char Gia Lai, 40 sơnăm rơnge\i tơring Pơbăh, Te\h đak rơnge\i keh kong. Lơ bơngai hlêng hlang mư\h th^ xah ie\ ioch, prăt năr jơva gre khu\l l^nh kơdau đơ đu\k đơ đăk sơ\, dang e\i hlôi jing m^nh an^h kơdrơ\m ‘lơ\ng lie\m. {o# đo#i so Vũ Đình Phú, sơ\ jang Kơ ie\ng kơdră che\p pơgơ\r jang tơgu\m Trung đoàn 95A, kơdrăn tơblăh Tây Nguyên, chhôk hơ iă tơ\ anăp tơ pl^h ‘nao kơ pơle\i tơm: “Th^ xah Pleiku đơng ro\ng 40 sơnăm rơnge\i ‘no\h hre\i au hlôi tơ pl^h kơ hre\ng ‘măng tơpă mơ\n, ư\h khan lăp dôm j^t ‘măng đe\ch ôh. Dang e\i bơ\n hnam t^h kơ jung ‘lơ\ng lie\m, kon pơle\i chơt hơ iă chă jang sa.”

Pơtêng hăm tơring kơdrơ\m. tơdrong tơ pl^h tơ\ tơring sơlam te\h đak dêh char Gia Lai je\i tôch kơ dêh mơ\n. Lăp đơ\ng ro\ng năr rơnge\i, Dơno\ an^h Đảng, Kon pơle\i rim hơdrung [ar apu\ng Chư\ Prông hăm Đức Kơ, dêh char Gia Lai hlôi atu\m hăm rim an^h mơdro sa tơm păng rim an^h [o# đo#i kơ Binh đoàn 15 iung jang chă hium hơko\m dôm tơdrong răm đơ\ng tơblăh vang sơ\, chă pơtăm [a hơ [o, pơtăm ‘long kăp g^t. Tru\h dang e\i, tơring sơlam dơnu\h hin sơ\ hlôi jing tơring joăt chă pơtăm ‘long kăp g^t kơtang hloh tơ\ Tây Nguyên, hăm 3 kơ loăi ‘long pơtăm hơnhăk ba đe\i io\k yua kơ jăp ‘no\h ksu, chehphe păng tiu; mu\k drăm kơ [ar apu\ng sơlam te\h đak, tơdrong er^h sa kơ kon pơle\i rim hơdrung je\i đe\i io\k yua kơ jăp hlo\h pơtêng hăm rim apu\ng anai lơ\m tơring. {ok Rơ Mah Bơn, oe\i lơ\m pơle\i Chan, tơring Ia Pnôn, bơngai Jarai mă blu\ng oe\i lơ\m apu\ng sơlam te\h đak Đức Cơ vang jang pơtăm ksu hăm [o# đo#i, chơt hơ iă, pơma: “Hlo\h dôm j^t sơnăm Binh đoàn ato\k tơ iung ksu tơ\ au, đơ\ng no\h tru\h dang e\i, kơ d^h ba [o#h chhôk hơ iă dêh. Kon pơle\i kơtă đe\i tơdrong er^h sa tơ pl^h ‘nao, sut sa pơngot rơve\t, tơ jur dơnu\h, so\ng sa, oe\i sa măh mai tôm tong.”

Le\ch ve\h đơ\ng tơring sơlam te\h đak găh Pơmơ\t, yak năm tơ\ găh Hơle\ch, tru\h apu\ng K[ang, pơle\i pơla [ok Nup, tơring kăn kư\ ke\ch mang kơ dêh char Gia Lai, je\i hlôi đe\i [o#h tơ pl^h ‘nao kơtang đơ\ng ro\ng 40 sơnăm rơnge\i. Jăl trong te\h ho\h Đông Trường Sơn sơ\, dang e\i hlôi tu\h kơsu, man trong glung ‘lơ\ng lie\m, tơgu\m tơgoăt te\ch mơdro kơtang păng pơm hơyak pran kơtang ato\k tơ iung mu\k drăm kơ kon pơle\i rim hơdrung lơ\m tơring. Găh u\nh hơyu\h, trong nơnăm, hnam trương, hnam pơgang hlôi tơ iung pơ jing tru\h lơ\m pơle\i, pơtho pơ hrăm, jang pơgang je\i ato\k tiơ iung ngăl. Păng kon pơle\i rim hơdrung oe\i lơ\m apu\ng K[ang, oe\i ling lang [lo\k hơdơ\r kơ nhap {ok Nu\p nuih mơng, m^nh ‘nu ho\k tro gơ\h hơge\i kơ {ok Hô, m^nh “kră pơle\i Tây Nguyên” ‘lơ\ng hơ iă gơ\h găt, m^nh jơhngơ\m đon ‘lơ\ng hơ iă găh tơgoăt tơgoăl, hơdrin đ^ jơhngơ\m, tơ iung pơ jing tơdrong er^h sa ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng, dơ\ng kơ jăp. {ok Đinh Rinh, [o# đo#i so oe\i lơ\m pơle\i Tung, tơring kăn kư ke\ch mang Kroong, apu\ng K[ang pơma: “Đơ\ng sơ\, kon pơle\ki bơ\n mơ\ng kiơ\ Đang, kiơ\ ke\ch mang yak hlo\h ư\h kơbăt dom yơ tơnap tap tru\h dang e\i hlôi đe\i rơnge\i hiôk hian ph^ pơto\. Hrei au, kon pơle\i hơnơ\ng tpưgoăt tơgoăl, pôm nơ\r [ơ\r đon tơ iung pơ jing pơle\i pơla, tơgoăt m^nh [ơ\r đon, tơgum djru d^h băl ato\k tơ iung mu\k drăm.”

Tơ\ Gia Lai, ư\h kơ đe\i trong ayơ mă tơblăh vang hrang tơ [et kơtang hlo\h nhen trong 7, ‘no\h jing trong gre 25 tơgoăt đơ\ng Gia Lai năm tơ\ Phú Yên hre\i au. Trong au ‘no\h hlôi đe\i ‘măng tơblăh vang tuch luch tơ\ Kơdrăn tơblăh Tây Nguyên, mư\h [o# đo#i bơ\n tang găn tơblăh, pơlôch lơ khu\l l^nh Quân đoàn 2, khu\l l^nh Việt Nam Cộng hòa to\k bo\k kơdau jăk, hăm hlo\h 28.500 ‘nu l^nh le\ch ve\h kơdrăn tơblăh.

Poăn j^t sơnăm hlôi yak hlo\h, trong .nuih mơng au hlôi tơ pl^h ‘nao. Trong mơ\t blu\ng đe\i jăl trong 14 đe\i apu\ng Chư\ Sê, dang e\i jing tơring pơtăm tiu să hlo\h lơ\m te\h đak; ‘Moi kiơ\ trong au, th^ xah AyunPa, apu\ng Ia Pa, apu\ng Phú Thiện, apu\ng Krông Pa, je\i lơ\m tơring jang chu\n na [a đak păng kơtao să hlo\h Tây Nguyên, prăt sơnăm đe\i tơruih, pơro đak đơ\ng Pơnơ\t đak AYun Hạ păng Pơnơ\t đak Ia Mlă. Dôm chu\n kơtao glơch glach, dôm chu\n na [a đak [l^k [la\k ‘no\h tơbăt ăn tơdrong ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng dơng kơ jăp kơ kon pơle\i rim hơdrung oe\i lơ\m groi te\h au. Kră pơle\i [ok Ksor Nhi, oe\i lơ\m pơle\i Ama Hing, tơring nuih mơng Đất Bằng, apu\ng Krông Pa, pơma: “Gơnơm đe\i tơdrong jang pơm hnam m^nh dơnơ\ng dơ\ng pơle\i m^nh an^h kơna pơle\i pơla hlôi đe\i tơ pl^h te\nh koăng kơ sơ\, mu\k drăm ato\k tơ iung, trong nơnăm tơ\ pơle\i pơla, tơring tơrang ‘lơ\ng lie\m, đe hơ io\h đe\i năm ho\k pơ hrăm tôm, pơle\i pơla chơt hơ iă. Nhôn gô pơro# pơ rôp kôn mon kon sau hơdrin ho\k pơ hrăm mă gơ\h hơge\i vă đơ\ng ro\ng au tơ iung pơle\i pơla pơdro\ng hơnu\k hơnoa hlo\h dơ\ng.”

Đơ\ng ro\ng 40 sơnăm rơnge\i, dêh char Gia Lai đe\i hơ yak tơ pl^h kơtang. Jơ\p tơring Hơle\ch-Pơmơ\t-Tu lơ\m dêh char pă đe\i [o#h dôm tơdrong răm đơ\ng tơblăh vang hrang tơ [et pơm ăn sơ\. Tơ pl^h ăn kơ ‘no\h đe\i an^h kơdrơ\m ato\k tơ iung, dôm mir pơgar ksu, chehphe [l^k [la\k, dôm chu\n na [a đak glơch glach jing ‘lơ\ng, tơdrong er^h sa kơ kon pơle\i ph^ tơto\  dơno\ ‘lơ\ng dơ\ng kơ jăp, tơgăl jing an^h tơm kơ Tơring Tu Tây Nguyên lơ\m rim tơdrong.

Bơngai tơblơ\ nơ\r: Amazư\t