VOV4.Bahnar - Đak Đoa jing tơring teh pơtăm ka phê xă hloh tơ\ dêh char Gia Lai. Dôm xơnăm kơ âu, gơnơm kiơ\ tom dôm trong jang tơroh kơjăp hăm dôm anih jang mu\k drăm te\ch răt ka phê hăm teh đak đe, noh kon pơlei tơ\ âu to\k bo\k oei tơplih đon kơche\ng jang ka phê juăt jue jing pơtăm ka phê kiơ\ pơkăp lơ\m kơpla teh, vei xơđơ\ng jơhngơ\m jăn păng ‘lơ\ng hăm cham char.

To\k bo\k oei pe\ yua pơgar ka phê 1ha, ‘nho\ng Si Môn (bơngai Bahnar)  tơ\ pơlei Dôr 2, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai ăn tơbăt, mă ăh pơyan âu kơjă ka phê hơdrih lơ\m tơring lơ\m 7 rơbâu hlj minh k^, mă lei gơnơm jang kiơ\ pơkăp UTZ (dang xơkơ\t lơ\m kơpal teh găh ka phê rơgoh ‘lơ\ng, vei xơđơ\ng jơhngơ\m jăn ăn bơngai pơtăm păng vei xơđơ\ng cham char lơ\m tơdrong pơm jang), noh unh hnam duh te\ch đei hăm kơjă 8 rơbâu 500 hlj minh k^.

‘Nho\ng Si Môn ăn tơbăt, ‘nho\ng păng dôm unh hnam kon pơlei tơ\ pơlei Dôr 2 vang jang lơ\m Hơp tak xăh Choh jang xa păng Te\ch pơdro Lam Anh (thôn Tuơh Ktu, xăh Glar), xơkơ\t atu\m băl pơm jang ka phê kiơ\ tơchơ\t  UTZ  đơ\ng pơyan jang xơnăm 2018-2019. Kiơ\ kơ noh, trong pơm jang tơplih đ^ đăng kiơ\ trong hưuh kơ. Lơ\m noh, pơgang hơdrông păng pho\ng hoă ho\k đei tơjur, păng adro# yua ăh khei năr kăl kiơ\ pơkăp đe\ch. Ưh đei yua pơgang pơlôch ‘nhe\t, hơto\k tuh pho\ng hưuh kơ păng tơmam uh bu\k vă tang găn pơrang pơrăm. ‘Nho\ng Si Môn ăn tơbăt: “Adrol ki teh inh noh hơrăng păng xap, mă lei dang ei noh tơplih pha bơih, teh jing pui păng rơmuơn hloh. Lơ\m teh đei lơ kơ ep lep ler pơyua erih. Tơm ka phê duh to\k pran, đei lơ plei xơđơ\ng, ưh đei xơnăm yơ mă ưh đei yua, ưh đei hiong nhen adrol ki bơih.”

Duh to\k bo\k jang 1 ha 5 sao ka phê 20 xơnăm kiơ\ tơchơ\t UTZ đơ\ng xơnăm 2018 truh dang ei, ‘nho\ng Suân (rơneh xơnăm 1986, oei tơ\ pơlei Groi Wêt, apu\ng  Đak Đoa) ăn tơbăt, pơyan mă blu\ng ‘nao tơplih jang, pơgar ‘long pơtăm kơ unh hnam ưh đei plei lơ, oei pă 1 ta#n 2 tă găr lơ\m 1 ha jang. Mă lei đơ\ng xơnăm mă 2 to\k tơ\ kơpal, plei to\k lơ. Xơnăm âu, hơbo\ unh hnam đei yua pơhlom 5 ta#n găr 1 ha. Kiơ\ kơ Suân, pơtăm ka phê kiơ\ tơchơ\t UTZ tơgu\m pơjing tơmam drăm ka phê rơgoh ‘lơ\ng, jơhngơ\m jăn bơngai pơtăm păng cham char đei vei xơđơ\ng gơnơm ưh đei yua lơ pho\ng hoă ho\k păng pơgang pơnhu\l. ‘Nguaih kơ noh, trong jang âu duh tơgu\m ăn plei xơđơ\ng hloh, jên jang tơjur noh pơyua lơ ăn pơgar ‘long pơtăm: “Ăh pơgar ‘long hlôi đei hơmet, ba rơih plei đum vă te\ch, tong ane# nai noh te\ch kiơ\ kơjă lơ\m tơring. Kơlih ba tuh pho\ng, pruih pơgang [lep kih thuơ\t, noh tơpă pơgar ‘long gô đei lơ plei hloh. Dang ei, kơdih inh oei pơtho ăn kon pơlei vang jang ka phê kiơ\ tơchơ\t UTZ vă pơm jang kơjăp xơđơ\ng, mong răk hloh păng hơto\k io\k yua. Mưh kon pơlei pơm jang kiơ\ [lep tơchơ\t UTZ noh inh kơche\ng kơjă ka phê tơ\ apu\ng gô kơjung hloh.”

{ok Lê Hữu Anh, Kơdră Jơnu\m jang găh jên hu, duh jing kơdră anih jang Hơp tak xăh Choh jang păng Te\ch răt Lam Anh ăn tơbăt, dang ei hơp tak xăh đei 19 bơngai vang jang păng 31 unh hnam k^ pơkăp pơm jang, hăm hơgăt pơtăm pơhlom 70 ha.

Tôm hơgăt âu đei pơm jang kiơ\ tơchơ\t UTZ. Lơ\m noh 70% bơngai jang lơ\m hơp tak xăh noh bơngai Bahnar tơ\ 3 xăh Glar, Ia Dơk păng xăh Trang kơ apu\ng Đak Đoa. Kơche\ng, lơ\m pơyan âu, kơso# ka phê kiơ\ tơchơ\t UTZ kơ hơp tak xăh gô đei pơhlom 200 ta#n. Gơnơm thoi noh, hơp tak xăh hlôi tơguăt te\ch đei tơmam drăm ăn anih jang mu\k drăm juăt te\ch ka phê ăn teh đak đe, hăm kơjă xơđơ\ng. {ok Lê Hữu Anh ăn tơbăt: “Kon pơlei jang mir lăp kơ đon, vang jang hăt hot. Tơchơ\t đơ\ng nhôn noh pơm tơle\ch ka phê rơgoh ‘lơ\ng vă hơto\k kơjă te\ch tơle\ch. Atu\m hăm noh hơp tak xăh tơle\ch pơjing ka phê đei hơnăn Slar Land coffee, bơngai jang hơp tak xăh dăp đon dăp bơnôh rơih đơ\ng găr ka phê ‘lơ\ng hloh, mă blu\ng tơmam drăm hlôi đei tơring drơ\ng lăp, te\ch tơle\ch roi năr roi hơto\k.”

         {ok Bùi Quang Thoại, Pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Glar, apu\ng Đak Đoa ăn tơbăt, gơnơm jang kiơ\ [lep pơkăp, noh tơmam drăm ka phê kơ hơp tak xăh đei tơm a hla chă, đei tơre\k teh hơdăh. Tơdrong kăp g^t noh kon pơlei tơ\ tơring to\k bo\k oei tơplih trong jang ka phê juăt jue vă pơm jang kiơ\ trong ‘nao, tơdrong yua pho\ng păng pơgang hơdrông kiơ\ trong xo pă đei oei, tơplih jang kiơ\ hưuh kơ ngăl bơih, kơjăp xơđơ\ng, pơm tơle\ch păng te\ch ăn teh đak đe: “Tơdrong pơm jang kiơ\ tơchơ\t mă blu\ng tơgu\m ăn kon pơlei tơ\ tơring băt trong yua pơgang vei lăng ‘long pơtăm tro\ khei năr, ưh đei yua pơgang pơlôch ‘nhe\t pơm ‘me# ‘mach cham char, hơto\k kơjă tơmam drăm, pơm tơle\ch găr ka phê rơgoh ‘lơ\ng, vei xơđơ\ng pơkăp tơle\ch”

         Jang ka phê kiơ\ dôm tơchơ\t lơ\m kơpal teh to\k bo\k jing trong jang kơjăp xơđơ\ng hơyak kiơ\ pơkăp te\ch ăn tơring tih pran, vei xơđơ\ng kơjă tơmam drăm, hơto\k anih dơ\ng đon lui ăn ka phê Việt Nam. 

Lan chih păng rapor