VOV4.Bahnar – Bri tơkuh đơ̆ng dêh char Gia Lai hăm dôm dêh char păng đơ̆ng dôm apŭng lơ̆m dêh char hlôi ƀôh đơ̆ng lơ xơnăm kơ âu bơih. Mă lei, đơ̆ng blŭng xơnăm truh dang ei, tơdrong mă noh ƀôh tŏk kơtang hloh, ƀơ̆t ƀôh băt đei jăl trong mơ̆t tơ̆ bri đei khul tơtông bri tuh ƀê tŏng ăh dôm anih tơnap kơ găn vă chơ tơ̆r; đei hloi khul gre choh, đơ̆ng kon pơlei tơ̆ âu năm pơrăm bri yuơ kon pơlei nai vei hơlen. Oei tơ 'ngla bri noh đei lơ tơdrong pơgăn ăn tơdrong jang ưh đei tơnăp kơ po.

          Tơring bri tơkuh đơ̆ng apŭng Krông Pa (Gia Lai) hăm Anih vei hơlen bri Ea Sô, apŭng Ea Kar păng apŭng Krông Năng (dêh char Đăk Lăk) ƀơm pơrăm hơnơ̆ng đơ̆ng lơ xơnăm kơ âu. Păng truh ăh khei 3 âu ki, anih jang kơpal dêh char Gia Lai pơtoi băt bri ƀơm pơrăm kơtang. Tơ̆ anih đe pơrăm lơ̆m tơring bri 1432, kơ Jơnŭm vei hơlen bri hmŏ găh pơbăh đak krong Pa (Gia Lai), 119 tơm 'long tơ̆r đei kơjă kăp nhen 'long tơgiăr, 'long kơnhu, 'long tang, 'long tơngia hlôi ƀơm koh ot; mă lơ hlôi ƀơm ot jing tơ̆r, pơkă đei  42 met khô̆i.

Mă lei, kiơ̆ kơ ƀok Trương Quốc Dụng, Kơdră Anih hơlen 'long bri apŭng Krông Pa, âu jing tơdrong răm đơ̆ng tơdrong mă khul tơtông bri ƀôh đei tơchơ̆t tơklăh oei ataih băl vă tang găn pơrang jĭ Covid-19: “Ăh jê̆ đĭ khei  1 truh jê̆ đĭ khei 2/2021, tơring đei hơbuh pơrang jĭ Covid-19, khul jang hơlen 'long bri athei pơm kiơ̆ tơklăh oei ataih băl tơ̆ tơring, ưh kơ truh anih jang hơlen, khul vei hơlen bri duh ưh kơ măh. Adrol hloh noh, tơ 'ngla bri (Anih jang vei hơlen bri găh pơbăh đak krong Pa) athei pŭ xơnong jang âu".

        Xơnăm xơ̆, duh tơ̆ âu, khul kơpal ƀôh băt tơdrong koh ot tơ̆r glăi tơ̆ dôm tơring bri 1430, 1432. Hơdăh noh, ăh năr 13 păng năr 14/4/2020, duh tơ̆ tơring bri 1432, đei 52 tơm 'long tơ̆r tih 12 cm truh tong anê̆ met ƀơm koh ot glăi, lơ 'long tơ̆r hlôi đei tơlĕch đơ̆ng bri. Kiơ̆ kơ ƀok Hoàng Thi Thơ – Kơdră Jơnŭm vei hơlen bri hmŏ găh pơbăh đak krong Pa, tơ 'ngla bri, nohh tơdrong tơnap lơ̆m vei lăng bri tơ̆ tơring tơkuh dih băl nohd dei lơ tơdrong, nhen bơngai jang tŏ xĕt, hơgăt bri noh xă păng trong nơnăm ataih: “Rim bơngai vei hơlen đơ̆ng 1 truh 2 tơring bri, pơhlom 1500 ha minh 'nu, găn 5 xăh, tơring tơkuh hăm dêh char Đăk Lăk noh 36 km, tơkuh hăm Ayun Pa noh 10km. Đơ̆ng anih jang truh tơring tơkuh jê̆ hloh noh duh 50 truh 60 km bơih; anih gak hơlen tam mă đei tôm, noh khul vei hơlen bri tam mă đei anih oei xa xơđơ̆ng”

        Atŭm hăm apŭng Krông Pa, noh tơring bri tơkuh hăm apŭng Mang Yang hăm minh ƀar apŭng nai duh ƀơm phă pơrăm lơ 'măng. Hơdăh nhen tơring bri kơ pơlei Đê Toak, xăh Kon Chiêng, apŭng Mang Yang tơkuh hăm apŭng Kông Chro mă đei 2 anih hơlen bri, mă lei bri duh oei ƀơm pơrăm ăh khei 10/2020. Dăh mă 'nao âu hloh, năr 10/2 âu ki, ăh kơ 'năr, khul đei  40 'nu bơngai hao 12 tong gre choh atŭm hăm kơmăi kơmŏk, đơ̆ng apŭng Phú Thiện năm tơ̆ bri kơ pơlei Klăh, xăh Kon Chiêng vă koh hloh 40 tơm 'long bri glăi. Ƀok Võ Đình Huy, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Kon Chiêng, Mang Yang akhan, tơdrong vei lăng bri tơkuh hơnơ̆ng jing tơdrong pơngơ̆t kơ đon: “Tơring bri tơkuh dih băl noh xă xeng, minh ƀar bơngai, gre vih vơ̆t kơdrâ̆m, mưh ưh đei ƀôh băt tơtom noh tơdrong pơrăm bri lơ̆m tơring đei ƀôh lang xă tơpă”

        Lơ̆m 3 khei blŭng xơnăm 2021, anih jang hơlen kơ dêh char Gia Lai xơkơ̆t đei  96 'măng koh phă tơ̆r glăi. Thoi noh, rim năr, khul jang băt đei 1 'măng pơrăm bri. Lơ tơdrong pơrăm bri tơ̆ tơring, khul jang kơpal adrô̆ ƀôh tơmam drăm păng hơlen tơdrong răm mă tam xơkơ̆t hơdăh bơngai yơ pơrăm bri. Lơ̆m noh, tơring bri tơkuh hăm dih băl hơnơ̆ng đei 'long tơ̆r tih, kăp gĭt, oei ataih đơ̆ng anih hơlen đơ̆ng tơm bri păng khul kơpal tŏk bŏk oei jing anih kơleng lăng đơ̆ng khul tơtông 'long bri tơ̆ tơring.

        Kiơ̆ kơ ƀok Vũ Văn Thảo, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei apŭng Krông Pa, tơring đei lơ hơgăt bri tơkuh hăm dêh char Đăk Lăk păng Phú Yên, noh vă tang găn tơdrong pơrăm bri kăl pơgăn hloi găh tơdrong tơm hơ 'nhăk pơrăm bri păng tơdrong tĕch tơlĕch tơ̆r. Ƀôh tơpă tơ̆ apŭng, duh oei 10 anih jang mŭk drăm păng hơp tak xăh jang găh tơ̆r; đei lơ bơngai pơgenh răt tơ̆r glăi vă pơm tơlĕch tơmam drăm. Ƀok Thảo akhan kăl kơhret hơlen tơ̆ dôm tơring tơkuh dih băl noh tơdrong tang găn pơtơm đei jơnei tơnăp: “3 apŭng Krông Pa, Ea Kar, Krông Năng noh đei Ƀĭ thư, kơdră Anih vei lăng kon pơlei apŭng, kơdră kŏng ang apŭng, kơdră anih jang hơlen 'long bri tơ̆ dôm apŭng hop akŏm lơ bơih, vă drơ̆ng nơ̆r tơlĕch trong vei bri, mă lei duh ưh đei tơnăp. Dang ei noh drơ̆ng nơ̆r trong jang xrĕp tơroi dih băl, ăh ƀôh băt, axong khul jang vă khul tơtông bri ưh gơh 'nhăk tơ̆r lĕch đơ̆ng bri. 4 khul jang atŭm băl akŏm xek tơlang. Apŭng Krông Pa jang hăt hot mă Krông Năng ưh đei tang găn dăh mă pơhơi noh jang ưh đei jơnei ôh.”

Pơrăm bri tơkuh đơ̆ng dêh char Gia Lai păng dôm dêh char păng đơ̆ng dôm tơring kơ dêh char Gia Lai, ưh kơxĭ tơdrong 'nao, mă hlôi ƀôh đơ̆ng lơ xơnăm kơ âu. Mă lei truh khei năr dang ei, tơdrong pơrăm bri roi năr roi kơtang hloh. Tơdrong tơm noh ưh đei jang hadoi dăh mă jang hadoi ưh đei tơnăp nhen lĕ duh oei jing  “tơdrong tơm dơnơm” vă dôm tơring tơ̆ Gia Lai pơma pơgăn găh tơdrong pơm hiong bri.

Lan chih păng pơre nơ̆r