VOV4.Bahnar - Hmă hmă, tơdrong chă tơruih ‘măng mă 2 ăn chehphe ‘no\h đ^ đang lơ\m khe\i 3. Mă le\i, hăm to\ phang kơtang pơyan phang 2014-2015, hre\i au, kon pơle\i cho\h jang sa tơ\ dêh char Gia Lai oe\i mơ hoal tơchă đak vă do\ng chehphe ăn kơ po. Tơ\ apu\ng Ia Grai, apu\ng tơm jang chehphe kơ dêh char Gia Lai, phang pơđang sa roi kơtang hlo\h.

Hlo\h 20 sơnăm jang chehphe, tim mă lăh sơnăm ayơ [ok Phan Thanh Hải, oe\i tơ\ Tô 2, th^ trân Ia Kha, apu\ng Ia Grai, [o#h kơmăt thoong đak Ia Châm tơ je# pơgar chehphe po hrơ\ hroi nhen sơnăm au. ‘Nao lăp tru\h pơyan tơ ruih mă 2, thong đak au đ^ hrơ\. Kmăi hiup đak măh kơdau răh pơdơ\h răh gô chang đak to\k, kơna u\nh hnam [ok măh oe\i lơ\m mir tru\h hlo\h 1 poăt khe\i, gô chang đak to\k ‘no\h hiup đak dơ\ng, mă le\i lăp măh ăn chehphe hoei kơ lôch hro đe\ch. {ok Phan Thanh Hải pơma: “ Đơ\ng au năm tơ\ pơbăh ‘no\h pă đe\i đak vă chă tơruih. Đơ\ng mă tơ ruih ‘măng mă 2 ‘no\h ư\h kơ pă đe\i đak bơih. Ư|h kơ măh đak ‘no\h kơna chă tơruih jro tơ\ sơlu\ng. Đak ư\h kơ măh kơna bơ\n chă tơruih dang đơ\ng 30 pơn^t tru\h 1 jơ ‘no\h pơdơ\h bơih. Rim sơnăm măh mai đak, lăp chă tơruih 5 năr ‘no\h dang bơih, sơnăm au tơruih tru\h 16 năr. Chă tơruih 1 poăt sơlu\ng, ư\h khan tơruih [e\nh nhen rim sơnăm ôh. ‘No\h j^ chă tơruih vă hoei kơ lôch đe\ch.”

Yuơ thoong đak Ia Châm hrơ\ hro\i, hơdrin chă sir sơlu\ng lơ\m thoong đak je\i ư\h kơ jơne\i, ‘nho\ng Lê Bá Thảo oe\i tơ\ Tô 9, th^ trân Ia Kha,aapu\ng Ia Grai măh dăng đing đak ataih 1.500 met, mơng dơ\ng dôm to\ kmăi [ôm đak, vă chă hiup đơ\ng dơnau đak kơ hnam kmăi đak tơle\ch u\nh hơyu\h Ia Kha do\ng tơgu\m chehphe po. Kon jên chă tơruih chehphe kơ yuơ lơ lo\h kơna tơhoach lơ. ‘Nho\ng Lê Bá Thảo pơma: “Tơdăh dăng đing io\k đak đơ\ng hơbong păh to ‘no\h năm tru\h tơ\ au ‘no\h đơ\ng 70 tru\h 80 tr^u hlak jên, pơ đ^ tơle\i u\nh hơyu\h, đing đak hloi. Dang e\i, ba măh chă mơng đing đak, mơng kmăi [ôm đơ\ng đe vă io\k đak tơruih. Đơ\ng thoong đak to tru\h tơ\ au ‘no\h măh 30 ioi đing đak, m^nh đing đak kơ jung 50met. Đơ\ng sơ\ tim mă lăh phang pơđang nhen sơnăm au. Bơ\n io\k đak đơ\ng păh to kơna kon jên tơhoach hlo\h 2 ‘măng. Tơdăh đe\i đak lăp tơruih 3 tru\h 4 năr đang bơih, mă le\i dang e\i tru\h 10 năr ‘mơ\i mă đang.”

Kiơ\ đơ\ng Dơno\ an^h ve\i lăng cho\h jang sa, dang e\i, tim mă khan jơ ‘năr phang pơđang kơtang ôh, mă le\i lơ\m dêh char Gia Lai hlôi đe\i 1.085ha ‘long pơtăm phang pơđang, hăm phang pơđang kơtang hlo\h rim sơnăm. Kiơ\ đơ\ng [ok Văn Phú Bộ, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng cho\h jang sa găh Dơno\ an^h ve\i lăng choh jang sa păng ato\k tơ iung tơring tơrang dêh char Gia Lai, tơdăh lơ\m 10 năr dơ\ng ư\h kơ đe\i ‘mi, dêh char Gia Lai gô tơbăt hơdăh phang pơđang kơtang hlo\h. {ơ\t măt, vă pơm dă [iơ\ hiong răm đơ\ng phang pơđang, ‘ngoaih chă pơ cho\h đak đơ\ng pơnơ\t đak, rim pơle\i kăl kơ d^h tơchă mă tro\ [lep hăm tơdrong jang sa kơ po: “ Dơno\ an^h ve\i lăng cho\h jang sa dêh char hlôi pơro# athe\i iung jang chă kôch hơmet pơ ‘lơ\ng thong hơbong đak, chă tơruih pơkom, chă pơcho\h đak mă [lep ... Dôm tơring ayơ gơ\h chă sir đak koai ‘no\h ăn chă sir đak koai. Tru\h hloi chehphe hăm [a, chă rơ\ih lăng ‘long pơtăm ayơ vă do\ng hơdrol ‘no\h je\i tơdrong chă pơ cho\h ăn đak. Rim tơring, rim pơle\i, gômơ\ng kiơ\ rơvơn kơ d^h po kơna iung jang mă tro\ [lep.

Tơ\ Dak Lak, tơdrong phang pơđang je\i to\k bo\k kơtang. Hơgăt te\h ‘long pơtăm phang pơđang tơ\ dêh char au to\k bo\k lang să kơtang, tơche\ng pơ hlom năng hiong răm tru\h 765 ti hlak jên. Năr 24/3, Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i dêh char Dak Lăk hlôi pơgơ\r hop ako\m hăt hot vă pơro# bơ\ jang tang găn phang pơđang.

Kiơ\ đơ\ng Dơno\ an^h ve\i lăng cho\h jang sa păng ato\k tơ iung tơring tơrang dêh char Dak Lăk tơbăt, tru\h dang e\i, hlo\h 24.000ha ‘long pơtăm lơ\m tơring au to\k bo\k phang pơđang, lơ\m au chu\n na [a đak hio\ng răm đ^ đăng vă je# 800ha. Vă je# 20.000ha chehphe (tơmơ\t 10% hơgăt te\h chehphe lơ\m dêh char) gô ư\h kơ gan phe\i kơ yuơ ư\h kơ măh đak. Tơche\ng hiong răm tru\h hlo\h 765 ti hlak jên. Dôm tơring phang pơđang kơtang hlo\h ‘no\h Krông Năng, Ea Kar, Krông Ana, Ea Hleo, păng Krông {uk.

Hre\i au, tơ\ Dak Lăk lăp đe\i rim pơnơ\t đak t^h oe\i sơđơ\ng đak tơruih. Pă dôm dơnau păh ai păng ie\, đak hoch kơtang tru\h an^h ư\h kơ gơ\h ro. Găh lơ hơbong thoong đak, nhen đak kroong Krông Năng, thoong đak Krông Păk, thoong đak Ea Tul, thoong đak Ea Hleo, hlôi hrơ\ hro\i. Pơn hơlau to\ pơđang tơ\ Dak Lăk oe\i pơdui đunh tru\h 1 khe\i dơ\ng, hơgăt te\h phang pơđang oe\i hơnơ\ng lang să. ‘Ngoăih đơ\ng to\ ‘mi kial, tơdrong io\k yua đak ư\h kơ lăp đơ\ng kon pơle\i mư\h chă tơruih ăn chehphe, je\i đe\i lăng tơdrong tơm pơm ăn ư\h kơmăh đak lơ\m dêh char. {ok Lê Gia Dậu, Kơdră che\p pơgơ\r Ko\ng ty ve\i lăng Pơnơ\t đak dêh char Dak Lăk tơbăt: “ Dơnau oe\i đe\i đak [e\ng ‘no\h sơđơ\ng đak chă tơruih nhen rim sơnăm, mă le\i jơhngơ\m đon hli phang pơđang kơna chă [ôm đak tơruih kơtang, tru\h po đơ\ng ro\ng kơ d^h bơ\n pơm ăn phang pơđang. Đ^ đăng rim an^h chă tơruih đak kơ kon pơle\i [ôm kơ d^h đơ\ng dơnau ‘no\h lơ, mă [lep đe sư chă hiup đak lơ\m 10 jơ ‘no\h đe sư chă hiup đak đơ\ng 15-20 jơ pơ t^h gia”.

Kiơ\ đơ\ng [ok Đinh Văn Khiết, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i dêh char Dak Lăk, mă đơ\ng pơn hơlau tôch kơ [lep, mă le\i bơ\ jang tang găn phang pơđang kơ dêh char oe\i tim mă ‘lơ\ng, mư\h hơgăt te\h jang [a phang oe\i să hlo\h nơ\r pơkă, lơ dơnau đak ư\h kơ măh đak ... Tơdrong kăl hlo\h hre\i au, ‘ngoăih trong chă pơ tru\h đak tơruih, jang kiơ\ khoa ho\k rim an^h pơnơ\t đak, rim an^h bơ\ jang tơring tơrang ato\k kơtang pơro# pơ rôp, pơtho tơbăt ăn kon pơle\i vă kon pơle\i hlo#h vao io\k yua đak tro\ [lep. Rim apu\ng lơ\m dêh char kăl jang kiơ\ rim trong jang tang găn phang pơđang, ư\h kơ gô chang gơnang đơ\ng Trung ương chă tơgu\m ăn kon jên, adoi iung jang băt hơdăh, tơtom tơgu\m djru phe [a ư\h kơ le# đe\i kon pơle\i pơngot rơve\t. {ok Đinh Văn Khiết, pơma:  “Dang e\i, rim apu\ng, rim tơring, rim an^h mơdro sa tơm, rim kon pơle\i, bơ\n kăl vang iung jang, păng pơro# mă kơtang, kơru\n đ^ jơhngơ\m păng iung jang kơtang. Rim tơring kăl dăr lăng mă [lep hơgăt te\h răm, tơdrong hiong răm dôm yơ, đơ\ng no\h mă đe\i trong chă tơgu\m djru ăn tro\ [lep; hơlen hơdăh rim kơ loăi ‘long pơtăm, [ơ\t măt pơ tru\h đak ăn so\ nhă, ăn kon bơngai, kon tơrong, ăn ‘long pơtăm đunh sơnăm, đơ\ng no\h mă tru\h rim ‘long pơtăm anai. {a hơ [o ‘nhot sa ‘no\h păh ai đe\ch, găh tơdrong le# chehphe lôch ‘no\h hiong răm t^h, hiong răm pơgo\h mu\k drăm kơ kon pơle\i”.

Bơngai tơblơ\ nơ\r:  Amazư\t