VOV4.Bahnar - Gia Lai ‘no\h j^ de#h char đei 90 km trong sơ lam hăm CampuChia. Tơ drong an^h sa mu\k drăm kơ kon pơ lei, găh lơ ‘no\h j^ bơ ngai kon kông tơ\ tơ ring sơ lam oei lơ mơ mat tat, kơ [a\h kơ [ôch. Dôm sơ năm âu ki, [o# đo#i  vei lăng tơ ring sơ lam tơ\ de#h char Gia Lai hlôi đei dôm tơ drong jang hơ dăh ‘lơ\ng, tơ gu\m kon pơ lei kơ rim hơ dre\ch kon kông tơ ring ‘nâu hơ to\k tơ iung jang sa, sơ đơ\ng tơ drong ar^h sa. Gơ nang đơ\ng dôm tơ drong jang âu mă tơ drong ‘mêm đơ\ng linh – kon pơ lei roi ‘năr roi tơ klep, tơ drong vei lăng te\h đak đơ\ng đ^ đăng kon pơ lei roi kơ jăp.

Thiếu tá Nguyễn Quang Công, pho\ kơ dră kơ đông linh vei lăng sơ lam 717 ‘no\h j^ tôch kơ joăt joe hăm xăh Ia O, apu\ng Ia Grai. Vă je# 10 sơ năm tơ klep hăm pơ lei pơ la, oei hơ dai hăm kon pơ lei, pơ tho hơ io\h ho\k chư, pơ tho ăn kon pơ lei pơ tăm ‘long kăp g^t, vei rong kon tơ rong… Lơ bơ ngai j^ pơ lo\, ‘nho\ng Công hlôi tơ năp hơ met, vei lăng, kơ na kon pơ lei bu bu ku\m ‘mêm kơ sư. Kră pơ lei Ksor Thít oei tơ\ plei Kuk xăh Ia O lăng thiếu tá Công nhen kon kơ d^h sư. Lơ\m pơ lei đei tơ drong kiơ kră pơ lei ku\m tơ roi, ap^nh Công. Thiếu tá Nguyễn Quang Công tơ băt: Đơ\ng 3 sơ năm kơ âu, rim kang [o# đảng viên kơ đông 717 hlôi đei klăih song ăn năm ho\k hôp tơ\ chi bộ rim pơ lei lơ\m an^h jang vei lăng. ‘Ngoăih kơ hơ năp jang băt hơ dăh lơ\m tơ ring, jang tơ drong jang vei lăng tơ drong pơm tơm tơ ring sơ lam te\h đak, dôm khu\l linh âu oei đei hơ năp jang tơ gu\m kon pơ lei hơ to\k tơ iung jang sa, hơ to\k ‘lơ\ng tơ drong ar^h sa. 3 sơ năm âu ki, an^h jang hlôi pơm 3 to\ hnam tơ goăt tơ goăl ăn kơ kon pơ lei lơ\m xăh. Tơ klep hơ dai hăm kon pơ lei, vang tơ gu\m dôm tơ drong mơ mat tat lơ\m tơ drong ar^h sa, kơ na kon pơ lei lăng rim khu\l linh vei lăng tơ ring sơ lam nhen bơ ngai lơ\m u\nh hnam.   

            “ Hơ nơ\ng jang ‘lơ\ng tơ drong jang tơ gu\m ăn kơ dră đảng, khu\l kơ dră tơ ring. Jang hơ dai kơ jăp hăm rim khu\l linh an^h jang pơm tơ\ tơ ring vă hơ vơn jơ hngơ\m pran đ^ đăng kon pơ lei vang jang vei lăng tơ drong pơm tơm vei sơ đơ\ng tơ ring sơ lam te\h đak, vei kơ jăp sơ đơ\ng ch^nh tr^, sơ đơ\ng tơ pôl lơ\m tơ ring. Lơ\m no\h mă loi ‘no\h lăng kăl lơ\m khu\l jang kră pơ lei, bơ ngai pơ gơ\r pơ lei. ‘Moi kiơ\ rim hop ako\m pơ tho tơ gu\m rim kră pơ lei hơ to\k hơ năp jang păng tơ drong ‘lơ\ng g^t kăl đơ\ng đe sư lơ\m tơ drong ar^h sa kơ kon pơ lei kon kông lơ\m tơ ring”.  

Hơ drol ki tơ\ xăh Ia O, đei lơ bơ ngai năm kiơ\ tơ drong krao ‘no\h “ Te\h đak Tin lành Đê Ga”. M^nh [ar ‘nu bơ ngai pơ hlu\ băl năm kle\nh tơ\ te\h đak Cam Pu Chia đang kơ ‘no\h chă trong oei sa tơ\ te\h đak mă 3. 1 khei ‘năr, kon pơ lei bơ ngơ\t tơ tăm hu\t kơ chăng mir ro\h ư\h kơ rei pơ tăm, hnam oei ư\h kơ đei vei lăng, kơ na tơ drong ar^h sa mu\k drăm đ^ mơ mat ‘no\h roi mơ mat hlo\h dơ\ng. Rơ Lan Hach oei tơ\ plei Kuk, xăh Ia O ‘no\h j^ bơ ngai hơ nơ\ng pơ hlu\ chông trong ăn bơ ngai tơ ring nai năm tơ\ Ia O kle\nh tơ\ te\h đak đe. Rơ Lan Hach hơ nơ\ng mơ\t tơ\ bri chă hơ ngoang kơ na băt đ^ rim trong ie\, [ơ\t lăp kăt bri vă mơ\t le\ch lơ\m tơ ring sơ lam 1 trong klo\h kle\ch. Rơ Lan Hach hlôi lơ ‘măng chông trong ăn kơ bơ ngai kơ dâu kle\nh hlot tơ\ te\h đak đe. Sơ năm 2004 Rơ Lan Hach ku\m kơ dâu kle\nh tơ\ Cam Pu Chia, hăm dôn tơ che\ng gô đei hlôi tơ\ te\h đak Mi ar^h sa, ư\h jang ku\m đei sa. Đei ako\m tơ\ an^h oei tơ klăh tơ\ te\h đak Cam Pu Chia vă je# 6 khei, yua kơ mơ mat de#h kơ na Rơ Lan Hach kle\nh đơ\ng an^h oei tơ klăh chă trong v^h tơ\ pơ lei… Rơ Lan Hach đei [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam tơ gu\m hơ met ming dơ\ng hnam oei, đei ‘long điêu hơ dre\ch vă pơ tăm. Tơ dỏng g^t kăl hlo\h ‘no\h j^ đei khu\l kơ dră păng kon pơ lei lơ\m pơ lei hơ chăng yoch ăn dôm ‘măng vơ\l jrok hơ drol ki, kơ na hơ drin ạng sa, pơ jing tơ drong ar^h sa. Dang ei đ^h pha bơ\ih, Rơ Lan Hach đ^ đei pơ gar điêu 2 hec tar, 1 hec tar te\h pơ tăm [um [lang, pơ tăm hơ [o, 7 to\ rơ mo. Io\k yua đơ\ng pơ gar ‘long păng rong kon tơ rong rim sơ năm vă je# 200 triệu hlak jên. Gơ mang đơ\ng no\h, sư hlôi man đei hnam ‘lơ\ng kơ jăp. Rơ Lan Hach tơ roi akhan: ư\h khan lăp u\nh hnam sư mă 156 u\nh hnam lơ\m pơ lei đei tơ drong ar^h sa nhen hrei ‘nâu ‘no\h j^ gơ nang đơ\ng [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam hlôi hơ drin tơ gu\m.

            “ {o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam tôch kơ bơ ngơ\t tru\h tơ gu\m kon pơ lei sơ đơ\ng tơ drong ar^h sa mu\k drăm nhen jang [a, pơ tăm điêu, sut pơ ngot tơ jur dơ nu\h hin, pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao. {o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam bơ ngơ\t tôch kơ lơ tru\h tơ drong ar^h sa kơ kon pơ lei. Oei sa hăm kon pơ lei tôch kơ ‘lơ\ng kơ na kon pơ lei tôch kơ ‘mêm kơ [o# đo#i. Kon pơ lei bơ nê lơ de#h.”

Plei Krông xăh Ia Mơ, apu\ng Chư Prông ư\h kơ đei bơ ngai kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe. Mă lei kon pơ lei bơ ngai Jarai tơ\ âu tam mă băt trong pơm tơ le\ch tơ mam drăm. Pơ yan ‘mi đe sư mu\ih bri rei pơ tăm, pơ yan to\ năm tơ\ bri chă hơ ngoang. Yă Ksor Lâm, kră pơ lei plei Krông tơ roi thoi âu: Đunh kơ âu 10 sơ năm [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam hlôi cho\h klăng te\h hơ ve\n hơ tuch pơ lei pơm jing chu\n đak. {o# đo#i rei hơ dre\ch, pơ tăm [a. Tru\h mư\h [a đum, [o# đo#i klăih song ăn kon pơ lei năm yuă. Chu\n ku\m đei klăih song ăn kơ rim u\nh hnam. Đe sư đei  pơ tho trong pơm rei tơ đăh, pơ tăm [a. Kho\m kho\m hnam hơ yơ ku\m gơ\h jang chu\n na. Dôm sơ năm tơ je# âu te\h đak tơ mơ\t jên jang pơm dơ nâu đak, kon pơ lei pơ\ih să dar de\h, kơ na kơ dơ chu\n kơ plei Krông hlôi to\k tru\h hlo\h 20 hec tar. Gơ nang đơ\ng đei chu\n na, hnam hơ yơ ku\m hlôi đei măh phe so\ng prăt sơ năm.      

            ‘Nho\ng o\h [o# đo#i vei lăng sơ lam tơ gu\m tôch kơ lơ ăn kon pơ lei lơ\m pơ lei, kon pơ lei tam mă băt bơ\ jang, ư\h kơ băt jang sa đei [o# đo#i vei lăng sơ lam pơ tho tơ [o#h tơ gu\m. Kach mang lăp athei kon pơ lei ling lang mơ\ng kiơ\, jang kiơ\. Gơ nang đơ\ng [o# đo#i tơ [o#h tơ gu\m pơ tho jang sa mă tơ drong ar^h sa kơ kon pơ lei roi ‘năr roi sơ đơ\ng.

Đơ\ng sơ\ kon pơ lei tơ ring sơ lam 2 păh hlôi đei tơ drong pơ vei hơ dai ‘lơ\ng, [ơ\t lăp đei pơ đ^ hloi tơ drong pơ vei io\k u\nh om chom go\. Kơ na đe sư đa v^h vơ\t năm tơ mang băl. Thiếu tá Trần Anh Tuấn, pho\ kơ dră kơ đông linh vei lăng ‘măng jang sơ lam apu\ng ple\nh te\h Lệ Thanh tơ băt: Ư|h kơ đei to\ se\t bơ ngai tơ ge\ch yua tơ drong ‘nâu vă te\ch mơ dro, chơ chue\n dôm tơ mam glăi. Gơ nang đơ\ng krao hơ vơn tơ roi tơ băt đơ\ng rim khu\l linh mă kon pơ lei hlo#h păng pơm kiơ\ tơ păt tơ drong hơ găt đơ\ng khôi luơ\t:             

            “ Kơ đông linh vei lăng tơ ring sơ lam ‘măng jang sơ lam apu\ng ple\nh te\h Lệ Thanh hlôi pơ gơ\r iung jang, tang găn păng rôp vei rim tơ drong jang te\ch mơ dro ôn, păng rim tơ drong pơm yoch nai đei [o#h tơ\ lơ\m tơ ring kơ đông vei lăng. Hơ dai hăm jang ‘lơ\ng tơ drong jang tơ roi tơ băt, ư\h kơ ôn tơ gu\m ăn te\ch mơ dro ôn, vei lăng sơ đơ\ng ch^nh tr^, sơ đơ\ng tơ pôl lơ\m tơ ring.”  

Đại tá Vũ Trung Kiên, kơ dră pơ gơ\r an^h tơm che\p kơ\l [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam de#h char Gia Lai pơ ma hơ dăh: Tơ drong jang dăr joang vei lăng tơ ring sơ lam đơ\ng [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam vei lăng sơ đơ\ng ‘no\h gơ nang đơ\ng hơ vơn đei tơ drong vang jang dăr joang đơ\ng khu\l linh ko\ng an, khu\l linh, kon pơ lei vei lăng kơ d^h, pơ đ^ hloi tơ pôl kon pơ lei tơ\ tơ ring.  Kơ l^h gơ nang đơ\ng no\h rim tơ drong jang lơ\m jăl trong sơ lam adoi đei vei lăng sơ đơ\ng, trong sơ lam, jrăng sơ lam ư\h kơ đei đe linh, bơ\n gre [ơ\t lăp rim tơ drong đei [ơm đơ\ng kơ d^h, xem bri brăh ku\m đei chă [o#h tơ tom vă trong sơ lam che\ng song ling lang vei kơ jăp, sơ kơ\t hơ dăh đei tơ drong pơm tơm tơ ring sơ lam.

            “ Nhôn rơ\ih io\k hlo\h 50 kang [o# vei lăng tơ ring sơ lam tơ\ rim kơ đông linh sơ lam vă vang jang tơ\ rim chi bộ pơ lei pơ la. Păng nhôn klăih song rim kang [o# rim kơ đông linh sơ lam vei lăng rim u\nh hnam. Đơ\ng khu\l linh âu gô kơ tă rim năr ku\m hăm kơ dră đang kơ dră tơ ring hơ met ming pơ jing an^h jang tơm găh ch^nh tr^, găh mu\k drăm pơ tru\t jang kiơ\ đơ\ng tơ drong jang. Tơ roi tơ băt vă kon pơ lei pơm kiơ\ rim trong jang đơ\ng Đảng. Kơ l^h gơ nang đơ\ng rim tơ drong jang rơ đăh ‘no\h dôm sơ năm âu ki nhôn hlôi pơ jing đei jơ hngơ\m vei lăng kơ jăp lơ\m kon pơ lei tơ\ tơ ring sơ lam, pơm ăn kon pơ lei lui lơ\m Đảng, lui lơ\m khu\l kơ dră tơ ring ‘no\h kon pơ lei ku\m hăm khu\l linh sơ lam ku\m hăm khu\l kơ dră pơ jing rim tơ drong pran đ^ đăng kon pơ lei vei lăng te\h đak. Tơ drong vei sơ đơ\ng kon pơ lei đei hơ to\k ‘no\h tơ drong đ^ đăng kon pơ lei vei lăng te\h đak roi ‘năr hơ met ‘lơ\ng. Ding tru\h jơ năr âu gơ\h pơ ma hơ dăh rim tơ drong [ơm tru\h vei lăng tơ drong pơm tơm tơ ring sơ lam ‘no\h adoi hơ vơn đei pơ đ^ khu\l jang ch^nh tr^ păng tơ drong vang jang tôch kơ hơ drin đơ\ng tơ pôl kon pơ lei.”

Tơ ter trong sơ lam kơ Gia Lai, dôm pơ gar tiu, kơ su jing ‘lơ\ng. Hơ lam to\k bo\k dôm pơ gar ‘long kăp g^t ‘no\h j^ dôm tơ ring kon pơ lei oei pơ bu\ng go\ch [rê ‘lơ\ng. Tơ drong ar^h sa sơ đơ\ng ph^ tơ no\ hiôk hian păng to\k bo\k yak tru\h hăm kon pơ lei tơ ring sơ lam.  

                      Lê Xuân Lãm: Ch^h

                    Thuem: Tơ blơ\