VOV4.Bahnar -Sơ năm ‘nâu, kon pơ lei de#h char Gia Lai pơ tăm đei dang 1 rơ bâu hec tar mơ kai. Mă lei yua đơ\ng to\ phang kơ tang, plei mơ kai ie\, ư\h kơ gơ\h te\ch ăn te\h đak đe kơ na kơ jă te\ch tơ jur đơ\ng 3 tru\h 5 ‘măng pơ têng hăm khei ‘nâu sơ năm sơ\.

Sơ năm ‘nâu, u\nh hnam yă Nguyễn Thị Thanh Danh tơ\ thôn 6, xăh Hà Tam, apu\ng Đak Pơ, de#h char Gia Lai pơ tăm 2 hec tar mơ kai. Yua đơ\ng to\ phang đei [o#h kơ tang kơ na mơ kai ie\, plei tơ jur 50%. Đơ\ng ro\ng te\ch 40 tấn mơ kai ăn bơ ngai te\ch mơ dro, ư\h kơ jo# jên jang, u\nh hnam yă Danh lo#h dôm j^t triệu hlak jên: “Pơ yan jang mơ kai âu ‘no\h kon pơ lei jang chu\n mir tơ\ âu bu bu ku\m lo#h lơ. Kơ jă tơ jur de#h păng hơ yu\h to\ mơ mat tat de#h. Rim u\nh hnam jang lo#h đơ\ng 60-70triệu hlak jên. Dang ei lo#h thoi âu, nhôn bu bu ku\m mơ mat de#h”.

Mơ kai ư\h kơ đei plei yăl yua kơ hơ yu\h to\ ư\h kơ sơ đơ\ng

Tơ\ rim kơ dơ chu\n, kon pơ lei jang chu\n mir tơ\ rim apu\ng găh hơ le\ch păng hơ le\ch pơ băh de#h char Gia Lai to\k bo\k ako\m phe\ te\ch mơ kai. Yua đơ\ng ‘năr to\ kơ tang pơ dui đunh ku\m hăm dôm ‘măng tơ ngie\t ư\h kơ ê pơm ăn mơ kai plei ie\ păng plei tôch to\ se\t, lăp dang 20-25tấn 1 hec tar, tơ jur 1 puăt pơ têng hăm dôm sơ năm hơ drol. Ku\m hăm ‘no\h, tơ drong te\ch mơ kai ‘no\h tôch kơ mơ mat tat; yua pơ mơ\ng lơ\m an^h te\ch mơ dro Trung Quốc. Kiơ\ ‘me\h vă đơ\ng an^h răt io\k, lăp răt tơ mơ\t dôm kơ loăi mơ kai đei k^ trăp kơ pal kơ 5 k^ 1 pôm plei, ‘no\h găh lơ mơ kai tơ\ Gia Lai ư\h kơ io\k đei tơ drong ‘me\h vă. Hơ dai hăm ‘no\h, kơ jă mơ kai mă rim bơ ngai răt đơ\ng te\h đak đe tơ le\ch ăn ư\h kơ sơ đơ\ng kơ na bơ ngai te\ch mơ dro tơ\ tơ ring ku\m tơ [ơ\p lơ mơ mat tat. Yă  Nguyễn Thị Thanh Thủy, m^nh ‘nu bơ ngai te\ch mơ dro tơ\ thị xăh An Khê, de#h char Gia Lai, pơ ma: “Sơ năm ‘nâu, đơ\ng bơ ngai te\ch mơ dro tru\h tơ\ kon pơ lei adoi mơ mat ngăl. Kơ tă hăm bơ ngai pơ tăm ‘no\h sơ năm ‘nâu ư\h kơ đei sa yua kơ đei lơ ‘măng tu\k tơ ngie\t, mơ kai lôch lơ, ư\h trăp k^. Bơ ngai te\ch mơ dro ku\m ư\h kơ đei sa kiơ, pơ t^h gia năm mơ\t răt tơ\ chu\n mơ kai mă lei ư\h đei trăp k^ ‘no\h athei năm tơ\ an^h âu, an^h to răt vă kơ tôm. An^h te\ch mơ dro păh to to\k to\ se\t, tơ\ âu bơ ngai te\ch mơ dro nhôn kiơ\ an^h te\ch mơ dro păh no\h răt mă lei [ơ\t năm păh to kơ jă đ^ tơ jur bơ\ih, bơ ngai te\ch mơ dro ku\m lo#h lơ. Pơ ma atu\m an^h te\ch mơ mat tat de#h”

Mơ kai ư\h kơ ‘lơ\ng te\ch ư\h kơ đei ăn rơ mo sa

Pơ yan jang sơ năm ‘nâu de#h char Gia Lai đei dang 800-1000hec tar mơ kai, ako\m tơ\ dôm apu\ng găh hơ le\ch păng hơ le\ch pơ băh. Khei ‘năr âu, kơ jă mơ kai te\ch tơ\ chu\n re\h tôch kơ de#h. Hăm kơ loăi mơ kai đei trăp kơ pal kơ 5 k^ 1 pôm plei, gơ\h te\ch ăn te\h đak đe đei kơ jă dang 1.500-2.300 hlak jên 1 k^, oei kơ loăi mơ kai ie\ [iơ\, ư\h kơ gơ\h te\ch ăn te\h đak đe lăp te\ch đei đơ\ng 300-700 hlak jên 1 k^. Pơ têng hăm sơ năm sơ\, kơ jă mơ kai đ^ tơ jur 3-5 ‘măng, mă lei ku\m hui đei bơ ngai năm răt. Kon pơ lei jang chu\n mir ku\m ư\h kơ gơ\h năm te\ch mơ kai yua kơ jên phe\ păng chơ chue\n tôch kơ lơ. {ok Phạm Thanh Vân, Kơ dră an^h jang vei lăng kon pơ lei xăh Sró, apu\ng Kông Chro, de#h char Gia Lai, pơ ma: “ Kiơ\ đơ\ng jo# tam mă tôm, tơ dăh te\ch đei 2.500 hlak jên 1 k^ ‘no\h lăp tôm jên jang, tơ dăh kơ jă to\ se\t hlo\h dơ\ng ‘no\h pă jor lo#h. Nhôn ‘me\h ‘no\h j^ găh tơ drong jang, rim kơ dră tơ ring athei đei trong jang mă hơ dăh, jang hơ dai dăh mă thoi yơ ‘no\h vă kơ đei an^h răt hơ nhăk ăn tơ drong jang ăn kơ kon pơ lei”.

Đơ\ng tơ drong tơ roi jang ư\h kơ đei sa, hiong kơ jă đơ\ng mơ kai ăn [o#h, ku\m hăm dôm tơ drong ư\h kơ pu\n ai yua đơ\ng to\ ‘mi kial, pơ rang j^, tơ drong ư\h kơ đei an^h răt tơ mam đơ\ng cho\h jang sa ‘no\h j^ tơ drong tơm. Lơ\m kơ plăh, 1 trong jang tơ gu\m hơ nhăk tơ drong jang vă tơ gu\m kon pơ lei tang găn [iơ\ ư\h kơ pu\n ai ‘no\h j^ {ao hiêm cho\h jang sa ‘no\h tôch kơ hơ tăih hăm kon pơ lei jang chu\n mir tơ\ de#h char Gia Lai. Kiơ\ tơ drong tơ chơ\t 315/QĐ-TTg sơ năm 2011 đơ\ng Thủ tướng te\h đak găh tơ drong jang kiơ\ pơ long {ao hiêm cho\h jang sa, lap đei 1,2  ‘long pơ tăm, kon tơ rong đei pơ long păng lăp đei tơ mơ\t yua tơ\ 1,2 de#h char, pơ lei tơm. Lơ\m no\h Gia Lai păng rim de#h char Tây Nguyên tam mă đei tơ le\ch jang tơ drong jang tơ gu\m âu. Kon pơ lei jang chu\n mir lơ\m tơ ring to\k bo\k tôch kơ kăl đei trong jang tơ gu\m hơ dăh lơ\m cho\h jang sa. {ok Võ Văn Hưng, Kơ dră an^h vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang apu\ng Kông Chro, de#h char Gia Lai, pơ ma: “Vă khan tơ drong an^h răt io\k ăn tơ mam đơ\ng cho\h jang sa dang ei ‘no\h tôch kơ mơ mat tat. Rim kơ loăi ‘long pơ tăm tơ\ apu\ng nhen hơ [o, [um [lang, mơ kai păng rim kơ loăi ‘nhot, tơ\h kơ jă te\ch ư\h kơ sơ đơ\ng, mă an^h răt ư\h kơ hơ met pơ ‘lơ\ng đei kơ na mơ mat tat ăn kơ kon pơ lei jang chu\n mir. Lơ\m 21 de#h char pơ lei tơm lơ\m te\h đak jang kiơ\ pơ long găh [ao hiêm cho\h jang sa ‘no\h Gia Lai tam mă đei tơ mơ\t yua tơ drong ‘nâu. Kiơ\ kơ ^nh, tơ dăh gơ\h [ao hiêm đei răt pơ đ^ tơ mam ‘no\h ‘lơ\ng hlo\h mă kon pơ lei jang chu\n mir tôch kơ kăl, tôch kơ bơ ngơ\t tru\h.”

J^ tơ ring joăt kơ pơ tăm mơ kai đunh sơ năm, mă lei pơ yan jang âu, kon pơ lei de#h char Gia Lai mơ mat tat hlo\h yua kơ jang ư\h kơ đei sa hai, hiong kơ jă hai. Tơ drong âu pă jor gô đei [o#h hơ lơ\k hơ le dơ\ng, ư\h khan lăp hơ dro# hăm mơ kai mă oei lơ tơ mam drăm đơ\ng cho\h jang sa nai tơ\ Tây Nguyên ku\m thoi no\h ‘năi, tơ dăh bơ\n lăp pơ mơ\ng lơ\m an^h te\ch mơ dro ăn te\h đak đe đe\ch./.

Thuem tơ blơ\