VOV4.Bahnar - Kon pơ lei tơ\ plei Ngol Tah ưh lăp sut pơ đ^ j^ kren xa đe\ch, mă oei pơ jing đei tơ drong erih xa roi đunh roi hiôk jơ nap dơ\ng.

Adrol sơ\, kon pơ lei Jarai tơ che\ng, j^ kren xa đei năng nhen thoi “mơ lai” chă xa kon pơ lei, kơ na bơ ngai bu j^ ‘no\h đe pu\h jăk đơ\ng pơ lei. Kơ dih kâu bơ ngai j^ ku\m tôch hrơ mơ lâu, kơ dâu ôn lơ\m bri, erih xa hơ dro#. Sơ\ me\ [ă kră pơ lei Duit tơ tă j^ kren xa ngăl, kơ na chông chăi băl chă jăk tơ\ plei Ngol Tah pơ jing dơ\ng plei hle đơ\ng 2 tơ pang ti ho\h. “Sơ\ plei nhôn lăp to\ se\t đe\ch, lăp đei 5 to\ hnam đe\ch! Sơ\ mơ mat tat dêh! Tơ tă hnam gia ngăl đe\ch, nhôn chă ko\h kăi bơ\n ‘lao, pơ o pơm tơ năr, yoă gia pơm bơ bu\ng. Te\h bri xă, kơ dih bơ\n muih so\h, cho\h pơm mir, pơ tăm [um, hơ [o. {ât do\h sơ\ inh ‘nao tơ dăm păh iung, plei nai ưh pơ\n mât ngôi, hli kơ j^ tơ po\h. Dang ei đei trong, đei u\nh điên, đei hnam ho\k, đei hnam man ‘nao kơ jăp ‘lơ\ng.” - {ok Duit, kră pơ lei plei Ngol Tah pơ ma.

J^ bơ ngai blu\ng a đei rơ ne\h păng erih xa truh ‘lo\ tơ\ plei Ngol Tah, ưh chu hin hot pơ ngot rơ ve\t hơ nơ\ng, ‘nho\ng Ksor Black (rơ ne\h sơ năm 1974) adrin ho\k ki thuât jang che\h phe, cao su, tiu. Gơ nơm thoi no\h mă pơ gar ‘long pơ tăm che\h phe kơ ‘nho\ng Ksor Black hơ nơ\ng đei plei ‘yăl, rim sơ năm io\k đei loi 300 triu hlak jên.

Ưh lăp man đei hnam ‘lơ\ng đe\ch, dang ei Ksor Black oei rong 2 ‘nu kon năm ho\k đăi ho\k dơ\ng. Hăm tơ drong jang xa rơ gei, đei đon tơ păt, Ksor Black đei kon pơ lei pôk pơm [ok pơ gơ\r pơ lei vă pơ tho ăn kon pơ lei ki thuât jang xa, to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin hot, pơ ngot rơ ve\t. Pơ ma găh tơ drong tơ plih ‘nao tơ\ pơ lei, [ok pơ gơ\r pơ lei Ksor Black akhan: “Kon pơ lei jang [a, mă 2 ‘no\h pơ tăm che\h phe, ho\k pơ hrăm ki thuât jang, vă gơ nơm đơ\ng no\h mă jnag to\k. Gơ nơm kơ Đảng, Te\h đak tơ gu\m pơm ăn trong, man hnam trưng, đơ\ng no\h mă kon pơ lei jang roi to\k, bu bu ku\m đei hnam oei, đei gre ko\ng nong, gre hon-đa,…kon hơ ‘lơ\p đei năm ho\k ngăl. Kon pơ lei nhôn pă đei hrơ mơ lâu kiơ bơih. Hrei ‘nâu, plei ‘nâu chă kăn plei to, plei to chă klo tơ\ plei ‘nâu, huei đei drong kiơ bơih.”

Gơ nơm đei Đảng păng Te\h đak tơ gu\m, lơ sơ năm ‘nâu, bơ ngai j^ kren xa tơ\ plei Ngol Tah đei [ơk đe\ch pơ gang hơ met j^. Dang ei lơ\m pơ lei oei pă 2 ‘nu bơ ngai kră j^ kren xa, dôm jơ hnơr đơ\ng ro\ng đei rơ ne\h tơ\ âu tơ tă pran jăng ngăl. Ngol Tah sơ\ đ^ đăng u\nh hnam tơ nuh ngăl, mă lei hrei ‘nâu vă je# 40 u\nh hnam, hăm hlo\h 150 ‘nu bơ ngai, lăp đei pă 1 u\nh hnam đe\ch tơ nuh. Kon pơ lei đei tơ gu\m ăn hơ dre\ch, tơ đăh ‘long, kon yo\ng; đei pơm ăn trong, hnam ho\k hôp tơ pôl, hnam trưng…

Tơ drong erih xa hiôk jơ nap [iơ\, kon pơ lei bơ be\ng truh tơ drong rong ‘me kon hơ ‘lơ\p năm ho\k. Hnam ho\k tơ\ plei Ngol Tah đei pơ jing 4 sơ năm ‘nâu mă lei lai yơ ku\m [e\nh kơ ho\k tro năm ho\k. Mo\ Phan Thị Bình, kô pơ tho mâm non tơ\ hnam ho\k plei Ngol Tah pơ ma: “{ât inh đei ăn năm pơ tho tơ\ âu, đe me\ [ă ho\k tro tôch hơ iă, ‘me\h năm ba kon hơ ‘lơ\p năm ho\k. Dôm khei blu\ng tôch mơ mat, mă lei kô athei adrin, pơ ma xa mă ‘lơ\ng, jang mă tơ năp… vă pơ tho ăn ho\k tro pơm kiơ\. Adrol ki, inh kơ tâng đe tơ roi [ôh lơ\m jơ hngâm ku\m tôch hli. Mă lei đe hơ io\h pơm ngôi hie\t ti, ba ưh đei cho# văn hơ met lei, bu vă hơ met ăn sư? Đơ\ng no\h inh ưh pă hli kơ j^ tơ po\h kiơ bơih.”

Hrei ‘nâu tơ\ dêh char Gia Lai đei hlo\h 10 to\ plei j^ kren xa tơ\ dôm apu\ng Đak Đoa, Ia Grai, Mang Yang, Chư Pưh.... Mă đơ\ng kon pơ lei tơ\ tơ ring đ^ băt hơ dăh găh tơ drong j^ kren xa bơih ră, mă lei bơ ngai j^ oei [ôh hrơ mơ lâu yoa oei đei bơ ngai jăm joă hai. Găh no\h dơ\ng, jơ hngâm ưh jăng, pơm ăn đe sư jang xa, to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin mơ mat [iơ\ kơ dôm bơ ngai pran jăng, huei đei j^ jăn kiơ. Yoa thoi no\h đon adrin jang vă klăih đơ\ng tơ nuh, hut le# đon hrơ mơ lâu vă pơm tơ plih tơ drong erih đơ\ng kon pơ lei tơ\ plei Ngol Tah, xăh Chư Hơ Drông roi pơm ăn bơ\n yom jơ hngâm hlo\h dơ\ng.

{ok Nguyễn Kim Hổ, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei, Kơ dră Jơ nu\m pơ gơ\r kon pơ lei xăh Chư Hơ Drông tơ roi: “Te\h đak tơ gu\m pho\ng, tơ đăh ‘long, kon yo\ng,… ăn mih ma duch nă tơ\ pơ lei jang xa. Dôm an^h jang et pơm po# [ăn rim sơ năm vang tơ gu\m bơ\n phe, măm, tơ mam yoa ăn kon pơ lei. Đ^ đăng u\nh hnam đei tivi, đei gre hon đa ngăl, lơ\m plei đei hlo\h 1 puăt hnam man. Plei Ngol Tah hlôi tơ plih rim tơ drong. 90% kon pơ lei jang che\h phe, tiu, mu\k drăm roi đunh roi to\k. Tơ drong erih xa ku\m to\k kiơ\ ‘năi.”

Gia Lai hrei ‘nâu, ưh pă đei plei Ngol Tah oei hơ dro# hơ drăn lơ\m bri, hăm lơ bơ ngai j^ pơ hual ơ\t kơ por, ot kơ đak, erih xa mơ mat tat, hrơ mơ lâu kơ đe nhen sơ\ bơih. Plei Ngol Tah dang ei đ^ găn đei j^ kren xa, đei trong mât le\ch hiôk hian, đei hnam man kơ jăp ‘lơ\ng, đe hơ io\h đei ho\k chư, rim hnam erih xa hiôk chơt, roi đei [ôh. Tơ drong tơ plih tôch hơ iă âu ưh lăp tơ [ôh jơ hngâm đon hơ pơi, đon adrin tôch pơ ne\h đơ\ng dôm bơ ngai j^ kren xa đe\ch mă oei jing tơ mam io\k đei đơ\ng tơ guăt m^nh [ơ\r đon, băt tơ gu\m băl vang pơ jing tơ drong erih xa roi ‘lơ\ng păng hiôk jơ nap [iơ\.

Dơ\ng: Tơ blơ\