VOV4.Bahnar - Rim xơnăm, tơ\ apu\ng Kông Chro, dêh char Gia Lai, đei hloh 100 ‘nu bngai pơlôch dơh po, lơ noh jing bngai hdrung Bahnar bơ\n, pơm ăn anih jang apu\ng Kông Chro athei xkơ\t Jơnu\m pơgơ\r jang vă tang găn tơdrong mă âu. Tơdrong he\l kơ đon noh dôm tơdrong lôch hơchăng hơnơ\ng đei đơ\ng tơdrong tơh^l ie\ ioch lơ\m tơdrong erih noh to\k bo\k pơjing dôm tơdrong trăp tr^n, dôm tơdrong j^ bơnôh hăm bngai oei erih.

Mă hlôi to\k 60 xơnăm păng to\k bo\k rong truh 7 ‘nu kon hơ ioh, mă lei đơ\ng ro\ng kơ bre klo hơkăn oh drăkăn noh Định Thị Blết-Đinh Liôch lôch hơchăng, [ok Đinh Binh oei tơ\ pơlei Dâng athei xơng 6 ‘mon ie\ vih rong ‘me. 

{ok Binh tơroi, blu\ng xơnăm 2013, yuơ nhôm klo po che\l lal, oh drăkăn [ok noh Đinh Thị Blết năm tơ\ mir minh adro#, đang kơ noh huch pơgang hơdrông pơlôch dơh po. 6 khei đơ\ng ro\ng kơ noh, [ơ\t kon pơlei ngêh ngăi tơdrong mă hơkăn lôch hơchăng da [iơ\ kơ j^ bơnôh bơih, bu ê ăi ‘nho\ng Đinh Liôch hơ nhok, prơih le# me\ kră păng 6 ‘nu kon hơ ioh. Unh hnam [ok Binh sang hin dơnuh bơih, roi hin dơnuh hloh dơ\ng [ơ\t rong thêm 6 ‘nu hơ ioh. Mă hin dơnuh, mă lei [ok duh oei adrin rong đe mong tih vơ\, adro# bơnat kơ đe mon hơnơ\ng oei j^ bơnôh yuơ pơti me\ [ă đơ\ng oei ‘la#p. {ok Đinh Binh ăn tơbăt: “Me\ lôch, hăp hli. {ă lôch, hăp roi hli hloh dơ\ng. Nhâm hơnơ\ng đe\ch, tơtơ\ jơ\ng ti, pho\ hơngơ\t hloi văi. Inh duh rơneh lơ kon hơ ioh, rong pă ke\, dang ei rong mon dơ\ng noh ako\p minh j^t dôm ‘nu. K[ah, ưh kơ măh xo\ng xa. Ưh kơ đei phe noh athei năm mơng phe đe. Adrol ki, 1 k[ao phe măh xo\ng 2 khei, oei dang ei 1 k[ao phe noh ưh kơ măh vă xo\ng lơ\m 1 khei. Inh duh kră bơih, 60 xơnăm bơih, pơngơ\t kơ đon kon mon chă j^ jăn. Mưh hăp ưh kơ chă j^ jăn noh phiơk [iơ\ kơ jơhngơ\m dêh!”

Oei hăm pơmai Anheng (37 xơnăm) oei tơ\ pơlei Pyang, thị trấn Kông Chro, noh đơ\ng ‘năr klo pơlôch dơh hơkâu, ưh kơ đei bngai tơgu\m jang, mu\k drăm unh hnam tơjur [ôh hơdăh, 2 ‘nu kon  Anheng athei pơdơh kơ ho\k. Mir na noh to\ xe\t, rim tơdrong yua lơ\m unh hnam noh gơnơm lơ\m hlak jên jang thuê ăn kơ đe to\ xe\t xot. J^ bơnôh hloh noh lơ\m 2 xơnăm kơ âu, pơmai  Anheng kơche\ng lơ mă duh ưh kơ băt kơlih kiơ pơm ăn klo măh pơlôch dơh po, prơih le# kon hơkăn: “Klo hơkăn erih dih băl, lơ ‘măng pơđăp jang xa adoi đei pơjăh pơjăng âu to. Klo inh et tơdrô xoai noh hơnơ\ng h^l tơtok kơ kon hơkăn, pơjăh hăm hơkăn noh hơnơ\ng pơma truh pơlôch hơkâu po. Kơdih po inh duh ưh kơ băt kơlih kiơ klo pơlôch dơh po. Khei năr klo oei erih, noh jang xa da [iơ\ hloh. Dang ei 1 adro# inh rong 2 ‘nu kon noh hret, por xo\ng pho\ đei pho\ ưh, hơbe\n ao chơ kho\ kơyep ăn kơ kon duh ưh kơ măh”

          Kiơ\ tơdrong tơroi đơ\ng anih jang tuyên giáo apu\ng Kông Chro, noh tơdrong pơlôch hơkâu po lơ\m tơring kơ apu\ng pơngơ\t kơ đon. Đơ\ng xơnăm 2010 truh đ^ jăl 1 xơnăm 2013, đei truh 306 ‘măng. Tơdrong tơm pơm ăn pơlôch hơkâu noh ưh kơ hơdăh, dăh mă đei moh đơ\ng tơdrong tơh^l ie\ ioch lơ\m tơdrong erih nhen pơjăh hăm ‘nho\ng oh, tro\ bôl boăl pơchê dăh mă bngai ‘lo\ kră pơma yuơ pơm yoch glăi... Tơjră hăm tơdrong âu, lơ pơlei pơla lơ\m tơring to\k bo\k oei adrin hơvơn pơtho pơm tơplih đon kơche\ng ăn kon pơlei. ‘Nho\ng Đinh Chuyênh, kdră Plei Pyang, thị trấn Kông Chro ăn tơbăt:“Kiơ\ tơchơ\t Chi bộ, nhôn pơgơ\r hop ako\m pơlei pơla, vă hơvơn pơtho, unh hnam mă yơ đei bngai pơlôch dơh hơkâu po, noh kon pơlei ưh kơ đei năm pơjôk pơvih ôh. Pơgơ\r joh hri pơm tông vă pơtho tơbang pơlôch dơh hơkâu po noh pơm tơnap ăn kơ unh hnam, hiong kon bngai, ưh kơ đei bngai jang, mu\k drăm roi tơnap tap, bngai lôch pơm hiong kpô rơmo, tơdrô ge, kon hơ ioh ưh kơ đei me\ [ă rong ‘me. Lăng atu\m, kon pơlei duh hlôh vao [iơ\ găh tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng [ơ\t chă pơlôch dơh hơkâu po”

Blu\ng xơnăm 2013, apu\ng Kông Chro hlôi pơjing jơnu\m pơgơ\r jang păng chă hơvơn tang găn tơdrong pơlôch dơh hơkâu po vă hơto\k hlôh vao ăn kon pơlei păng tơpuh le# tơdrong chă pơlôch dơh hơkâu po lơ\m tơring. Kiơ\ kơ noh, rim khei, tang măt ăn anih jang tuyên giáo păng dôm anih jang tơpôl pơgơ\r 4 ‘măng pơdăh joh hri tơ\ 4 pơlei phara băl. Kiơ\ đơ\ng noh, kon pơlei đei lăng tông pơdăh găh tơdrong j^ bơnôh đơ\ng dôm unh hnam đei bngai pơlôch dơh hơkâu po, đei kang [o# bngai Bahnar tơroi pơtho găh tơdrong vao ưh kơ tro\ găh tơdrong pơlôch dơh hơkâu... Đơ\ng ro\ng 1 xơnăm adrin pơgơ\r pơdăh 80 ‘măng joh hri pơm tông, tơguăt hăm chă pơtho akhan, kxo# ‘măng chă pơlôch dơh hơkâu kơ xơnăm 2014 tơjur 28 ‘măng pơtêng hăm xơnăm 2013. {ok Đinh Keo, kdră jang hơvơn pơtho kon pơlei kơ anih jang apu\ng Kông Chro ăn tơbăt:“Anih jang Tuyên giáo apu\ng păng anih jang pơtho akhan kon pơlei jang atu\m hăm anih jang măt tra#n păng dôm anih jang tơpôl vă pơtho tơbang hăm video clip. Nhôn pơma nơ\r BahNar, rơih bngai hlôh vao kloh kle\ch vă chă tơroi găh tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng đơ\ng tơdrong pơlôch dơh hơkâu po. Kon pơlei [ôh tơdrong pơlôch hơkâu noh kne#. Truh dang ei, nhôn hlôi hơvơn pơtho truh 11/14 xăh păng th^ tra#n lơ\m ja#p apu\ng. Dang ei, jăh vă akhan tơdrong pơlôch dơh hơkâu lơ\m tơring kơ apu\ng Kông Chro hlôi tơjur”

         Apu\ng Kông Chro đei hloh 47 rơbâu măt kon pơlei, lơ\m noh hloh 85% noh bngai kon kông. Tơdrong hlôh vao oei kơđeh, lơ khôi kơtul chơ dư dơ\ng, tơdrong erih mu\k drăm adoi oei tơnap tap... đei anih jang apu\ng Kông Chro xkơ\t jing tơdrong tơm pơm ăn unh hnam pơjăh pơjăng păngd dei he# tơdrong pơlôch dơh hơkâu po. Yuơ noh, ‘ngoaih kơ chă pơtho akhan vă hơto\k hlôh vao ăn kon pơlei băt găh tơdrong tơpôl, xơnong jang hăm unh hnam, kon hơ ioh păng dôm tơdrong răm ưh kơ ‘lơ\ng đơ\ng pơlôch dơh hơkâu pơjing ăn, tơring kăl pơtru\t kơtang ato\k mu\k drăm, hơto\k tơdrong erih mu\k drăm păng đon bơnôh ăn kon pơlei, noh pơtơm ke\ hơvơn pơtho đei jơnei hơ iă [iơ\.

Nguyễn Thảo chih

Lan chih tơblang