VOV4.Bahnar - Tây Nguyên noh oei ăh khei tơm kơ pơyan phang, to# hu\l hăl tơ\ lơ tơring. Jơnu\m pơgơ\r tơring păng anih jang kdră kpal kơ dôm tơring atu\m hăm kon pơlei jang mir lơ\m tơring mă hlôi kơchăng tơjră hăm to# phang mă lei tơdrong ưh kơ măh đak roi năr roi kơ dêh. 

Na [a Ia Sah kơ kon pơlei Jarai tơ\ pơlei Mơ Rông Yố 2, xăh Ia Ka, apu\ng Chư\ Păh, dêh char Gia Lai oei hal kơ đak. Năm tơmang na [a ăh ‘năr to# hlơ hle\ng, yă Rchom Đủ ăn tơbăt, na [a âu xă 30 hec-ta tam mă lai yơ khăi kơ đak mă lei xơnăm âu [a lôch kro je# tong ane# hloi. Yă Rchom Đủ tơroi:  “Na [a âu tam mă [ôh xơnăm yơ [ơm to# pơđang mă lei xơnăm âu noh [a lôch kro vă je# tong ane#. ‘Meh vă jơnu\m pơgơ\r tơring dăh đei trong jang vă tơgu\m ăn kon pơlei”

Đei io\k tơdrong tơroi pơyan phang pơdui đunh, noh đơ\ng blu\ng pơyan jang puih phang xơnăm 2015-2016, Anih vei lăng kon pơlei dêh char Gia Lai hlôi pơgơ\r dôm anih jang kpal hơvơn kon pơlei ne\ rei pơtăm tơ\ dôm tơring mă hơnơ\ng k[ah kơ đak. Mă lei, tơ\ minh [ar tơring, mă tam lai yơ [ơm pơđang noh xơnăm âu adoi k[ah đak ruih mơ\n. {ok Phan Văn Thiên, Pho\ kdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Ia Ka, apu\ng Chư\ Păh ăn tơbăt, tơring đei 170 ha [a na. Vă ke\ tang găn to# phang, mih ma duch nă rei pơtăm lơ\m 100 ha tơ\  dôm tơring [ônh pơchoh đak, mă lei truh dang ei hlôi đei hloh 10ha [a hiong răm, dôm j^t ha nai oei k[ah đak ruih hlăm hloh: “Dôm tơring mă adrol âu ki [ơm to# phang noh mih ma duch nă ưh kơ đei rei pơtăm. Dôm tơring mă [ơm pơđang xơnăm âu, ăh khul jang găh choh pơtăm truh hơlen noh dôm tơring âu đei đak, mă lei truh khei năr âu, hăp hlôi hrơ\ đak. Xơnăm 2014, 2015 hơgăt teh [ơm to# phang noh [a đe\ch, hăm tơm tiu, cà phê noh ruih đang ‘măng mă 3 bơih noh pơtơm [ơm to# pơđang. Mă lei xơnăm âu, pơtơm ruih đak đang ‘măng mă 1 noh pơđ^ dơnâu đak hrơ\ pơgoh bơih”

          Pơyan puih phang âu, ja#p dêh char Gia Lai rei pơtăm pơhlom 64.000ha hơdre\ch ‘long pơtăm. Mă lei je# 6 khei kơ âu tơ\ tơring ‘mi ưh kơ đei lơ, lơ đak glung đak krong, dơnâu đak hlôi hrơ\. Dang ei hlôi đei pơhlom 900ha [a ma hiong răm, hloh 7.500ha ‘long pơtăm nai tro\ răm. Lơ\m noh, lơ hơgăt ‘long pơtăm nhen tiu, cà phê ưh kơ măh đak, gô răm đunh đai kơnh. Tơ\ tơring pơtăm lơ tiu nhen Chư\ Sê, Chư\ Pưh, lơ unh hnam hlôi axong kơ hre\ng triu hlak jên vă xir kôch hơlu\ng đak mă lei ưh kơ đei yua ôh. Jo# hơlen, hlôi đei pơhlom 1000ha tơm tiu tơ\ 2 apu\ng Chư\ Sê păng Chư\ Pưh [ơm to# pơrăm, 20% lơ\m kxo# noh hlôi lôch kro. {ok Đặng Thanh Long oei tơ\ thôn Thủy Phú, xăh Ia Blứh, apu\ng Chư\ Pưh, dêh char Gia Lai ăn tơbăt: “To# to\k kơtang tôch dêh. Yuơ noh, pơyan tiu mă kon pơlei jang lơ\m tơring Ia Blứh pơma atu\m hiong truh 90% yuơ to# đunh năr. Lơ\mkhei năr âu, hơlu\ng đak hlôi hrơ\, mưh đei đak noh dang minh [ar hơlu\ng đe\ch oei. Kjă xir kôch minh hơlu\ng đak noh đơ\ng 100-150 triu hlak jên mưh lei tam mă băt ke\ ruih lơ\m dôm năr”

Atu\m hăm [a na, cà phê, tiu, kơtao tơ\ Gia Lai adoi răm yuơ đơ\ng to# phang. Rim ha kơtao đei yua truh 10tấn păng x^k lơ\m kơtao adoi tơjur đơ\ng 15 truh 20% pơtêng hăm dôm xơnăm adrol ki.

{ôh thoi noh, jơnu\m pơgơ\r tơring hlôi pơgơ\r dôm anih jang kpal atu\m hăm kon pơlei adrin chă trong tơjră hăm to# phang nhen chă kôih hơmet hơbong đak, axong pơchoh đak mă [lep. Mă kăl noh hăm dôm tơring pơtăm cà phê, tiu roi kăl mong đak ruih hloh yuơ pơyan phang oei đunh khei năr. {ok Nguyễn Văn Lương, Kdră Anih jang găh pơnơ\ đak, ka hơdang dêh char Gia Lai ăn tơbăt: “Hăm hơyuh to# ‘mi ưh kơ xđơ\ng thoi âu, yuơ răm đơ\ng hơyuh El Nino pơdui đơ\ng xơnăm 2015 truh 2016 păng dang ei ưh kơ đei ‘mi, noh pơrăm truh tơdrong pơm jang duh nhen axong đak xo\ nhă ăn tơring kơ dêh char Gia Lai tih tên tơpă mơ\n. Lơ unh hnam yua đak ruih ăn ‘long pơtăm noh ne\ kơ ruih đak lơ dêh hnang. Lơ\m khei năr jang dang ei noh athei vei ‘long pơtăm ăn xơnăm kơnh, athei xkơ\t ruih đak vă hơ iuch hram, ne\ ruih đak lơ jat ôh, kơnh hoach đak đe\ch”

          Kiơ\ anih jang hơlen hơyuh to# ‘mi tơ\ tơring Tây Nguyên, hơbo\ truh tong ane# khei 6 tơ\ tơring Tây Nguyên pơtơm đei ‘mi. Pơyan phang xơnăm âu gô pơdui đunh păng to# hal hloh lơ\m 60 xơnăm kơ âu. Tơpă mơ\n, tơdrong răm yuơ đơ\ng to# phang tơ\ dêh char Gia Lai pơma adro# păng tơring Tây Nguyên pơma atu\m gô tih tên tơpă mơ\n.