VOV4.Bahnar - Anih jang Khoa ho\k ko\ng nge# Gia Lai oei tơle\ch tơdrong jang mă blu\ng kơ tơdrong pơkăp yak hadoi hăm bơngai rơgei pơjing tơmam drăm lơ\m dêh char. Tơchơ\t kơ tơdrong jang âu noh tơgu\m dôm bơngai rơgei pơjing tơmam kơ tơring hiôk hian hloh lơ\m tơdrong hơlen, tenh kuăng đei io\k tơchơ\t găh kơ\l ‘ngok rơgei, tơle\ch pơm jang lơ\m tơring. Tơdrong mă đei hơpơi gô hơmet tơdrong ho\k hơlen ưh đei hiôk lơ\m tơring ăh khei năr xơ\, vă hơto\k jơhngơ\m hăm dôm bơngai đei kơ\l ‘ngok rơgei pơjing tơmam drăm lơ\m tơpôl kon pơlei, io\k tơdrong rơgei khoa ho\k kih thưo\t tơgop hơto\k mu\k drăm tơpôl.

Oei tơ\ Krông Pa, apu\ng hin dơnuh ataih đơ\ng anih tơm dêh char Gia Lai mă lei bơngai jang mir Phạm Văn Bình, pơlei Tang, xăh Phú Cần, hlôi pơjing đei lơ tơmam drăm pơyua. Đơ\ng keng hlôm vă tang găn đe tơtông, gre măi [ôm đak truh tơ\ gre măi pruih pơgang hơdrông, adoi [ônh yua, xơđơ\ng păng mong [iơ\. Lơ\m kơxo# tơmam mă xư pơm tơle\ch, đei yua lơ hloh noh kơmăi pruih pơgang hơdrông đei cho# lơ\m gre măi. Tơmam mă âu kơdih chă kơchơ\p vă hoai kơ [ơm tơmam pơgăn, pơm ăn tơdrong pruih pơgang ưh đei kơte\ch, atu\m hăm noh kơdih mong pơgang [ơ\t đ^ pruih. Hăm tơring teh nhen Krông Pa, noh kơmăi âu ke\ pruih đei 7 hectar minh năr, hloh 7 ‘măng hăm pruih kơmăi hmă. Kiơ\ kơ [ok Phạm Văn Bình, đơ\ng kơche\ng vă bơ\ kơmăi, pơkăp, kơdâu hơlen lăng tơ\ na, đang kơ noh chă hơmet vă kơmăi gơh xơđơ\ng hloh, [ok hiong je# 2 xơnăm. Lơ\m 2 xơnăm noh, [ok kơche\ng lơ truh tơdrong chih pơkăp găh kơ\l ‘ngok rơgei, mă lei ưh đei ye\ng yuơ hla bar bơ\ ưh đei tôm. Truh ăh tơmam đei te\ch tơle\ch lơ\m tơring, noh tơdrong chih pơkăp kơ [ok pă kăl bơih: Vă chă tơjra#m đei rim bơngai jang khoa ho\k noh tơnăp hloh kơ chơ chă jru\m tơ\ klo\ng đak, đe xư duh ưh kơ băt vă chă bu. Duh kơtơ\ng truh [ok âu [ok to pơjing đei tơmam mă lei ưh kơchăng noh hiong pơđ^ hloi, noh tơdrong jang kơdih po jang jăi đe\ch, truh ăh tơmam pơjing ‘lơ\ng bơih đei lơ bơngai pôk bơnê, noh anih chih kơtơ\ng ang, hla bar tơroi chă pơtơ\ng. Truh năm tơjra#m đei bơngai jang khoa ho\k vă tơbang dôm tơdrong po hơpơi pơjing đei vă chih pơkăp găh kơ\l ‘ngok rơgei noh đe akhan pă đei ‘nao bơih!

Ưh adro# tơ\ Gia Lai, mă tơ\ dôm dêh char Tây Nguyên, hloh 1 xơnăm kơ âu, đei tơdrong yua đak prit vă ruih ăn pơkao tơpông păng dôm hơdre\ch pơkao nai yuơ hăp to\k giơ\ng pran, Ưh đei bu băt, tơdrong bơ\ prit jing pho\ng rei ‘lơ\ng noh yuơ đơ\ng minh kang [o# kơ Anih choh jang xa apu\ng Đức Cơ, dêh char Gia Lai, [ok Nguyễn Quốc Tư. Bơngai pơm tơle\ch tơmam kăl âu noh minh ‘nu jang găh choh pơtăm, [ok athei kơ ‘nôh hloh kơ đe vă pơjing tơmam đơ\ng prit đơ\ng chă hơlen truh te\cht ơle\ch lơ\m tơring. Mă lei, hăm tơdrong adrin lơ trong, chă apinh tơgu\m đơ\ng lơ anih, mă lei tơdrong chih pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei kơ [ok duh ưh đei hiôk hian: Inh năm bơ\ hla bar pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei noh thuê đe tơ\ ‘nguaih hiong truh 20 triu hlj. Tam mă nôp hla bar noh athei ăn jên bơih. Noh mă pơdui đơ\ng xơnăm mă mônh duh ưh gơh yao. Truh xơnăm mă [ar inh gơnơm khul jang Kơpal hloh tơgu\m noh mă ke\ đei âu. Noh inh pơtruh nơ\r, hăm Anih jang găh pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei tơdrong jang đe xư tam mă tơnăp ôh. Kơlih tơdrong kăl tih tên, mă hăt noh găh tơdrong tơgu\m, thoi noh kơlih kiơ Anih tơm pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei ưh đei pơih xă tơdrong pơkăp vă tơgu\m ăn kon pơlei tơre\k hăm anih jang hrôih hloh, vă pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei gơh truh hrôih hăm đe ye\t.

Kơtă ăh ‘măng jang mơ\t le\ch kơ Anih jang Khoa ho\k ko\ng nge# Gia Lai, minh kơ[ang ‘nao đei pơdơ\ng: “Rim tơmam yuơ kon bơngai pơm tơle\ch adoi gơh chih pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei”. Cho\ng mă, lơ\m ‘măng tơjra#m ‘nao âu đơ\ng Anih jang Khoa ho\k ko\ng nge# Gia Lai, Anih jang hơlen pơjing tơmam drăm păng io\k yua trong jang ‘nao, Anih tơm Khoa ho\k Ko\ng nge#, hăm dôm bơngai đei kơ\l ‘ngok pơjing tơmam kơ dêh char, găh Gia Lai nhen le\ tơroi kơ dôm tơdrong tơnap tap lơ\m bơ\ hla bar chih măt pơkăp. Đơ\ng ro\ng 1 năr tơjra#m hăm dôm bơngai đei kơ\l ‘ngok rơgei pơjing tơmam drăm tơ\ tơring, năm tơmang dôm tơmam drăm ‘nao đei pơm tơle\ch, to\k bo\k oei io\k yua lơ\m pơm jang, tie#n sih Phạm Ngọc Pha, jang lơ\m Anih hơlen pơjing tơmam drăm rơgei xơkơ\t, tơnap tơ\ Gia Lai duh nhen lơ tơring nai lơ\m ja#p teh đak. Yuơ noh, kăl đei tơdrong yak hadoi, tơgu\m tôm tơdrong hloh: “Bơngai đei kơ\l ‘ngok rơgei pơjing tơmam drăm noh tôch rơgei mă lei tơblang găh tơdrong pơm tơle\ch tơmam drăm kơ po noh ưh kơ juaih, dăh mă tơnap kơ chă đei tơdrong bơ\ng pang hơdăh lơ\m kơpal teh păng Việt Nam vă hơlen lăng tơmam mă po pơm tơle\ch hăm đei tơdrong ‘nao dăh mă ưh. Dăh mă pơtih nhen um bieh pơtih noh, dôm bơngai rơgei pơjing tơmam drăm tam mă băt hơdăh. Inh kơche\ng kăl đei lơ anih jang hloh, lơ anih chă tơgu\m găh tơdrong âu ăn rim bơngai rơgei pơjing tơmam drăm po”.

Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Ngọc Cường, Pho\ Kơdră Anih jang Khoa ho\k ko\ng nge# Gia Lai noh, vă tơgu\m ăn dôm tơdrong jang hơlen pơjing tơmam lơ\m dêh char, tơgu\m ăn dôm bơngai rơgei pơjing tơmam mong [iơ\ jơhngơ\m huach, dăh hrôih đei pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei gơh keh kong, anih jang hlôi in tơle\ch minh [ar hla bar tơroi tơbăt, tơblang găh dôm tơdrong pơkăp kơ\l ‘ngok rơgei hăm dôm tơdrong [ônh hlôh vao hloh.  Atu\m hăm noh, đơ\ng xơnăm 2020 âu, gô hơto\k tơroh dôm anih jang đei tơre\k vă tơgu\m tơnăp hloh: Mă blu\ng nhôn hlôi tơgu\m ăn bơngai rơgei pơjing tơmam drăm băt vao găh pơkăp, vă tang găn tơdrong ưh kơ tro\ tơchơ\t. húng tôi bước đầu đã giúp cho người sáng chế hiểu được, tránh tình trạng không đúng quy trình. Anih jang Khoa ho\k ko\ng nge# gô chă trong tơroh rim bơngai jang khoa ho\k, rima nih jang hơlen, vă pơih lăm pơhrăm hơto\k băt hơdăh. Vă bơngai đei kơ\l ‘ngok rơgei pơjing tơmam drăm băt hơdăh mă mônh noh [leo kơluơ\t, mă [ar noh kiơ\ tơchơ\t đơ\ng apu\ng plenh teh, mă pêng noh pơm kiơ\ dôm tơdrong mă kơdih ke\ đe\ch.

Tơpă ăn [ôh, dôm tơdrong pơcheh rơgei tơ\ Gia Lai dôm xơnăm tơje# âu adoi đei đơ\ng tơdrong kăl yua lơ\m pơm jang păng tơdrong erih, mă hăt noh lơ\m choh jang xa păng pơm tơle\ch tơmam drăm. Yak hadoi hăm bơngai rơgei pơjing tơmam drăm, tơgu\m ăn tơmam pơjing kiơ\ kơ\l ‘ngok rơgei gơh đei tơchơ\t, vei hơlen hơto\k tro\ [lep kơ dêh char hăm dôm bơngai tơguăt păng rơgei găh tơdrong hơlen, pơjing tơmam drăm yua. Kiơ\ đơ\ng noh, tơgop vă Gia Lai hơto\k pơ ‘lơ\ng kơjă tơmam choh pơtăm, păng hloh kơ noh vă hơto\k tơdrong pran rơgei lơ\m hơlen khoa ho\k kơmăi kơmo\k ‘nao kơ dêh char, ‘măn ăn tơdrong tơchơ\t jang hơto\k tenh păng kơjăp xơđơ\ng.

Lan chih păng rapor