VOV4.Bahnar – Xơnăm mă yuơ duh thoi ăi, ăh hŏk tro tam mă yak ăh khei pơdơh hŏk noh đei dơ̆ng tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak jĭ bơnôh. Mă Khul kơpal teh hlôi đei tơdrong jang tang găn păng tơjră tơdrong xar bar ăn đe hơ ioh đơ̆ng xơnăm 2016-2020, lơ̆m noh đei tang găn păng tơjră lôch glơ̆k tơ̆ đak păng rim xơnăm adoi đei dôm Tơchơ̆t hơtŏk, hơvơn rim Anih jang tơm, rim tơring găh tơdrong jang âu mă lei tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak adoi oei ƀôh lơ. Thoi noh pơm thoi yơ vă pơm kơđeh tơdrong ataih đơ̆ng pơkăp jang păng iŏk jang, pơm thoi yơ vă tang găn păng tơjră lôch glơ̆k tơ̆ đak hăm hơ ioh ưh kơ pă jing tơdrong tơrĕk truh ăh rim ‘măng khei pơdơh hŏk truh.

 ‘Nao âu hloh, ăh năr 28/5, minh khul 4 ‘nu hŏk tro jăl kơđeh tơ̆ thĭ trâ̆n Hương Khê apŭng Hương Khê, dêh char Hà Tĩnh pơtơm băl năm tơ̆ đak krong  Tiêm vă hŭm, 2 ‘nu hŏk tro lăm 3 tơ lơih jơ̆ng tơ̆ anih đak jrŭ păng ƀơm đak tơhiu krăm. Adrol kơ noh, năr 14/5, 2 ‘nu hơ ioh iĕ tơ̆ thĭ trâ̆n Đinh Văn, apŭng Lâm Hà, dêh char Lâm Đồng năm tơ̆ mir ka phê pơxuh păng huăng tơ̆ dơnâu đak lôch glơ̆k. Atŭm ‘năr noh, lơ̆m tơring Giao Long, apŭng Giao Thủy, dêh char Nam Định, minh khul đei 18 ‘nu hŏk tro lăm 7 pơtơm băl năm tơ̆ tơring tơkuh đơ̆ng xăh Giao Long păng xăh Bạch Long hŭm đak dơxĭ, lơ̆m noh 5 ‘nu hŏk tro năm truh ‘măng đak dơxĭ kơsô̆ 8 vă ôp jơ̆ng, ưh kơ pŭn pơ̆k huăng tơ̆ đak dơxĭ, 2 ‘nu đei kon pơlei dŏng erih, oei 3 ‘nu noh hiong hloi tơ̆ đak dơxĭ.

‘Nâu jing minh lơ̆m dôm tơdrong lôch glơ̆k jĭ bơnôh lơ̆m kơsô̆ dôm jĭt tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak đei ƀôh lơ̆m khei 4 păng khei 5 âu ki lơ̆m jâ̆p teh đak. Yă Đoàn Thị Thu Hiền, Kơdră Anih jang hơvơn găh trong jang y tê̆ kơpal teh ăn tơbăt, chih hơlen tơ̆ 8 dêh char, plei tơm kơ Việt Nam ăn ƀôh, 66% ‘nu hơ ioh lôch glơ̆k tơ̆ đak ăh pơyan tô̆ phang, 16% ăh pơyan ‘mi kial. Khei năr hơ ioh lôch glơ̆k tơ̆ đak lơ hloh noh ăh khei 4, khei 5 păng khei 6: “Ưh kơxĭ hơ ioh gô lôch lơ ƀơ̆t ‘mi kial truh mă noh jing ăh khei hơ ioh pơdơh hŏk. Rim bơngai năm jang noh đe hơ ioh pơgenh kơdâu lĕch tơ̆ ‘nguaih pơxuh hăm bôl boăl păng năm glơi, păng mă hơtuch noh lôch răm. Noh jing tơdrong kơlih kiơ nhôn kơtă đơ̆ng khei pơdơh hŏk, kơtă đơ̆ng pơdơh yuơ pơrang jĭ Covid, mă hnam trưng tam mă xơkơ̆t năm hŏk dơ̆ng, nhôn hlôi tơroi tơbăt bơih.  Đơ̆ng dôm tơdrong hơlen âu đơ̆ng nhôn ƀôh hơdăh, bơ̆n athei jang pran hloh găh tơroi tơbăt pơtho đe hơ ioh. Kơtă ăh đĭ xơnăm hŏk păng hăp athei pơdui truh ăh khei 9, khei 10. Noh jing khei năr mă hơ ioh chôt vih hŏk tơ̆ hnam trưng”

Nghệ An jing minh lơ̆m dôm dêh char đei lơ tơdrong lôch glơ̆k hloh lơ̆m teh đak bơ̆n, adrô̆ jô̆ đơ̆ng xơnăm 2019 truh dang ei tơring âu hlôi đei 119 ‘măng hơ ioh lôch glơ̆k tơ̆ đak hăm 130 ‘nu hơ ioh lôch. Ƀok Võ Văn Dũng, Phŏ Kơdră Anih jang Tuyên yăo dêh char Nghệ An tơblang, dang ei jâ̆p dêh char Nghệ An đei hloh 1.000 hnam trưng hŏk mă lei adrô̆ đei 25 dơnâu glơi, lơ̆m kơplăh noh dêh char đei lơ đak krong đak glung păng jih đak dơxĭ kơjung ataih. Pơyan pơdơh hŏk, ‘năr tô̆, hơ ioh ưh đei mĕ ƀă vei lăng noh pơtơm băl năm hŭm tơ̆ đak krong, đak glung păng lơ hơ ioh lôch glơ̆k tơ̆ dôm tơring đak jrŭ hli hlơt yuơ ưh băt glơi dăh mă ưh kơ băt tơdrong chă kơvơih mưh đei xar bar tơ̆ đak. Atŭm hăm noh, minh ƀar tơring tam mă pơgơ̆r tơnăp, hơnơ̆ng tơdrong pơm kiơ̆ dôm tơdrong pơkăp, khôi luơ̆t teh đak găh tang găn păng tơjră xar bar lôch glơ̆k tơ̆ đak, pơrăm đe hơ ioh, tơdrong jang tơ̆ minh ƀar tơring tam mă đei jơnei tơnăp: “Hơnơ̆ng noh bơ̆n akhan tơroi tơbăt noh kăp gĭt hloh. Anih jang yơ duh akhan: “nhôn duh vang jang hadoi, duh tơroi tơbăt, pơtoi hăt hot hơtŏk pran hơlen juang...” mă lei inh ƀôh ưh đei tơdrong kiơ hơdăh, ưh đei hrau lơ̆m tơdrong erih kon pơlei, ưh đei trŏ bơngai. ‘Meh hơtŏk hlôh vao ăn kon pơlei adrol hloh noh athei đơ̆ng tơdrong hlôh vao đe kang ƀô̆, mă ‘meh hơtŏk hlôh vao ăn đe kang ƀô̆ noh athei trong jang, xơnong jang tơnăp. Adrol hloh noh athei đei jơnŭm pơgơ̆r tơring, đei tơdrong pơkăp, athei lăng noh jing tơdrong jang kơ po ƀơ̆t doh bơ̆n pơtơm kĕ jang hadoi, tơnăp păng pơm jang hiôk hloh”

Minh lơ̆m dôm trong jang vă tơjur tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak noh athei đei dơnâu đak glơi păng đei bơngai pơtho glơi, yuơ noh, kiơ̆ kơ yă Lê Thị Hoàng Yến, Phŏ Kơdră Anih tơm Tơplŏng kơdâu, Anih tơm Tơplŏng kơdâu păng Tơmang pơhiơ̆: rim tơring athei pơjing minh tơdrong pơkăp pơtho glơi, ma ưkăl noh hăm dôm tơring đei lơ đak krong đak glung: “Bơ̆n, dôm bơngai ‘lŏ păng dôm bơngai tơlĕch tơdrong jang âu athei gơh glơi noh pơtơm gơh chă tơroi tơbăt, pơtơm gơh pơma. Bơ̆n ưh kơ băt hơdăh tơdrong tơnap tap, hơnơ̆ng akhan xơđơ̆ng lơ̆m đak, bơ̆n athei hơlen lăng yak hloh  25m noh thoi yơ, glơi đei 50m thoi yơ noh bơ̆n pơtơm gơh tơroi tơbăt đei jơnei. Kơlih pơma ƀơ̆r đĕch noh pha hăm tơdrong tơpă, mưh bơ̆n ưh kơ hơlen minh ‘măng 50-50 tơ̆ đak krong păng lôch tơ̆ đak, noh bơ̆n ưh kơ băt đei tơnap tap hli hlơt thoi yơ mưh tơhlăk lơ̆m đak. Glơi thoi yơ duh bưh kư̆ mă athei đông tơ̆ kơpal, athei pơm kiơ̆ tơpă noh mă tơnăp hloh”

Oei kiơ̆ ƀok Lê Hải Long, Phŏ Kơdră Jơnŭm jang trung ương, Trung ương đoan Hơdruh tơdăm CS Hồ Chí Minh, hăm tơdrong đei ƀôh đơ̆ng tơdrong erih, kăl hơtŏk jang hadoi tơlĕch pơtho glơi, pơhrăm glơi lơ̆m rim hnam trưng ‘mơ̆i.

Hăm tơchơ̆t truh xơnăm 2025, 90% ‘nu hơ ioh jâ̆p teh đak gô băt hơdăh găh tang găn păng tơjră xar bar hơbur, 50% ‘nu hơ ioh gơh glơi, Anih tơm Axong jang – Linh jĭ rơka păng Tơpôl hlôi jang hadoi hăm 9 Anih tơm, pơtoi tơlĕch pơm jang hơdăh, hơvơn dôm anih jang athei keh đang pơkăp păng hơtŏk hơlen pơm kiơ̆ luơ̆t tang găn păng tơjră xar bar hơbur ăn hơ ioh. Yă Vũ Kim Hoa, Phŏ Kơdră Anih jang găh Hơ ioh, Anih tơm Axong jang – Linh jĭ rơka păng Tơpôl tơroi:  “Bơngai ‘lŏ noh athei pơtho ăn đe hơ ioh băt găh tơdrong pơm đei lôch glơ̆k tơ̆ đak vă hơ ioh băt trong tang găn; athei hơnơ̆ng hơlen cham char unh hnam duh nhen cham char tăp dăr anih oei. Dôm tơdrong tơm pơm ăn hơ ioh lôch glơ̆k tơ̆ đak nhen: rim unh hnam đei kơbô̆i, dơnâu đak... bơ̆na thei klŭ tơ ‘nglâ̆p dăh mă thong đak noh athei bơ̆ tơ ‘nglâ̆p pơga. Mă kăl noh tơ̆ tơring kơdrâ̆m, ăh yua đang dôm tơmam mong đak, ƀơ̆t pă đei yua noh athei tuh lê̆. Đe mĕ ƀă noh chă hơlen băt kơtơ̆ng ang găh tang găn păng tơjră lôch glơ̆k tơ̆ đak mă Anih tơm Axong jang – Linh jĭ rơka păng Tơpôl păng rim Anih jang tơm hlôi tơlĕch, pơtho lơ ‘măng bơih”

Vă pă đei oei dôm tơdrong xar bar lôch glơ̆k tơ̆ đak pơm jĭ bơnôh, mă hăt noh ăh khei pơdơh hŏk, tơdrong kăl hloh noh jing tơdrong tơrĕk tơbăt đơ̆ng đe mĕ ƀă hăm kon hơ ioh po, tơgŭm ăn đe hơ ioh băt hơdăh dôm tơdrong tơm pơm đei xar bar, rơih anih glơi tơ̆ yơ vă kơ xơđơ̆ng. Atŭm hăm noh, kăl đei tơdrong vang jang đơ̆ng jơnŭm pơgơ̆r tơring păng dôm anih juăt jang lơ̆m chă hơlen, tơtom tơroi păng hơmet dôm anih hli hlơt ưh đei xơđơ̆ng, ƀônh đei xar bar hăm hơ ioh... ưh đei lê̆ dôm tơdrong xar bar jĭ bơnôh, lôch glơ̆k tơ̆ đak, vă tơgŭm ăn đe hơ ioh đei minh pơyan pơdơh hŏk chơt hơ iă tơnăp.

Lan chih păng pơre nơ̆r