VOV4.Bahnar - Rông noh jing pơhngol kơ rim pơlei pơla Bahnar K’riêm. Tơ\ rông, kon pơlei ako\m ăh ‘năr et xa. Noh jing anih graxia yang hơpang, anih pơgơ\r lơ khôi xoi tơbeh kơ khôi pơlei pơla.

Rông kơ kon pơlei Bahnar K’riêm pơma adro# păng kon pơlei Bahnar pơma atu\m đei 3 to\ ‘măng: ‘măng tơm ăh tong ane# păng 2 to\ ‘măng nai găh 2 păh rông. Tơmoi truh apong pơlei pơla dăh mă kon pơlei to\k tơ\ rông noh mơ\t ăh ‘măng tơm. ‘Măng găh 2 păh mum noh ‘măn vih vơ\t vă kơ kuăng [ơ\t ‘năr kon pơlei chă pơvih pơgơ\r et xa tơ\ rông.

Kiơ\ bngai juăt hơlen joh ayo\ kră xơ\ noh [ok Yang Danh, kon pơlei Bahnar K’riêm gie\ng dơ\ng ăh tong ane# ‘măng vă pơma dơnuh, jo# hloi ‘măng tơm dăh mă ‘măng ie\:

            - ‘Măng mă yơ duh gơh mơ\t le\ch, mă lei mơ\t bơih noh athei hloh hlăng, oei tơ\ ‘ngoaih noh tơ\ ‘ngoaih hloi. Mă ưh noh mơ\t lơ\m hloi vă pơma dơnuh, mă 2 noh dơ\ng tơ\ ‘ngoaih, ưh kơ gơh păh jơ\ng juă tơ\ rông. Kâm gie\ng dêh. Adrol xơ\ noh kră pơlei hru\ hloi lah.

Ăh ‘năr Tết dăh mă ako\m et xa, rông kơ dôm pơlei pơla Bahnar K’riêm chơt hơ iă pơxuơ\k pơxuơ\l bngai vih vơ\t. ‘Năr et xa jing ‘măng mă bngai drăkăn, hơ ioh năm ja#p rông mă ưh kơ đei kâm nhen dôm ‘năr hmă. Kơlih kiơ\ kơ [ok Đinh Hồ tơ\ pơlei Tà Điệc, xăh Vĩnh Hòa, apu\ng Vĩnh Thạnh, dêh char Bình Định, noh adrol ki, lơ\m dôm ‘năr hmă, rông adro# ‘măn ăn khul dro\ nglo đe\ch chă truh ako\m păng tep ăh kơmăng. Ăh ‘năr et xa, drăkăn păng hơ ioh mă to\k tơ\ rông noh duh athei kơchăng tơdrong vih vơ\t oei xa kơdih po:

            - Rông kơ kon pơlei Bahnar, drăkăn ưh kơ gơh to\k tơ\ kpal. Anih ‘măn hơgơ\r tih, hơgơ\r Pơ-nưng, noh drăkăn ưh kơ lai yơ gơh năm truh. Xơ\ ki, mưh tôn hơgơ\r noh tơring groi kông đei tơdrong teh tôn băl. Ayăt ‘meh phă hnam, tôn hơgơ\r noh tôm kon pơlei truh ako\m. Drăkăn ưh kơ gơh năm truh anih kơtol hơgơ\r pơ-nưng yuơ drăkăn đei tơdrong pha. Drăkăn [ôh hơbe\n bơih noh ưh kơ lai yơ ăn to\k tơ\ rông. Adro# hơ ioh, drăkăn rơchong đe\ch gơh to\k.

{ok Yang Danh akhan, hơ ioh to\k tơ\ rông mă ưh kơ pu\n bơ\ tro\ hơgơ\r pơ nưng, pơm ăn hơgơ\r re nơ\r noh rim bngai lơ\m pơlei, mă oei tơ\ yơ tơ\ hnam dăh mă tơ\ mir duh athei hu\t tơdrong jang mă tơluh năm tơ\ rông lăng đei tơdrong kiơ. Adro# dôm tơmam yua graxia, dôm mu\k drăm atu\m kăp g^t kơ kon pơlei pơtơm đei ‘măn tơ\ rông. Lơ\m dôm tơmam yua noh, đei tơmam adro# đei yua mưh pơlei pơgơ\r et xa, đei tơmam adro# gơh yua mưh pơlei pơla đei ayăt tơgar tơblăh:

 - Tôm tơmam kăp g^t vei vêr kon pơlei, vei lăng pơlei pơla, mă kăl noh tơmam ăn khul tơdăm. Mă 2 noh, dôm tơmam graxia hloh kơ kon pơlei Bahnar nhen ching chêng, hơgơ\r pơnưng, xăng kơju, păng kơdu\ng pơgang... lơ\m rông noh yang hloh, ưh kơ gơh bơ\ tro\ hloi. Adrol ki, drăkăn mă bơ\ tro\ hră noh gie\ng tôch dêh, bơ\ tro\ ching chêng noh ưh kơ gơh ôh, bơ\ tro\ kơju xăng noh kâm tôch dêh.

Yang hơpang thoi ăi, noh rông – pơhngol pơlei pơla – lai yơ duh đei khul tơdăm vei vêr kjăp. {ok Yang Danh pơtih khul tơdăm vei vêr rông nhen ko\ng ang, [ô đo#i hrei âu vei vêr tơdrong rơngei xơnêp kơ pơlei pơla.

Dang ei, rim pơlei kơ kon pơlei Bahnar K’riêm tơ\ Vĩnh Thạnh adoi đei rông, jo# hloi pơlei tơm dăh mă pơlei ‘nao pơjing lơ\m dôm xơnăm tơje# âu. Lơ rông đei bơ\ hăm jên tơgu\m đơ\ng dôm tơdrong axong jang đơ\ng Jơnu\m pơgơ\r teh đak, tơdrong tơgu\m đơ\ng dôm anih jang tơpôl. Yuơ tơmam bơ\ rông roi năr roi khăi, kon pơlei pă đei hiôk hian năm tơ\ bri koh ‘long tơ\r; kăt gia, chrek phat koh kram pă đei oei tơ\ Vĩnh Thạnh noh lơ rông đei bơ\ hăm jrăng bê tông, chơne\ng tơ\r. Pho\ đei pơlei rông oei đei man drơh hăm găch pơro\ ‘lơ\ng, bơbu\ng kem. Rông đei bơ\ lơ\m dôm xơnăm tơje# âu, adro# oei rông kơ pơlei Tơ Lôk (xăh Vĩnh Thịnh) oei vei um ai juăt jue xơ\: bơbu\ng gia, chone\ng păng drơh noh bơ\ hăm phat hăm kram, ưh kơ đei yua kơđinh dăh mă tơlei mam yơ ôh.

            Dang ei, truh apong pơlei pơla Bahnar K’riêm, bơ\n đei kră pơlei, kdră pơlei hơvơn to\k tơ\ rông, mă boăl noh drăkăn dăh mă dro\ nglo, mơlôh dăh mă ‘lo\ kră. Rim bngai lơ\m pơlei adoi gơh to\k tơ\ rông chă ako\m ho\k hôp, pơhrăm hri hơxuang, tôn ching chêng. Tơ\ noh oei jing anih ho\k hôp kơ dôm jơnu\m jang tơpôl nhen: jơnu\m jang găh drăkăn, Khul đoàn hơdruh tơdăm, Jơnu\m bngai jang mir... Nhen rông kơ kon pơlei kon kông Tây Nguyên, rông kon pơlei Bahnar K’riêm tơ\ Vĩnh Thạnh dang ei đei lăng nhen hnam ako\m kơ kon pơlei pơla.

            Bngai jang hơlen joh ayo\ Bahnar K’riêm, [ok Yang Danh akhan, dôm tơdrong tơplih găh um ai rông păng tơdrong ako\m lơ\m rông đơ\ng kon pơlei Bahnar K’riêm jing tơdrong kăp g^t lơ\m tơdrong erih dang ei. Mă lei, mă um ai rông đei tơplih noh kon pơlei tơ\ âu adoi oei vei tơnăp tơdrong pơkăp juăt jue kơ rông, mă kăl noh tơdrong hlôh vao [ơ\t to\k ako\m tơ\ rông:

            - Athei vei xơđơ\ng tơdrong pơkăp tơ\ rông. Hơ ioh, bngai ‘lo\, dro\ nglo drăkăn năm tơ\ rông athei do#. Ăh mơ\t tơ\ rông, kdră kpal tơroi tơdrong đei [ôh noh athei kơchăng tơmơ\ng, ưh kơ gơh pơma pơlu\k pơlăk. Ưh kơ nhâm, tơtoh dih băl. Ăh et tơdrô noh ưh kơ gơh pơjăh pơjăng teh tôn băl. Tôn ching chêng, hơxuang, athei vei kiơ\ pơkăp juăt jue noh. Găh mu\k drăm tơ\ rông noh đei tơplih mă lei găh đon bơnôh pơkăp athei adrin vei. ‘Ngoaih kơ dôm tơdra hri rock, athei đei dôm [ai hri kră xơ\, hri hơ ‘mon. Roi lơ roi ‘lơ\ng ro\ hloh.

Lan chih păng rapor