VOV4.Bahnar - Rim xơnăm, bơngai jang lơ\m kơpal teh atu\m băl tơbăt năr apu\ng plenh teh pơm jang năr 1/5. Tơ\ Việt Nam, âu jing minh năr mă rim kon pơlei bu bu duh đei pơdơh pơdei, pơchơt ưh đei pơm jang. Lêh tơbăt năr apu\ng plenh teh pơm jang năr 1/5 tơ\ teh đak bơ\n rim xơnăm, ưh adro# jing ‘măng vă tơbăt kơ hnưr erih kăp g^t kơ ‘năr apu\ng plenh teh pơm jang, hơmet păng hơto\k tơdrong tơguăt kơpal teh, mă oei jing khei năr vih tơbăt kơ hnưr erih păng tơdrong juăt jue nuih mơng kơ bơngai pơm jang  Việt Nam.

Năr Apu\ng ple\nh te\h Jang, năr 1/5 io\k đei đơ\ng ‘măng iung tơ jră đơ\ng khu\l ko\ng nhân Mi, hlôi jing năr le#h tơbăt păng năr iung jang kơ khu\l ko\ng nhân apu\ng ple\nh te\h păng kơ bơngai jang lơ\m apu\ng ple\nh te\h.

Năr 1/5/1886, kơ yuơ dôm nơ\r ap^nh athei đơ\ng ko\ng nhân ư\h kơ đei pơm kiơ\ tôm tong, khu\l ko\ng nhân lơ\m te\h đak Mi hlôi vang pơdơ\h jang vă kơhret jơhngơ\m athe\i tơngla hơvơ\h jang pơm kiơ\ nơ\r po athei. Mă blu\ng ‘măng pơgơ\r pơdơ\h jang tơ\ pơlei tơm Chicago. Dang 40.000 ‘nu bơngai ư\h kơ năm tơ\ hnam kmăi. Đe sư pơgơ\r iung jre\o hăm nơ\r tơke\ch “Đơ\ng dang ei ư\h kơ đei bơngai thơ\ ayơ jang hlo\h 8 jơ bơ\ jang lơ\m m^nh năr! Kăl pơm kiơ\ jang lơ\m 8 jơ, 8 jơ pơdơ\h, 8 jơ pơchơt pơ hiơ\!”

Tơ\ Pơm le#h hop ako\m pơjing Apu\ng ple\nh te\h II kơ yơ Ph.Ăng-ghen che\p pơgơ\r hop ako\m năr 14-7-1889, Kơdră tang măt ăn khu\l ko\ng nhân pơdrơ\ng kiơ\ Tơdrong tơchơ\t io\k năr 1/5 rim sơnăm pơm năr tơgoăt tơgoăl iung tơ jră kơ khu\l jang lơ\m apu\ng ple\nh te\h.

Jang kiơ\ Tơdrong tơchơ\t au, sơnăm 1890 ‘măng blu\ng năr Apu\ng ple\nh te\h jang 1/5 đei pơgơ\r lơ\m apu\ng ple\nh te\h.

Kơ loăi pơkao tơbăt ăn năr au ‘no\h pơkao Linh lan. Năr 1/5/1891, m^nh ‘măng iung jre\o đơ\ng ko\ng nhân tơ\ tơring găh Tu te\h đak Phalăng. 10 ‘nu bơngai lôch kơ yuơ đe prăh, lơ\m au đei Marie Blindeau, hru\k hơbe\n ao kok hmông. Vă tơbăt [lo\k hơdơ\r, bơngai Phalăng io\k pơkao Linh lan, kơ loăi pơkao ie\ kơmau kok, [au phu, cho#h pơkao lơ\m năr blu\ng khei 5 pơm tơbăt ăn năr 1/5.

Tơ\ Việt Nam, đơ\ng ro\ng kơ Đảng cộng sản Đông Dương iung jing (1930), jăl bơngai jang Việt Nam duh io\k năr 1-5 jing ‘năr tơguăt iung tơjră kơ po. Tơdrong iung tơjră năr 1-5-1930 jing gru kơnăl kơ tơdrong jang cách mạng 1930 – 1931, đơ\ng tơring kơdra#m truh tơring pơxe\l, đơ\ng tơring tu truh pơbăh lơ tơring kơtol hla kơ Đảng, pơgơ\r ako\m, pơrok kăp g^t, ‘măng mă blu\ng hăm tơdrong pơgơ\r đơ\ng  Đảng păng pơtho hơvơn đơ\ng Jơnu\m jang, bơngai jang ako\m tơbăt ‘Năr apu\ng plenh teh pơm jang năr 1-5 iung tơjră pơjei io\k xơnong pơyua, tơ[ôh tơdrong tơguăt tơguăl hăm bơngai jang lơ\m kơpal teh.

Năr 1/5/1938 minh tơdrong ako\m pơm greo đei dôm j^t rơbâu ‘nu bơngai hlôi pơgơ\r tơ\ tơring Đấu Xảo (Hà Nội), hăm tơdrong vang ako\m đơ\ng 25 anih jang nhen: Thơ\ hoah xa, thơ\ in, bơngai jang mir, drăkăn, bơngai xơnăm ‘lo\, bơngai chih văn, bơngai chih hla bar tơroi... ‘Nâu jing tơdrong ako\m tih hloh lơ\m khei năr chă hơvơn pơjei io\k rơngei hiôk hian (1936-1939), yuơ Đảng Cộng sản Việt Nam pơgơ\r. Hăp pơjing gru kơnăl minh hơyak hơto\k tơ iung kăp g^t găh tơdrong rơgei lơ\m pơgơ\r cách mạng kơ Đảng bơ\n.

Đơ\ng 1945 truh dang ei, âu jing ‘năr mă rim kon pơlei, bu bu duh đei pơdơh pơdei, pơchơt, ưh đei jang păng dang ei bơngai jang ưh đei pơm jang mă lei duh đei xa jên khei. Năr 1/5 hlôi jing ‘năr ako\m tih hloh kơ kon pơlei  Việt Nam, ‘năr pôk bơnê kơ jơhngơ\m pran kơ chăl bơngai jang păng kon pơlei pơm jang, kho\m mă pơjing đei jơnei chủ nghĩa xã hội păng vei lăng kơjăp teh đak Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Atu\\m hăm noh, duh jing ‘năr pơtih ăn tơdrong tơguăt tơguăl hăm jăl bơngai jang lơ\m kơpal teh, atu\m iung tơjră yuơ tơdrong jơnei rơngei, hiôk hian păng gơh rơgei kơ tơpôl, mă [ok kơdră Hồ Chí Minh hlôi pơjing hơto\k.

Đơ\ng xơnăm 2011, lơ\m Lêh tơbăt 125 xơnăm năr apu\ng plenh teh pơm jang, Anih Tơm axong jang Việt Nam hlôi tơle\ch  “Khei bơngai jang”, păng đơ\ng noh truh dang ei jing năr juăt jue kơ Việt Nam. “Khei bơngai jang” đei pơgơ\r đơ\ng năr  01/5 truh năr 31/5 tơpă jing ‘năr lêh kơ bơngai jang, dru\t kơtang tơdrong pơlong jang băt ‘mêm kơ teh đak, atu\m hăm noh tơle\ch lơ tơdrong jang tơre\k tơvei ăn tơdrong erih, vei lăng xơnong pơyua tơgăl, tro\ [lep kơ bơngai jang.

Lan – Zưt chih păng rapor