VOV4.Bahnar- U|nh hnam [ok Phạm Văn Hùng tơ\ xăh Nam Đà, apu\ng Krông Nô, de#h char Dak Nông, vang jang tơ drong jang pơ tăm ‘long ca cao tơ\ hơ la yơ\p ‘long điêu đ^ 3 sơ năm kơ âu, hơ tuch sơ năm 2014 ‘long ca cao hlôi pơ tơm ăn io\k yua. {ok Phạm Văn Hùng pơ ma hơ dăh, ‘nâu j^ tơ drong jang mu\k drăm cho\h jang sa đei io\k yua. Kiơ\ chă hơ len lăng tơ drong ‘lơ\ng đơ\ng ‘long ca cao ‘nâu j^ kơ loăi ‘long ‘me\h kơ yơ\p kơ na tơ drong pơ tăm hơ lam hơ la yơ\p ‘long điêu  hăm hơ tăih tro\ [lep gô jing tơ drong hiôk va\ kơ ‘long ca cao blu\h jing ‘lơ\ng.

            M^nh tơ drong joăt đoa [o#h đơ\ng kon pơ lei mư\h pơ tăm điêu ‘no\h j^ đ^ đăng ư\h kơ gan vei lăng păng tơ mơ\t kơ chơ\t bek ‘lơ\ng ăn kơ pơ gar điêu kơ na plei ư\h kơ gan ‘iăl, lơ\m kơ plăh ‘no\h tơ drong pơ tăm ‘long ca cao athei xăy pho\ng, tơ ru\ih đak kơ na điêu ku\m đei tơ mơ\t sa kơ chơ\t bek âu. Gơ nang đơ\ng no\h kơ na io\k yua điêu sơ năm ‘nâu, pơ gar điêu kơ [ok Phạm Văn Hùng to\k bo\k le\ch kơ te\n pơ đ^. Mă lei va\ kơ 2 kơ loăi ‘long âu tơ gu\m băl blu\h jing ‘lơ\ng kăl kơ đei trong pơ tăm păng vei lăng tro\ [lep. Yua kơ ‘long điêu ‘no\h j^ ‘long đei hla xă, măt ‘na\r pơ chrang kle\ch kơ yơ\p to\ xe\t păng ư\h kơ hơ lu\ng hla kiơ\ pơ yan, kơ l^h thoi no\h mư\h pơ tăm hmă đe\ch ‘no\h măt ‘năr pơ chrang to\ xe\t, ư\h kơ ke\ pơm lăp ăn tơ drong blu\h jing ‘lơ\ng ăn ‘long pơ tăm hơ lam. Yua thoi no\h tơ dăh pơ tăm hơ lam lơ\m pơ gar điêu ‘no\h athei đei trong pơ tăm ca cao hui [iơ\ kơ trong bơ\n pơ tăm hmă. Tơ dăh pơ tăm ca cao kie\r de#h hnang, tơ drong pe\ng yơ\p d^h băl, pơm ăn kơ ‘long ư\h kơ măh măt ‘năr, pơm ư\h kơ ‘lơ\ng tru\h io\k yua păng j^ ôm plei.  

            ‘Long ca cao athei xăy pho\ng păng tơ ru\ih đak lơ\m yơ\p ‘long pơ tăm hui, mă lei mư\h yơ\p lơ tơ drong ‘me\h vă xăy pho\ng gô to\ xe\t. Tơ dăh xăy lơ pho\ng, mă loi ‘no\h j^ pho\ng đạm ‘no\h ‘long gô blu\h jing pran mă lei ăn cho#h pơ kao păng plei kơ te\n gei to\ xe\t. Yua thoi no\h, tơ drong kăt sơ drai ka\l athei kăt tro\ [lep, ma\ loi ‘no\h j^ lơ\m pơ yan ‘mi. ‘Ngoăih kơ ‘no\h kăl kơ chăng tru\h tang găn pơ lôch rim kơ loăi hơ drông sa. {ok Phạm Văn Hùng tơ\ xăh Nam Đà,  apu\ng Krông Nô, de#h char Dak Nông pơ ma: “Io\k đơ\ng [ơ\t jang tơ drong  jang hơ to\k tơ iung ‘long ca cao hơ lam lơ\m hơ la yơ\p ‘long điêu âu ‘no\h ‘long điêu păng ca cao adoi blu\h jing ‘lơ\ng ngăl. Mă loi ‘no\h j^ ‘long điêu dôm sơ năm hơ drol ư\h kơ gan io\k yua lơ, io\k đơ\ng pơ tăm hơ lam hăm ca cao tru\h dang ei ‘no\h điêu to\k hloi lơ\m 1 hơ găt te\h  âu đơ\ng 4 tru\h 5 triệu kơ pal, pơ tăm ca cao ku\m ‘lơ\ng [iơ\ kơ pơ tăm hmă, ^nh [o#h pơ tăm ‘long ca cao tơ\ hơ la yơ\p ‘long điêu ‘no\h ‘lơ\ng hlo\h. Vă khan dôm ‘long mă đei yơ\p pe\ng ‘no\h j^ ‘long blu\ng jing ‘lơ\ng.”

            Kiơ\ kơ lơ u\nh hnam kon pơ lei jang chu\n mir to\k bo\k vang jang tơ drong jang pơ tăm ca cao tơ\ apu\ng Krông Nô, ‘no\h ‘long ca cao đei lơ tơ drong yua ‘lơ\ng, ‘no\h j^ ăn plei hơ nơ\ng, kon pơ lei jang chu\n mir đei kon jên yua đơ\ng phe\ io\k prăt sơ năm. ‘Nâu j^ kơ loăi plei đei te\ch măk tơ\ te\h đak đe lơ păng kơ jăp. Kơ jă te\ch mơ dro hrei ‘nâu, ca cao găr đ^ pơ đ^h jing [u\ih, te\ch đơ\ng 58 tru\h 60 rơ bâu hlak jên 1 k^, ‘no\h j^ tam mă jo# thim kơ so# jên thu io\k đơ\ng ‘long điêu.

            M^nh tơ drong mă tôch kơ lơ u\nh hnam kon pơ lei jang chu\n mir chhôk hơ iă ‘no\h lơ\m khei ‘năr to\ phang, tơ drong ư\h kơ măh đak đei [o#h mă lei ‘long ca cao oei blu\h jing ‘lơ\ng păng plei kơ te\n. Tơ drong ‘nâu tơ [o#h hơ dăh ‘long ca cao ke\ tơ jră to\ phang kơ tang.

 Tơ drong pơ tăm hơ lam Ca cao tơ\ hơ la điêu khei ‘năr âu ki tơ\ apu\ng Krông Nô hơ nhăk ăn io\k yua jơ nei mu\k drăm lơ hlo\h pơ têng hăm pơ tăm hơ dro# ‘long điêu hai. ‘Nâu j^ trong ‘mơ ‘met đei hơ găt te\h cho\h pơ tăm, vang tơ gop tơ pl^h trong jang ‘long pơ tăm kiơ\ trong lơ ‘long, lơ kon, pơ yua ăn tơ drong jang xut pơ ngot rơ ve\t tơ jur dơ nu\h hin kơ tă tơ\ tơ ring hai. 

Vă kơ kon pơ lei băt hơ dăh đei ki thuơ\t pơ tăm ‘long ca cao, khei ‘năr âu ki an^h jang kơ pal apu\ng Krông Nô hlôi pơ gơ\r lơ ‘măng pơ hrăm găh xir hơ lu\ng, trong pơ tăm vei lăng ku\m nhen trong vei lăng, va\ kơ tơ mam drăm io\k đei ‘lơ\ng hlo\h. ‘Nho\ng Nguyễn Chí Nhân, tơ\ xăh Nam Đà, apu\ng Krông Nô, de#h char Dak Nông tơ roi tơ băt: “Lơ\m 3 sơ năm tơ mơ\t jên jang, blu\ng a ‘no\h j^ athei tăh pho\ng, ‘long pơ tăm ie\ ‘no\h pho\ng to\ xe\t đe\ch, sơ năm blu\ng đei plei, hơ to\k loi dơ\ng xăy pho\ng NPK ‘no\h lơ hlo\h. Blu\ng pơ yan ‘mi, to\k bo\k pơ yan ‘mi [ơ\t ‘long pơ tăm pơ tơm kơ te\n plei bơ\n xăy lơ Kali, hơ tuch pơ yan ‘mi bơ\n xăy Kali thim 1 ‘măng dơ\ng”.

Ma\ lei hơ yu\ih lơ ‘no\h j^ cham char ‘lơ\ng vă kơ pơ rang j^ chek lar hlo\h lơ\m pơ yan ‘mi. Yă de đei [o#h lơ\m ‘long điêu tôch kơ krê hơ mơt ăn kơ ‘long ca cao. Kơ l^h thoi no\h kăl kơ hơ len lăng chă [o#h hro#ih, tơ mơ\t yua ‘lơ\ng rim trong jang ki thuơ\t vei lăng, tang găn pơ lôch hơ drông pơ răm.  

‘Nho\ng Phạm Văn Minh- kang [o# pơ tru\t cho\h jang sa xăh Nam Đà,  apu\ng Krông Nô, de#h char Dak Nông tơ roi tơ băt: “ Hăm ‘long Ca cao pơ tăm tơ\ hơ la yơ\p điêu athei kơ chăng tru\h ‘ne\ kơ le# dơng điêu sư pom đ^ ‘long Ca cao, le# păh lăp đe\ch, hơ nơ\ng kăt hơ le\h điêu, hơ to\k yơ\p diêu păng pơm sơ drăi Ca cao ăn kơ sư tro\ [lep. Tơ dăh bơ\n le# ‘long Ca cao hơ yơ\l de#h ‘no\h: mă 1 ư\h ke\ blu\h jing, mă 2 ‘no\h j^ pơm ăn đei lơ hơ drông sa.”

Dang ei pơ đ^ hơ găt pơ gar ‘long ca cao lơ\m apu\ng Krông Nô adoi blu\h jing ‘lơ\ng, lơ\m no\h hlôi đei hlo\h 50 % hơ găt pơ gar ca cao đ^ ăn plei. 1,2 pơ gar  Ca cao pơ tăm loi 5 sơ năm đ^ ăn io\k yua đơ\ng 1 tấn 1 puăt tru\h 2 tân găr 1 hec tar. Tơ drong jang âu gơ\h pơ\ih xă vă tơ pl^h ‘lơ\ng io\k yua rim pơ gar điêu kră krut tơ\ de#h char Dak Nông.  

Thuem tơ blơ\