VOV4.Bahnar - Xơnăm 1975, tơdrog tơblăh Tây Nguyên đei xkơ\t jing minh lơ\m dôm tơdrong tơblăh kăp g^t pơih blu\ng ăn tơdrong tơblăh ăh pơyan puih mak xơnăm 1975, tơdrong tơblăh Hồ Chí Minh hơyak tơblăh đei jơnei tơring pơbăh, rơngei teh đak. Đơ\ng ro\ng kơ đei jơnei Buôn Ma Thuột pơjing hơyak tih tên, lơ\m ja#p tơring Tây Nguyên, hlôi đei lơ tơdrong tơblăh kơtang, đơ\ng dôm dêh char Gia Lai, Kon Tum, Đắc Nông, Lâm Đồng đei io\k jơnei rơngei. 41 xơnăm hlôi hloh, mă lei tơdrong hơdơ\r kơ khei năr tơblăh vang xơ\ adoi oei hơnơ\ng lơ\m đon bơnôh bngai linh mă hlôi erih, tơblăh lơ\m khei năr nuih mơng noh. Dang ei, bơ\n atu\m tơjra#m hăm dôm bngai linh xo xơ\ tơ\ dêh char Đak Nông hlôi vang tơblăh tơ\ tơring Tây Nguyên xơ\, vă băt hơdăh găh khei năr iung tơblăh nuih mơng đơ\ng hơdrung hơdre\ch bơ\n.

Tây Nguyên đei anih dơ\ng kơ hơgăt teh kăp g^t, noh Mih -Nguy\ hlôi pơjing anih âu jing anih linh kăp g^t tih tên, vă pơjuă pơm tơpăi tơdrong iung tơjră đơ\ng kon pơlei 3 teh đak tơring Đông Dương, tang găn tơdrong tơgu\m đơ\ng bơ\n đơ\ng tơring tu păng đơ\ng tơring bri kông jur tơ\ tơring tơmăn Khu V. Jang kiơ\ pơkăp đơ\ng Anih tơm Ch^nh tr^ găh tơblăh pơ rơngei tơring pơbăh lơ\m xơnăm 1975, khei 1-1975, Anih tơm jang găh linh Trung ương hop ako\m tơchơ\t pơih tơdrong tơblăh Tây Nguyên (đei hơnăn xre\p noh A 275), vă pơm tơpăi minh păh anih kăp g^t kơ khul ayăt, tơblăh io\k jơnei dôm dêh char găh pơbăh Tây Nguyên (Dak Lak, Phú Bổn, Quảng Đức), pơm tơpăi tơdrong tơblăh păng pơjing tơdrong tơblăh ‘nao tơ\ kơdrăn tơblăh lơ\m ja#p tơring pơbăh.

Kxơ\ năr 9/3, Anih tơm linh xkơ\t kho\m mă tơdru\t Buôn Ma Thuột. Tro\ ăh 2 jơ 3 pơn^t năr 10/3/1975, dang ăh năr 29 khei mônh xơnăm Ất Mão, Trung đoàn 198 đặc công io\k xơnong tơdru\t hơlâu, tơdru\t anih jang dơnơm nhen cham gre păr Hoà Bình, anih linh trung đoàn 53, anih ‘măn tơmam Mai Hắc Đế. Đơ\ng ro\ng jơva đôh mă blu\ng đơ\ng khul đặc công, 12 trung đoàn linh bộ binh păng lơ khul linh nai đơ\ng 5 păh, hrơ\p minh ‘măng pơnăh phao tơdru\t ayăt, pơjing tơdrong jơnei Buôn Ma Thuột, pơih blu\ng ăn tơdrong tơblăh Hồ Chí Minh kơ hnưr erih.

Đơ\ng ro\ng kơ đei jơnei Buôn Ma Thuột, ayăt pơngơ\t kơ đon. Anih dơnơm kơ ayăt găh tơring tu păng pơmơ\t th^ xăh Gia Nghĩa tro\ phă tơpăi. {ôh thoi noh bơ\n hlôi tơblăh pơgăn ayăt ;nhăk linh jăk đơ\ng Buôn Ma Thuột găn Gia Nghĩa vih tơ\ Lâm Đồng kiơ\ trong kxo# 8. Tro\ tơblăh pơgăn, ayăt hiơ\r kơ jơhngơ\m kơdâu klenh mơ\t tơ\ bri păng kơdâu truh Kinh Đạ hu\t le# 4 tong gre mam, 6 tong phao tih 105 ly păng dôm j^t tong gre tih. Năr 22-3, ayăt tơ\ Gia Nghĩa kơdâu klenh kiơ\ trong Kim Đa jur tơ\ Di Linh noh tro\ khul linh tơ\ tơring vei hơlen, pơnăh unh xa 2 tong gre, ayăt kơdâu klenh hu\t le# 2 tong gre chơ phao tih mơ\t lơ\m bri jur tơ\ đak krong Đồng Nai. {ok Phạm Ngọc Định xơ\ noh linh đặc công C.90, anih linh chiu io\k xơnong dơ\t jơ\ng ayăt tơ\ xăh Đạo Nghĩa vih tơroi: “Xơnăm 1975, th^ xăh Gia Nghĩa đei jơnei rơngei duh io\k đơ\ng tơdrong ayăt pơxuơ\k pơxuơ\l  tơ\ Ban Mê Thuột đang kơ noh kơdâu klenh. Mă lei khul linh hơlen th^ xăh Gia Nghĩa noh găh to Đức Lập đei khul quân đoàn 3 tơblăh, oei găh pơmơ\t pơbăh kơ Gia Nghĩa noh đei Trung đoàn 271 păng linh tơ\ tơring, nhôn noh oei lơ\m khul linh mă noh. Khei năr khul nhôn đei anih jang linh tơ\ apu\ng pơjao ăn kơ khul linh tơ\ tơring athei vei hơlen tăp dăr xăh Đạo Nghĩa, oei 271 athei vei hơlen tơring Kiến Đức vă pơm ăn kơ ayăt tơ\ Gia Nghĩa ku\p kơ\l yơ\r ti, mă 2 noh kơdâu jăk mă ưh kơ kăl tơblăh, ưh kơ hoach găh kon bngai.

5 jơ pơgê năr 23-3-1975, khul linh bơ\n io\k hơlen th^ xăh Gia Nghĩa. Ăh ‘năr dơ\ng năr 23 hla kơ Mặt trận tơblăh rơngei hơdrung hơdre\ch tơpăr tơ\ anih jang kơ khul kdră dêh char Quảng Đức, anih Kanh sát păng dôm anih jang nai. Th^ xăh Gia Nghĩa păng apu\ng Khiêm Đức đei io\k jơnei rơngei. {ok Lê Trúc Phương, xơ\ bơ\ {^ thư anih jang dêh char Dak Nông, bngai kơtă io\k đei kơ ya#u pơkăp đơ\ng anih jang dơnơm kơ ayăt tơ\ Quảng Đức tơroi:“Năr 23-3 xơnăm 1975, đơ\ng ro\ng kơ noh inh đei anih jang linh axong jang thư k^, noh lơ\m khei năr io\k xơnong jang inh hlôi năm tơ\ anih jang dơnơm kơ ayăt chơ chă hơlen minh [ar hla bar xre\p kơ chăl xo xơ\ păng ưh kơ ê [ôh he# um kơ ya#u đơ\ng kơ noh inh io\k vei hloi. ‘Nâu jing minh kơ ya#u tơ\ kpal noh chih Việt Nam Cộng Hòa, anih jang hành chính dêh char Quảng Đức noh băt um kơ ya#u âu đei xơnong kpal hloh kơ minh dêh char. Yuơ kiơ\ chăl xo xơ\ noh kdră dêh char pơgơ\r hloi tơdrong jang hành chính păng khul linh, io\k đei um kơ ya#u noh dang ba hlôi pơm tơpăi le# bơih chăl pơgơ\r xo păng đang kơ noh inh pơjao ăn anih jang pơdăh tơmam kơ dêh char”

Hăm yă Bà H’Lơm, bngai jang ytă kơ khul linh dêh char Quảng Đức xo xơ\, noh jơ pơn^t mă ano# đ^ đăng oei atu\m hăm linh j^ rơka tơjră hăm tơdrong lôch răm hơnơ\ng jing tơdrong mă yă ưh kơ ke\ hiơt lơ\m tơdrong erih jang kăch mạng kơ yă: “Khul linh nhôn tơblăh ayăt păng ‘năr tôch to# kơtang nhen khei năr âu, linh j^ rơka le\ch pơxrei pơto\k [enh hơkâu, muh măt [o\ pơ ‘ngeh pơđ^, [ơ\t doh pă băt vă pơm thoi yơ. Inh pai đak to#, đang kơ noh io\k tơlei kxu cho# ăh ti păng kăt le# dôm anih hlôi he\ch hoch păng pơ\n hlơp, pơgê ‘năr đơ\ng ro\ng noh chơ năm tơ\ hnam pơgang dêh char. Khei năr noh ưh kơ đei tơmam kiơ vă hơmet j^, inh athei io\k xăng lam, xăng kep hơmet j^ vă do\ng kon bngai, lơ\m kơ\l inh hơnơ\ng kơche\ng athei đei tơdrong pơm thoi yơ vă pham ưh kơ đei le\ch dơ\ng, păng ano# noh duh do\ng erih kon bngai mơ\n. Inh kơche\ng kơ dih po ưh kơ hli hăm tơdrong lôch răm. Axong tơdrong jang kiơ inh duh jang. Pham le\ch xe\ch huăng dăh mă [ôm ‘mra#m inh duh ưh kơ hli ôh”

Năr 24/3, Tây Nguyên đei jơnei rơngei. Tơdrong tơblăh Tây Nguyên, pơih blu\ng ăn tơdrong tơblăh tih ăh xơnăm 1975 đei jơnei ang hơdăh, pơjing hơyak kăp g^t lơ\m tơdrong tơblăh Mih do\ng teh đak đơ\ng khul linh păng kon pơlei bơ\n. Đơ\ng ro\ng kơ năr teh đak đei jơnei rơngei, anih jang Đảng, jơnu\m pơgơ\r tơring, khul linh păng kon pơlei kon kông dêh char Dak Nông tơle\ch [a trui tơblăh răh khul FULRO, tơjră răh hăm tơdrong tơxu\l tơxa\l tơgar đơ\ng khul Khmer đum. Vei xđơ\ng tơdrong pơgơ\r kơdih hơgăt teh, xđơ\ng xơlam teh, atu\m hăm noh tenh kuăng xđơ\ng tơdrong erih, dar deh ato\k tơ iung mu\k drăm tơpôl, hơto\k tơdrong erih kơ kon pơlei jing xơnong jang tơm kơ dêh char Dak Nông lơ\m khei năr noh. {ok Lê Trúc Phương ăn tơbăt: “Vă xek tơlang tơdrong tơnap tap lơ\m khei năr ‘nao đei jơnei rơngei, mă blu\ng jơnu\m pơgơ\r kơ khul linh vei hơlen th^ xăh Gia Nghĩa athei xkơ\t tơle\ch tơdrong jang tơm tơ\ anăp noh tenh kuăng xđơ\ng jơnu\m pơgơ\r cách mạng păng xđơ\ng tơdrong erih ăn kon pơlei, atu\m hăm noh athei pơkăp tơdrong jang nhen pơih xă muih choh teh đơ\ng noh tơdrong erih kon pơlei dar deh xđơ\ng păng da [iơ\ kơ tơnap hloh. Jăl vă akhan tơdrong tơblăh hlôi hloh 41 xơnăm. Mưh bơ\n pơtêng hăm khei năr ‘nao io\k hơlen Gia Nghĩa truh dang ei jăh vă akhan tơdrong tơplih noh tôm tong đơ\ng mu\k drăm truh joh ayo\ tơpôl, mă hăt noh anih jang hlôi đei axong ming man tenh kuăng, păng tơdrong erih joh ayo\ ăn kon pơlei adoi đei hơmet pơ ‘lơ\ng”

Đơ\ng ro\ng 41 xơnăm teh đak đei jơnei rơngei, dôm bngai hlôi pơjing hnưr erih noh hlôi păng to\k bo\k pơtoi che\p vei tơdrong juăt jue {ô đo#i {ok Hồ lơ\m tơdrong tơ iung pơjing tpăng vei lăng teh đak. Hơdơ\r kơ khei năr tơblăh vang xơ\ jing minh tơdrong hơlêm tih tên ăn bngai linh hrei âu lơ\m tơdrong pơjing Đảng, vei lăng jơnu\m pơgơ\r tơring, yuk trong hơlâu ăn kon xâu rok [oi, tơgop tih tên ăn tơdrong jơnap pran kơtang kơ teh đak.

Lan chih păng rapor