Ƀai 2: https://vov4.vov.gov.vn/Bana/chuyen-muc/ai-2-tobang-adrol-pojp-xa-bri-c1376-379561.aspx

VOV4.Bahnar -  Nhen kơtơ̆ng ang nhôn hlôi tơroi adrol ki,  tơdrong phă bri tơ̆ Tây Nguyên tŏk bŏk hli hlơt lơ̆m kơplăh lơ tơ ‘ngla bri ưh kơ kĕ jang kiơ hăm khul tơtông bri. Lơ̆m kơplăh noh, đei lơ kang ƀô̆ năm phă bri tơgar iŏk teh. Roi pơngơ̆t hloh noh ăh mă tơdrong xa pơjĭp lơ̆m tơdrong vei lăng bri jing hli hlơt, hăp pơm ăn dôm tơdrong akŏm jang găh vei lăng bri ưh đei jơnei tơnăp. Tơdrong chă hơlen, xek tơlang dôm tơdrong pơm glăi, tơdrong pơm yoch jing tơdrong pơkăl hăt hot lơ̆m khei năr âu vă vei xơđơ̆ng ăn tơdrong jang vei lăng bri. Mă lei, pơm hơdăh tơdrong glăi păng xek tơlang keh kong tơdrong glăi dang ei tŏk bŏk oei tơnăp păng tơhlăk găh lơ tơdrong.  

Kŏng ang dêh char Đăk Lăk tŏk bŏk oei hơlen tơroi đei ƀôh tơdrong pơm yoch tơ̆ 4 kŏng ti jang găh bri noh Chư̆ M’lan, Rừng Xanh, Ia Lốp păng Ia Mơr, lơ̆m apŭng Ea Súp. Kiơ̆ kơ noh, đơ̆ng xơnăm 2006-2016, tơ̆ 4 kŏng ti âu lê̆ hiong hloh 22.000 hectar bri. ‘Nâu jing tơdrong hli hlơt hloh. Mưh adrô̆ yua kiơ̆ pơkăp bri ưh kơ giơ̆ng (pơyua 10 - 50m³/hectar) noh 22.000 hectar bri hiong gô đei tŏ xĕt jat noh 220 rơbâu m³ tơ̆r ƀơm răm. Trung tă Nguyễn Đức Tin, Phŏ kơdră anih Kanh sat Mŭk drăm (PC03), Kŏng ang dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt, Anih jang Hơlen tŏk bŏk oei hơlen pơm hơdăh. Mă lei, tơdrong hơlen đei dôm tơdrong tơnap tap kơyuơ tơdrong đei noh đung bơih: “Nhôn iŏk xek tơlang noh hlôi ƀôh đei đunh bơih, anih pơm yoch duh tơplih pha yuơ đơ̆ng ‘mi kial cham char, kon bơngai pơm jang. Noh tơdrong jang chă hơlen băt tơnap tap. Nhôn tŏk bŏk oei akŏm dôm hla bar kăl, tơdrong bơ̆ng pang păng jang hadoi hăm Anih Chih akŏm hơlen xơkơ̆t dôm hla bar chih răk. Atŭm hăm noh, nhôn tŏk bŏk pơtruh đe kang ƀô̆ vang jang lơ̆m khul jang 1169 yuơ Anih vei lăng kon pơlei dêh char akŏm pơkăp găh xơkơ̆t kơsô̆ tơ̆r ƀơm răm hăm 4 kŏng ti jang găh bri âu. Đơ̆ng rŏng kơ băt hơdăh duh nhen xơkơ̆t đei kơsô̆ tơ̆r hiong răm, nhôn gô tơlĕch hơlen tơ̆ tơring, xơkơ̆t tơdrong răm păng xek tơlang kơjăp kiơ̆ khôi luơ̆t tơchơ̆t”

Truh khei năr âu, Gia Lai jing dêh char đei ƀôh lơ tơdrong pơm glăi hloh păng đei tơdrong pơjĭp lơ̆m vei lăng bri. Hơdăh, đơ̆ng xơnăm 2016-2020, Anih jang Hơlen dêh char ƀôh tơ̆ 9 anih vei lăng bri đei pơm yoch, hăm hơgăt bri hiong noh jê̆ 10 rơbâu hectar, kơsô̆ jên pơm yoch noh hloh 27 tih hlj, đei tơdrong xa pơjĭp. Hô sơ chih 9 tơdrong glăi hlôi đei pơtruh ăn Anih Kanh sat hơlen Kŏng ang dêh char mă lei truh dang ei, pơtơm đei 2 tơdrong đĕch keh đang hơlen păng xek tơlang. Tơdrong hơlen lơ tơdrong pơm glăi noh adar, đei dôm tơdrong pơtruh hô sơ đơ̆ng xơnăm 2017 mă lei truh dang ei duh tam mă hơlen keh đang. Ƀok Nguyễn Văn Thắng, Phŏ Kơdră Anih jang Nô̆i chĭnh tơmơ̆t lơ̆m tơdrong tơm vă hơlen lăng, pơgơ̆r jang. Mă lei, tơdrong hơlen, xek tơlang lơ tơdrong pơm glăi tŏk bŏk oei tơhlăk, tơnap kơ tơlang: “Khul nhôn bơ̆ jang hăm dôm anih jang kơpal, noh dang ei tơnap hloh noh xơkơ̆t xơnong ăn rim khei năr lê̆ hiong răm mŭk drăm bri, pơm glăi găh tơdrong vei lăng bri, hơgăt bri hiong kiơ̆ khei năr xơnong mă noh kơyuơ đơ̆ng bơngai yơ. Tơdrong mă âu kăp gĭt hloh iŏk yua đơ̆ng xơkơ̆t bri ƀơm pơrăm, jô̆ kơjă mŭk drăm noh dang ei tŏk bŏk oei tơhlăk. Kơlih anih jang xơkơ̆t athei jing anih jang găh bri păng xơnong tơm noh anih jang kơpal. Mă ƀar, jên xơkơ̆t huach dang ei anih jang hơlen tŏk bŏk oei kơƀah. Ưh gơh chă xơkơ̆t noh Anih jang hơlen tơnap kơ akŏm tôm tơdrong bơ̆ng pang vă tơkêng tơhlâu păng hơlen xek tơlang”

Roi lê̆ đunh noh tơdrong xek tơlang hăm dôm tơdrong pơm glăi truh hiong bri, xa pơjĭp roi tơnap. Kơlih kiơ̆ pơkăp đơ̆ng Lươ̆t Hinh sư̆, khei năr xek tơlang noh adrô̆ lơ̆m 20 xơnăm. Lơ̆m kơplăh noh đei dôm tơdrong pơm glăi hlôi jê̆ truh khei năr pơkăp âu. Mă lei tơnap tap păng tơhlăk noh oei đei gơh pơklaih. Tơdrong hơlen, xek tơlang dôm tơdrong lê̆ hiong bri tơrĕk truh dôm tơdrong jang kơ anih jang mŭk drăm tơ ‘ngla pơm tơm dang ei dôm dêh char noh ưh gơh hơlen jang kơlih ưh đei tơchơ̆t hơdăh.

Tơ̆ dêh char Đăk Nông, Anih jang hơlen kơ Jơnŭm pơgơ̆r teh đak hlôi tơlĕch hloh 6.700 hectar bri ƀơm pơrăm tơ̆ 44 anih pơkăp jang kơ 43 anih jang mŭk drăm. Minh ƀar anih jang mŭk drăm đei pơm yoch, bri ƀơm pơrăm hăm kơsô̆ tŏk đơ̆ng 90-100% mă lei tam mă đei xek tơlang kiơ̆ tơchơ̆t đơ̆ng khôi luơ̆t. Ƀok Lê Quang Dần – Phŏ Kơdră Anih vei lăng Choh jang xa păng Hơtŏk tơring pơxĕl Đăk Nông ăn tơbăt, dêh char duh ƀôh ưh đei xơđơ̆ng lơ̆m dôm tơdrong hiong bri tơ̆ dôm anih axong jang kơ anih jang mŭk drăm. Mă lei, tam mă xek tơlang hinh sư̆ hăm dôm anih jang mŭk drăm yơ kơlih tơnap tap găh tơdrong tơchơ̆t: “Hăm Đăk Nông duh oei lơ̆m tơdrong atŭm hăm dôm tơring nai đĕch. Tơdrong xek tơlang pơm glăi đơ̆ng dôm kŏng ti duh tơnap tap. Mă kăl, ăh ăn dôm anih jang tơ ‘ngla thuê bri mă lê̆ hiong bri noh tơchơ̆t xek tơlang hinh sư̆ hăm dôm anih jang âu tôch tơnap tap”

Tơpă ăn ƀôh, phơ phŏ anih jang hơlen, xek tơlang tơdrong glăi ưh đei tơnap kơlih kơ khei năr đunh, kơlih ưh đei tơchơ̆t hơdăh mă tơnap păng tơhlăk kơyuơ ưh đei tơdrong vang jang, ƀơm dôm anih jang tơ̆ tơring pơm tơnap tap. Nhen tơdrong glăi đei ƀôh ăh bre klo hơkăn ƀok Tưởng Tín – xơ̆ jang Kơdră Khul vei lăng bri hmŏ Bắc Biển Hồ đei axong ăn 2 hla bar pơkăp yua teh hăm 2 hơgăt “teh pơgar” hăm hơgăt xă truh kơ 857.000m², dang jê̆ 86 hectar, kơtă tơ̆ plei tơm Pleiku, dêh char Gia Lai. Ưh adrô̆ găn hloh lơ ‘măng pơtêng hăm teh đak tơchơ̆t, Anih jang Hơlen dêh char Gia Lai oei ƀôh băt tơm a hla chă teh minh păh noh đơ̆ng hơgăt teh bri kơ Anih jang vei lăng bri. Mă lei, Anih vei lăng kon pơlei plei tơm Pleiku, anih axong ăn Hla bar pơkăp yua teh tơroi tôm hla bar kăl hlôi ƀơm hiong, ưh đei tơroi tơbang. Anih jang hơlen dêh char pơkăl Anih vei lăng Mŭk drăm cham char iŏk jang, mă lei hăm lơ tơdrong phara băl, tơdrong mă âu truh dang ei duh tam mă đei pơm hơdăh. Păng âu ưh kơxĭ tơdrong adrô̆ mă tơdrong hơlen xek tơlang tơdrong glăi, xa pơjĭp ƀơm tơhlăk, đei ƀôh “rơheng” kơlih ưh đei tơdrong jang hadoi, phŏ noh pơm tơhlăk tơhlĭn đơ̆ng anih jang kơpal tơ̆ tơring.

Lan chih păng pơre nơ̆r