VOV4.Bahnar - Dôm xơnăm kơ âu, Tây Nguyên pơtoi găn ga dôm pơyan phang pơđang kơtang, kơ hre\ng rơbâu ha ‘long pơtăm [ơm răm, kơ rơbăn unh hnam kon pơlei hrat hr^n yuơ to# pơđang. Tơdrong vei xơđơ\ng đak vă hơto\k tơ iung kơjăp xơđơ\ng hăm ‘long pơtăm tơ\ Tây Nguyên roi jing kăl hloh [ơ\t mă hơyuh to# ‘mi tơplih roi năr roi kơne# hăm tơdrong choh jang xa, tơdrong jang mu\k drăm tơm kơ tơring.

 Ăh tong ane# to# hlơ hle\ng kơ pơyan phang, 3 ‘nu lơ\m unh hnam ‘nho\ng Lương Văn Dục, tơ\ thôn Giang Xuân, xăh Ea Đăh, apu\ng Krông Năng, dêh char Đăk Lăk hăt hot xir hơlu\ng, kôih hơbong vă io\k đak đơ\ng đak glung ataih đơ\ng hnam hloh 1 km minh puơ\t, dơ\ng pơgar ca phê hloh 600 tơm to\k bo\k oei lôch kro yuơ to# phang.

Lơ\m kơplăh hơlu\ng đak xir, kuer lơ\m pơgar pă đei đak, tơdrong tơchă đak tơ\ đak glung jing trong mă hơtuch đ^ đăng. Păng mưh ưh đei măh đak ruih, pơgar ca phê unh hnam ‘nho\ng Dục gô mơ\ng kơ plenh bơnat đe\ch bơih: “Tơpă noh athei tơre\k yơh, kơlih đak roi năr roi hrơ\. Lơ unh hnam dang ei duh oei kơ[ah đak, ưh gan đei bơngai đei hơlu\ng đak kuer. Mă dang ei hơlu\ng đak kuer noh duh hrơ\ pơđ^ bơih. Tơdrong mă âu noh hơbo\ oei hrơ\ hloh kơ xơnăm xơ\ dơ\ng. Dang ei ưh kơ băt vă pơtăm ‘long yă kiơ vă tro\ hăm tơring teh âu”

Ataih đơ\ng xăh Ea Đăh pơhlom 100km, kon pơlei xăh Đak Wil, apu\ng Chư\ Jút, dêh char Đak Nông duh oei hrat hăm tơdrong chă trong do\ng ‘long pơtăm. {ok Đinh Văn Dũng, tơ\ thôn 1, xăh Đak Wil ăn tơbăt, pơgar ca phê păng tiu 1 ha minh puơ\t kơ unh hnam [ok pơtơm ruih đei 2 ‘măng noh hơlu\ng đak hrơ\ pơgoh. {ok to\k bo\k oei thuê đe xir minh hơlu\ng đak nai, jru\ hloh 15m, huach truh dôm j^t triu hlj mă duh ưh kơ [ôh đak tơ\ yơ. Lơ\m kơplăh unh hnam [ok hăt hot xir hơlu\ng đak, tơchă đak noh pơgar ca phê, tiu to\k bo\k jô honh.

Axong chă đak nhen đak chă hu măih mă bơngai jang mir nhen [ok Dũng chiu pu\ tơdrong răm, hơbo\ hiong jên mă ‘long pơtăm duh oei lôch răm: “Chă đak do\ng ‘long pơtăm noh kon pơlei tơ\ âu dang ei chă xir hơlu\ng đak đe\ch. Mă lei xir hơlu\ng đak duh tơnap kơlih tơring âu lơ tơmo. Noh tôch tơnap tap, duh nhen tơchă hu măih đơ\ng plenh tơ ‘nhur đe\ch bơih. Pu\n ai noh đei đak, ưh kơ pu\n noh ‘long pơtăm lôch đe\ch.”

Lơ xơnăm kơ âu to# pơđang lang xă ja#p jang Tây Nguyên, chă đak ruih ăn ‘long pơtăm nhen minh tơdrong tơblăh kơtang.

Đak hrơ\ truh tơ\ klo\ng, đak mo\ng duh hrơ\ pơđ^ păng đak măt noh jơjrơ\k, noh duh jing tơdrong mă kon pơlei jang mir nhen [ok Nguyễn Văn Phương, tơ\ xăh Ia Pia, apu\ng Chư\ Prông, dêh char Gia Lai, rim ‘măng axong jên kuer hơlu\ng chơ chă đak mă lei ưh đei jơnei:“Huach jên mă ưh đei đak noh jên hiong, pă đei yua. Dang ei 50 triu hlj, 100 triu hlj mă đei đak noh inh duh oei jang. Mă lei dang ei hơlu\ng đak kuer mă ưh đei đak, le# hoh đe\ch. Dang ei inh duh chiu đe\ch, krao apinh plenh mă plenh ưh kơ bơnat.”

          Ưh adro# kon pơlei jang mir, lơ anih jang mu\k drăm choh jang xa tơ\ Tây Nguyên, mă đei bơngai jang pran, tơmam drăm mă lei adoi tơnap hăm tơdrong tơjră to# pơđang pơrăm ‘long pơtăm. Anih jang Ca phê Ia Blan, tơ\ xăh Ia Tô, apu\ng Ia Grai, dêh char Gia Lai đei je# 500ha ca phê. Mă pơgar ‘long pơtăm kơ anih jang đei đak glung, đei dơnâu mong mă lei pơtoi đơ\ng xơnăm 2016 truh dang ei, đak ưh kơ măh vă ruih ăh pơyan phang. {ok Hồ Xuân Hoài, Kơdră Đo#i 2, Anih jang Ca phê Ia Blan ăn tơbăt, xơnăm âu hơgăt ca phê kơ đo#i adro# ruih đak đei 2 ‘măng, truh je# đ^ khei 2 noh đak hrơ\ đ^. Pơgar ca phê kơ đo#i to\k bo\k oei kro honh păng hơbo\ gô răm hlăm truh tơ\ plei io\k yua kơ pơgar ‘long: “Mă g^t noh adro# đei đak ruih ‘măng mă mônh, mă [ar, dang ăh khei 1, khei 2 oei đei đak ruih. Oei truh ăh khei 3, khei 4 noh đak ‘măn ruih ăn ‘long pơtăm, ăn tơm ca phê pă đei. Đơ\ng noh pơm ăn pơgar ‘long jing răm, mă ăh răm bơih noh io\k đơ\ng yơ mă đei plei.”

          Hăm 2 triu ha teh gôh bazan, Tây Nguyên đei lăng jing tơring teh choh pơtăm tơm hăm ‘long ko\ng ng^p tih xă kơ ja#p teh đak hăm dôm hơdre\ch ‘long pơtăm dơnơm nhen ca phê, tiu, kơsu păng khei năr tơje# âu noh minh [ar hơdre\ch ‘long xa plei nhen sâu riêng, [ơr, mich.

Choh jang xa hlôi tơgop kăp g^t lơ\m hơto\k mu\k drăm, tơpôl, hơto\k tơdrong erih kon pơlei. Mă lei, choh jang xa tơ\ tơring duh oei tơjra#m lơ tơnap tap, ưh kơ măh đak lơ\m pơyan phang. {ok Phan Việt Hà, Pho\ Kơdră Anih jang hơlen Khoa ho\k choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên xơkơ\t, tơdrong răm đơ\ng to# pơđang truh tơdrong choh jang xa lơ\m tơring lơ\m dôm xơnăm tơje# âu noh hrat tơpă: “Lơ\m minh [ar xơnăm kơ âu tơ\ Tây Nguyên, to# phang pơđang lang xă, pơrăm truh tơdrong choh jang xa kơ tơring teh kơtang hloh. Dang ei noh tơdrong mă hơyuh to# ‘mi tơplih roi [ôh hơdăh hloh. Mă hơdăh hloh noh tơdrong đak hrơ\ och, păng pơyan phang to\k kơtang. Đơ\ng noh pơm ăn to# phang pơđang hlăm nhen tơ\ Tây Nguyên.”

          Anih Choh jang xa tơ\ Tây Nguyên xơ\ hlôi tơjră hăm lơ tơdrong tơnap tap găh te\ch răt tơmam pơtăm đei, dang ei roi tơnap tap hloh [ơ\t hơyuh to# ‘mi tơplih ưh xơđơ\ng, pơyan to# phang roi năr roi to\k kơ dêh.

Lan chih păng rapor