VOV4.Bahnar - Sơnăm ‘nao 2021 tơ\ apu\ng groi kông Tu Mrông, dêh char Kon Tum dang ei hlôi pha bơih, mư\h tơring groi kông m^nh khei ‘năr dơnu\h hin, dang ei hlôi iung pơdro\ng. Dôm mir kông chă jơmu\l pơtăm bơ\n [a hơ [o, [um iok yua ư\h kơ jăp dang ei đei tơpl^h chă pơtăm rim ‘long pơgang kăp g^t nhen sâm Groi, sâm Ngọc Linh, Lơve … hơnhăk đei io\k yua kơ jăp.

Rim bơngai lơ\m Hơp tak xah khu\l dro\ kăn Đak Viên, tơring Tê Xăng, apu\ng Tu Mrông vei lăng năng rông sâm hroi

Dơ\ng [ơ\t re\ng sâm hroi to\k bo\k hơmet ăn vă kăt te\ch, mo\ Y Pot chơt hơ iă tơroi: u\nh hnam vang jang lơm Hơp tak xah, pơtăm sâm hroi đei 4 sơnăm kơ au. Đơng kon jên te\ch sâm, u\nh hnam man đei hnam ‘lơ\ng, răt đei gre bơb^t, rong ‘me kon hơ ‘lơ\p ho\k pơhra\m. Puih mak Tân Sửu 2021, u\nh hnam đei dơ\ng 7 sao gơh chă te\ch mơdro bơih, ro\ năng iok đei 1 tân 5 tă. Tơdăh te\ch hlot pơ đ^ hăm kơ jă đơ\ng 100 – 160.000 hlak jên lơ\m 1 k^, u\nh hnam io\k đei dang 200 tr^u hlak jên. Mă lei, Y Pot gô lăp te\ch m^nh poăt, oei pă dôm yơ ‘no\h ơng pơtăm dơ\ng vă đei să [iơ\. " U|nh hnam bơ\n pơtăm răh, ơng lơ vă chă pơtăm să dơ\ng kơna tru\h dang ei hlôi đei 7 sao bơih. Kon jên te\ch mơdro sâm au lơ\m 1 khei io\k đei hlo\h 10.000.000 hlak jên. Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring jei tơgu\m ăn hơdre\ch sâm Ngọc Linh dơ\ng, chă pơtăm hlôi đei 2 sơnăm kơ au bơih. Têt au chơt dêh kơ yuơ jên đơ\ng te\ch sâm ba răt đei bơ\n ‘nhe\m ‘nhot, [e\ng keo sa têt...."

Adoi nhen mo\ Y Pot, mo\ Y Ty\-jei vang jang lơ\m Hơp tak xah Đak Viên jei đei Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring tơgu\m djru 50 dơnơm ‘long sâm hroi păng pho\ng chă pơtăm, ăn kang [o# jur pơtho găh trong pơtăm păng vei lăng. Tru\h dang ei, u\nh hnam hlôi đei 5 sao sâm hroi păng 350 dơnơm sâm Ngọc Linh. Mo\ Ty\ tơbăt, ‘ngoăih tơgu\m ăn hơdre\ch, pho\ng, rim bơngai vang jang lơ\m Hơp tak xah đei vang năm ho\k pơhra\m găh pơtăm, vei lăng sâm hroi, chă bu\ch, vei lăng, ơng hơdre\ch; păng mă kăl tơgu\m djru tơdrong chă te\ch răt. Gơnơm đơ\ng no\h kơna jang sa io\k đei đơ\ng sâm hroi ling lang sơđơ\ng, tơdrong er^h sa kơ rim bơngai lơ\m khu\l đei sơđơ\ng dơ\ng kơ jăp hlo\h. "Te\h đak tơgu\m ăn hơdre\ch sâm hroi ăn u\nh hnam pơtăm păng hlôi pơtăm đei hlo\h 5 sao bơih. Sơnăm au ki te\ch sâm jei đei tru\h mơj^t tr^u hlak jên đơ\ng no\h u\nh hnam răt rơmo păng pơtăm dơ\ng sâm Ngọc Linh. Tru\h dang ei jei hlôi đei 500 dơnơm sâm Ngọc Linh bơih. U|nh hnam jei to\k bo\k vă te\ch dơ\ng 150 k^ [um sâm hroi vă đei kon jên sa Têt. Gơnơm pơtăm sâm groi kơna tơdrong er^h sa kơ u\nh hnam mă đei sơđơ\ng nhen dang ei”.

Tê Xăng ‘no\h tơring groi kông kơ hơbon kông Ngọc Linh găh tơring tơnap tap hlo\h kơ apu\ng Tu Mrông, dêh char Kon Tum. Pơ đ^ lơ\m tơring đei 450 u\nh hnam, hăm 1.500 ‘nu măt bơngai, đ^ đăng kon pơlei oei tơ\ au ‘no\h bơngai Xơ Đăng ngăl. Găh u\nh hnam dơnu\h lơ\m tơring j^ tôch kơ lơ.

 ‘Long pơgang to\k bo\k hơnhăk đei tơdrong ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng dơ\ng kơ jăp ăn kon pơlei bơngai Xê Đăng oei tơ\ tơring Tê Xăng, apu\ng Tu Mrông

Kiơ\ đơ\ng [ok A Đe – Kơdră che\p pơgơ\r tơring Tê Xăng tơbăt, dôm sơnăm hơdrol, tơdrong er^h sa kơ kon pơlei nhen le\ gơnang lơ\m jang mir [a kông đe\ch. Vă tơpl^h trong jang sa, rong kon tơrong, tơgu\m ăn kon pơlei yak hlo\h dơnu\h hin, tơring iung jang kơtang dôm tơdrong tơgu\m djru đơ\ng rim hơn^h jang kơpal păng khu\l jang anai.

Lơ\m au tơdrong jang tơgu\m djru “Dro\ kăn tơring sơlam te\h đak” kơ Khu\l dro\ kăn dêh char Kon Tum păng Khu\l jang apu\ng ple\nh te\h CARE tơ\ Việt Nam. Gơnơm đơ\ng tơmơ\t jên jang au, hrei ‘nau pơ đ^ 4 pơlei lơ\m tơring hlôi pơtăm păng lang să ‘long pơgang hăm hơgăt te\h pơtăm să tru\h 600 ha. Lơ\m au, vă je# 500 ha sâm hroi; 75 ha ‘long lơve păng đương quy; dang 15 ha sâm Ngọc Linh chă pơtăm lơ\m bri.

{ok A Đe tơbăt, Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring hlôi pơjing Khu\l Hơp tak xah tơpôl dro\ kăn Đak Viên, tơdrong tơm ‘no\h tơgu\m djru rim bơngai lơ\m khu\l jang sa, te\ch mơdro đei io\k yua kơ jăp đơ\ng sâm groi. Tru\h dang ei, Hơp tak xah hlôi đei 30 ‘nu bơngai lơ\m pơlei Đak Viên mơ\t jang hăm ako\p kon jên jang tru\h 671 tr^u hlak jên.

‘Moi kiơ\ ato\k tơ iung ‘long pơgang au, Hơp tak xah pơjing tơdrong jang ăn khu\l dro\ kăn, ato\k jang sa io\k yua kơ jăp păng tơgop lơ\m tơdrong jang te\h đak Tơ iung pơjing tơring tơrang ‘nao kơ tơring đei jơnei hơ iă. Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring jei tok bo\k hơnơ\ng tơ iung pơjing dôm khu\l jang hơdoi anai tơgu\m djru ăn kon pơlei. "To\ ‘mi kial tơ\ au prăt sơnăm sơđơ\ng ‘lơ\ng hơ iă ăn chă pơtăm ‘long pơgang păng chehphe chè (Arabica). Sơnăm 2017, jang kiơ\ trong tơle\ch jang đơ\ng dêh char Kon Tum, Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring Tê Xăng hlôi tơgu\m 1 u\nh hnam 60 k^ hơdre\ch sâm  hroi, 100.000 hlak jên, pho\ng … vă pơtăm ato\k tơ iung mu\k drăm xut xa pơngot rơve\t. Tru\h sơnăm 2018 ‘no\h tơgu\m dơ\ng sâm Ngọc Linh vă pơtăm lơ\m bri. Đơ\ng no\h kon pơlei jang sa io\k yua kơ jăp đơ\ng ‘long pơgang. Lơ u\nh hnam hlôi đei [o#h, man đei hnam ‘lơ\ng, răt đei gre bơb^t. Dang ei u\nh hnam dơnu\h lơ\m tơring lăp pă hơla 30%. M^nh [ar sơnăm kơnh ro\ năng u\nh hnam dơnu\h gô to\ se\t hlo\h dơ\ng”.

Dôm năr au, puih mak hlôi yak jơ\p pơlei pơla bri kông kơ hơbon kông Ngọc Linh tơ\ dêh char Kon Tum. Dôm mir pơgar sâm hroi, bri ‘long pơtăm hrau sâm Ngọc Linh, Lơve, Đương Quy... tơ\ apu\ng Tu Mrông kơ kon pơlei bơngai Xơ Đăng to\k bo\k blu\h vơ\ jơk [l^k. Dôm pơbu\ng hnam ‘nao tơ iung pơjing ming man brang br^h tơ\ groi … Đ^ đăng nhen le\ to\k bo\k tơbăt hơdăh m^nh pơyan puih mak ‘nao hlôi v^h hăm băt dôm yơ tơdrong hơmo\ đơ\ng khu\l kơdră che\p pơgơ\r păng kon pơlei bơngai Xơ Đăng găh m^nh sơnăm ‘nao Tân Sửu ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng, hơnu\k hơnoa.

Bơngai ch^h: Tuấn Long

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt