VOV4.Bahnar – Lơ\m [ai hơ drol, nhôn hlôi tơ roi tơ băt găh tơ drong ư\h kơ ‘lơ\ng đơ\ng rim tơ drong jang “ sa bri’ tơ\ Tây Nguyên, pơm ăn kơ hre\ng hec tar bri tơ\ tơ ring âu đei phă lăp lơ\m 2,3 sơ năm. Tơ drong hiong bri ăn ư\h ‘no\h gơ\h hơ met pơ ‘lơ\ng, tơ dăh rim tơ drong jang bơ\ jang kiơ\ tơ păt tơ drong pơ tăm ‘mong bri tơ pl^h kiơ\ [lep tơ drong tơ chơ\t đơ\ng khôi luơ\t. Mă lei, tơ drong ‘nâu tơ\ Tây Nguyên to\k bo\k tơ [ơ\p lơ tơ drong pơ găn: ư\h kơ măh jên, tơ gar băl te\h…păng pơ đ^ hloi tơ drong ư\h kơ jang hơ drin đơ\ng khu\l kơ dră tơ ring. Khu\l ch^h kơ tơ\ng ang ăn an^h rađiô nơ\r pơ ma Việt Nam hơ nơ\ng ch^h tơ roi găh hơ to\k tơ iung bri Tây Nguyên hăm [ai ch^h: “Hre bri lai ke\ kla ?”.

Hăm lơ tơ drong jang pơm dơ nâu đak hnam kơ măy u\nh điên ku\m hăm lơ tơ drong jang ming man an^h jang kăl tơ pôl, tơ drong jang te\ch mơ dro đei io\k yua te\h bri, Dak Nông – de#h char găh pơ băh Tây Nguyên, ‘no\h j^ tơ ring đei hơ găt bri athei pơ tăm ‘mong lơ hlo\h, hăm hlo\h 8000 hec tar. Mă lei 2 sơ năm âu, lơ\m de#h char ‘nao pơ tăm đei lăp [lep 124 hec tar. {ok Nguyễn Đức Luyện, Pho\ kơ dră An^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char Dak Nông, tơ roi tơ blang, hla ar gơ\ih pơ tho pơ tăm bri tơ pl^h đơ\ng An^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang tơ le\ch sơ năm 2013, khei ‘năr hăt hot de#h hnang vă tơ ring pơ tăm bri hăm hơ găt xă: “ Ư|h khan lăp hơ dro# nhôn mă pơ đ^ hloi rim tơ ‘ngla bri, rim bơ ngai tơ mơ\t jên jang tôch kơ mơ mat, ư\h kơ chăng đei rim tơ drong kăl păng tôm vă bơ\ jang kiơ\ pơ tăm bri tơ pl^h. Păng tơ\ Dak Nông tơ drong mơ mat ‘no\h j^ te\h ư\h kơ hơ met pơ ‘lơ\ng đei, yua kơ to\k bo\k tơ gar băl, kon pơ lei to\k bo\k vei lăng io\k yua; kiơ\ kơ jo# hơ len bri ‘no\h nhôn mă băt hơ dăh ‘no\h j^ oei 50 rơ bâu hec tar dơ\ng. Tơ dăh drơ\ng nơ\r đei te\h ‘no\h khei ‘năr ku\m hiong tôch kơ đunh, ‘no\h athei băt hơ dăh đei rim tơ drong glăi tơ găr io\k vă xek kiơ\ khôi luơ\t, tơ drong hơ yơ ‘no\h xek phak jên, tơ drong hơ yơ ‘no\h hơ met pơ ‘lơ\ng hiong răm, tơ drong ‘nâu ư\h kơ ke\ jang hre\nh đei. Păng tơ dăh nhen no\ng kơ jang ‘no\h pơ tăm bri đang kon pơ lei ‘no\h phă he#, yua thoi no\h io\k yua ư\h kơ lơ”.

Hăm Kon Tum, de#h char dơ\ng hơ drol kơ Tây Nguyên găh pơ tăm bri tơ pl^h, ku\m lăp pơ tăm tam mă đei 400 hec tar lơ\m ako\p đ^ đăng kơ so# vă je# 2.800 hec tar athei pơ tăm ‘mong bri. {ok Nguyễn Kim Phương, Pho\ kơ dră An^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang de#h char Kon Tum, tơ roi tơ băt, ‘no\h j^ de#h char pơ jao sơ nong jang kơ tă ăn kơ rim ko\ng ti jang bri ‘long, an^h vei lăng bri tang găn kơ chăng pơ tăm bri. Tơ dăh le# rim tơ ‘ngla tơ mơ\t jên jang chă pơ tăm kơ d^h ‘no\h ư\h kơ băt lai mă đei bri: “ An^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char ku\m hlôi athei jang pơ long lăng bơ\ih, an^h jang ku\m hlôi tơ [o#h te\h ăn kơ 1,2 an^h bơ\ jang bơ\ih, mă lei ư\h kơ gơ\h jang. Rim an^h jang mơ dro sa ư\h kơ đei gơ\h jang păng ư\h kơ joăt jang găh bri ‘long, [ơ\t mă khei ‘năr pơ tăm bri athei đunh tru\h 4 sơ năm păng ư\h kơ pu\n ai lơ, mă [ar ‘no\h j^ hơ găt te\h tơ\ tơ ring hơ tăih hơ to\, yua thoi no\h rim an^h bơ\ jang ư\h kơ gơ\h bơ\ jang”.

‘No\h ư\h kơ s^ jing tơ drong tơm pơm ăn kơ rim de#h char Tây Nguyên hiơ\ hy^n kơ pơ tăm bri tơ pl^h vă pơ dreo dơ\ng dôm hơ găt bri đ^ hiong [ơ\t ming man rim hnam kơ măy pơm tơ le\ch u\nh điên, dơ nâu mong đak… Tơ drong tơm tơ pă ‘no\h j^ rim tơ ring ư\h kơ io\k tôm kơ so# jên ‘măn ăn tơ drong jang âu. {o#h hơ dăh nhen tơ\ Gia Lai, tru\h pơ yan ‘mi âu, de#h char tam mă pơ tăm đei 1 hec tar bri tơ pl^h hơ yơ lơ\m ako\p đ^ đăng hơ găt athei pơ tăm hlo\h 2.700 hec tar. Pho\ kơ dră An^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char Gia Lai, [ok Đào Xuân Liên, tơ roi tơ băt, 2 sơ năm âu ki hơ nơ\ng kơ to\ phang, rim hnam kơ măy pơm tơ le\ch u\nh điên io\k ư\h kơ tôm kơ na hiơ\ kơ nôp jên pơ tăm ‘mong bri. Oei rim tơ drong jang tơ pôl, vei lăng sơ đơ\ng te\h đak… io\k hơ găt bri xă, ako\p đ^ đăng hlo\h 2000 hec tar, oei tam mă [o#h tơ le\ch jang tơ mơ\t thim jên. {ok Đào Xuân Liên pơ ma: “ Dơ nâu mong đak Ia Mơr 1 rơ bâu dôm hre\ng hec tar, ư\h kơ hơ met ăn jên ‘no\h pơ jao ăn kơ de#h char pơ tăm liơ gơ\h. Mă [ar ‘no\h [ơm tru\h vei la\ng sơ đơ\ng te\h đak, mă pêng ‘no\h j^ trong Đông Trường Sơn, pơ ma mă lei ư\h kơ hơ met ăn jên, tơ le\ch jang ư\h kơ hơ met hơ drol, jên ư\h kơ asong ăn. Vă khăn ‘no\h j^ jang mă lei ư\h kơ đei tơ drong jang hơ dai, le# dang ei no\ng kơ tơ hlâu băl, akhan de#h char ư\h kơ jang đang? Mă mư\h asong ăn 15 triệu hlak jên 1hec tar ‘no\h ku\m ư\h kơ ke\ pơ tăm đei”.

Dôm tơ drong jang to\k bo\k tơ le\ch mă oei thoi no\h, ‘no\h đei lơ tơ drong jang hlôi jang đang ‘no\h roi mơ mat kơ đei hơ met ăn jên đơ\ng jên jang te\h đak vă pơ tăm ‘mong bri ăn kơ Tây Nguyên. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, jên tơ mơ\t jang pơ tăm bri kiơ\ kơ jă te\h đak tơ gu\m 15 triệu hlak jên 1 hec tar bri tang găn, 10 triệu hlak jên ăn kơ 1 hec tar bri pơm tơ mam, ‘no\h to\ xe\t de#h hnang ư\h kơ măh vă pơ tăm bri. Tơ\ Dak Lak, tơ ring âu hlôi tơ le\ch trong jang pơ tăm bri 1.700 hec tar lơ\m sơ năm ‘nâu, mă lei vă je# đ^ pơ yan ‘mi, lơ\m de#h char ‘nao pơ tăm đei dang 700hec tar. Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Quốc Hưng, kơ dră An^h jang găh bri ‘long Dak Lak, kơ tă hloi [ơ\t tơ chă tôm jên ‘no\h lơ an^h bơ\ jang ku\m mơ mat pơ tăm bri yua kơ te\h tơ gar băl. Pơ tăm bri tơ pl^h ‘no\h hiơ\ hy^n, tơ drong pơ tăm bri ăn kơ dôm tơ ring đei ko\h phă glăi ku\m [e\nh tơ drong mơ mat tat. Tơ drong hre “ pơ tăm bri ” pơ dreo dơ\ng bri jơk ăn kơ Tây Nguyên tam mă băt lai yơ mă kla đang. {ok Nguyễn Quốc Hưng, kơ dră an^h jang găh bri ‘long Dak Lak, pơ ma: “ Tơ drong jang mă le# hiong bri ‘no\h athei pơ tăm bri dơ\ng, mă lei pơ ma tơ pă ‘nho\ kơ dôm ko\ng ti jang găh pơ tă sơ nong. ‘No\h te\h kon pơ lei tơ gar io\k, dang ei bơ\n pơ gơ\r pơ tăm ming bri, mă lei [ơ\t io\k pơ dreo vă pơ tăm bri ‘no\h kon pơ lei dui năm te\h ko\ng nhân. Tơ dăh khu\l kơ dră măh pơ găn pơm kơ hret ‘no\h hli kơ pơm ăn tơ drong roi de#h, mă pơm pơ hơi ‘no\h kon pơ lei “roi ư\h kơ hli hlo\h dơ\ng”. ‘Nâu j^ tơ drong oei [o#h mơ mat tat đunh đai hlo\h mă dang ei tôch kơ mơ mat. Pơ ma ‘no\h bu bu ku\m pơ ma gơ\h, mă lei tơ le\ch jang tơ pă ‘no\h tôch kơ mơ mat”.  

Tru\h to\k bo\k sơ năm ‘nâu, jơ\p lơ\m tơ ring Tây Nguyên ‘nao pơ tăm đei  1 rơ bâu hec tar bri tơ pl^h lơ\m trong tơ le\ch jang vă je# 16 rơ bâu hec tar athei pơ tăm ‘mong. Tơ drong pơ tăm bri tang găn, bri pơm tơ le\ch tơ mam ku\m ư\h kơ đei lơ pơ têng hăm bri đ^ hiong. Kiơ\ hơ len lăng đơ\ng An^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang, 1 sơ năm lơ\m te\h đak to\k dơ\ng dang 2 triệu mét khối ‘long đơ\ng bri pơ tăm, mă lei Tây Nguyên nhen le\ ư\h kơ đei vang tơ gop kiơ. ‘Long, tơ\r Việt Nam sơ năm ‘nâu gô te\ch ăn te\h đak đei 7 ti đô lar, tơ drong ư\h kơ đei tơ pă ‘no\h j^ tơ mam drăm kơ Tây Nguyên tôch kơ to\ xe\t, mă đơ\ng đei tru\h 1/3 hơ găt te\h bri ‘long lơ\m te\h đak ră. ‘Nâu jing tơ drong mơ mat tôch kơ de#h ăn tơ drong hơ to\k tơ iung tơ\ Tây Nguyên, mă hre bri tam băt lai yơ ke\ kla? Tơ drong hre âu to\k bo\k athei vang 1 jơ hngơ\m đon đơ\ng khu\l kơ dră tơ ring hăm an^h jang mơ dro sa păng rim an^h jang Trung ương, vă jăh pơ dreo dơ\ng bri jơk ăn kơ Tây Nguyên./.          

Thuem tơ blơ\