VOV4.Bahnar - Đơ\ng ro\ng hloh 9 xơnăm tơle\ch jang, kla jên vei lăng bri đei tơchơ\t j^ trong jang măih vă dêh char Kon Tum vei lăng păng hơto\k bri kơjăp xơđơ\ng. Atu\m hăm pơjing đei jên mong xơđơ\ng tơgu\m ăn dôm tơm bri “ưh khăi kon jên” vă vei lăng bri, tơchơ\t kla jên vei lăng bri oei tơgu\m kơ rơbâu unh hnam kon pơlei, mă kăl noh kon pơlei kon kông tơ\ dêh char da [iơ\ kơ hin dơnuh, adrin pơm pơdro\ng gơnơm đơ\ng bri, đơ\ng noh tơguăt hăm bri hloh.

Khôi juăt chă muih xoh choh pơm mir hlôi đei đơ\ng kơ rơbâu xơnăm kơ âu lơ\m tơpôl kon pơlei kon kông tơ\ dêh char Kon Tum pơma adro# păng Tây Nguyên pơma atu\m, pơm đei tơdrong koh phă bri pơm mir rim ‘măng pơyan phang truh. Vă pơtôch le# tơdrong âu, dôm j^t xơnăm kơ âu, jơnu\m pơgơ\r tơring păng anih jang găh bri dôm tơring hlôi kơ ‘nôh tơroi tơbăt, tang găn mă lei pơhơi [iơ\ noh bri jing he# mir ôr [a hơ[o.

Dôm tơdrong tơroi he\l kơ đon găh kon bơngai oei xa ưh kơ ‘lơ\ng hăm bri đơ\ng [ok A Gong, bơngai Xơ đăng, tơ\ pơlei Đăk Kroong, xăh Đăk Pxi, apu\ng Đăk Hà, dêh char Kon Tum ưh kơ ê pơdơh he# [ơ\t găn anih kuanh kơ pơlei, hơgăt bri ang bang jơk [l^k rơngơp phiơ\ng ăh pơyan phang to# hlơ hle\ng. {ok A Gong chơt hơ iă, 9 xơnăm kơ âu kon pơlei Đăk Kroong pă đei năm phă bri io\k teh jang mir bơih. Dang ei mơ\t tơ\ bri noh vă vei lăng bri : “Xơ\ ki khăi tôm tơdrong noh athei năm tơ\ bri. Mă mônh noh năm be\t hơđong. Mă [ar noh năm koh ‘long vă bơ\ hnam. Noh jing tơdrong yoch tih hloh. Dang ei đơ\ng năr đei klă jên vei bri, io\k kơxo# jên noh axong tơdrong jang xa kơ unh hnam, mă dang ei duh đei minh [ar unh hnam hlôi pơtăm ‘long, pơtăm đei [a na. Yuơ noh dang ei pă đei phă bri dơ\ng bơih, pă đei be\t hơđong bơih”.

Truh dang ei đơ\ng ro\ng 9 xơnăm jang kiơ\ Tơchơ\t kơxo# 99, năr 24/9/2010 đơ\ng Jơnu\m pơgơ\r teh đak găh pơkăp kla jên vei lăng bri, hlôi đei hloh 5.000 unh hnam kon pơlei, 567 khul unh hnam, pơlei pơla păng anih jang kơ dêh char Kon Tum io\k pơkăp vei lăng hloh 200 rơbâu 900 ha bri. Rim xơnăm, minh unh hnam đei io\k 13 triu hlj, pơlei pơla đei io\k 160 triu hlj păng anih jang đei io\k hloh 500 triu hlj. Đơ\ng kơxo# jên âu kon pơlei păng tơpôl pơlei pơla đei jên chă hơto\k tơdrong pơm jang noh tơdrong erih kơ bơngai jang bri roi năr roi ph^ tơto\.

Tơdrong đei jơnei đơ\ng trong pơkăp kla jên vei lăng bri duh jing nơ\r tơl ăn tơdrong apinh pơngơ\t đơ\ng dôm j^t xơnăm kơ âu tơ\ dêh char Kon Tum pơma adro# păng tơring Tây Nguyên pơma atu\m, noh jing pơm thoi yơ vă kon pơlei gơh erih đơ\ng bri păng tơguăt vei lăng bri tơnăp hloh? 

Tơ\ 9 xăh kơ 2 apu\ng Tu Mơ Rông păng Đăk Glei, bơngai Xơ đăng tơ\ âu to\k bo\k to\k pơdro\ng rim kơ năr gơnơm đơ\ng ‘long pơtăm sâm Ngọc Linh păng lơ hơdre\ch ‘long pơm pơgang nai tơ\ hơla bri. Hăm kơjă te\ch 150 triu hlj minh k^ sâm Ngọc Linh hơdrih nhen dang ei, đơ\ng kơdih bri kông kơ pơlei pơla noh roi năr roi đei lơ bơngai Xơ đăng to\k pơdro\ng. Yă Y Xuôi, bơngao hơdrung Xơ đăng, xơ\ jang Pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum chơt hơ iă akhan, trong jang âu [lep hăm khôi pơm jang păng tơdrong joh ayo\ kơ kon pơlei Tây Nguyên noh tơguăt hăm bri: “Ba pơtăm sâm noh dang vei lăng bri. Mă đei bri noh gô đei đak. Mă đei đak noh đei mu\k drăm. Đei mu\k drăm noh pơtoi hơto\k tơ iung vei xơđơ\ng tơpôl păng vei xơđơ\ng ăn tơdrong erih kon pơlei kon kông tơ\ tơring. Hơdăh noh ưh đei minh khul kơne# yơ gơh io\k tơdrong noh vă chă phă pơrăm”.

{ok Nguyễn Thành Chung, Kơdră Anih jang găh bri Đăk Tô ăn tơbăt, um ru\p jang pơtăm ‘long pơm pơgang tơ\ hơla bri pơyua [ar ‘măng hloi, kon pơlei vei lăng đei xa jên vei lăng bri, pơm pơdro\ng răh đơ\ng bri hloi: “Vă vei xơđơ\ng ăn tơdrong pơtăm tơm sâm noh athei đei bri, athei vei đei bri. Đơ\ng noh đe vei lăng păng hơto\k bri. Yuơ noh tơdrong muih io\k teh pơm mir pă gan [ôh bơih. Đe băt hơdăh hli hiong bri noh hiong sâm. Noh minh tơdrong pơyua [ar ‘măng. Mă inh akhan ưh adro# [ar ‘măng mă truh dôm ‘măng hloi”.

Hăm hloh 610.000ha, Kon Tum jing tơring đei hơgăt bri xăh hloh pơtêng hăm dôm dêh char lơ\m tơring Tây Nguyên. Jang kiơ\ pơkăp kla jên vei lăng bri, 9 xơnăm kơ âu Jên mong Vei lăng păng Hơto\k bri dêh char Kon Tum hlôi io\k tơmơ\t păng kla je#  1.500 tih hlj ăn 96 tơm bri. Jing tơring mă mu\k drăm tơpôl oei lơ tơnap tap nhen Kon Tum, noh kơxo# jên rim xơnăm 163 tih hlj axong ăn tơdrong jang vei lăng bri jing tih tên tơpă.  

Hlôi bơh [ơm tơdrong ưh kơ măh jên kla ăn tơdrong vei lăng bri, dang ei rim xơnăm đei dơ\ng pơhlom 7 tih hlj đơ\ng hơgăt 9.500 ha bri đei kla, [ok Đào Xuân Thủy, Kơdră Jơnu\m vei lăng Pơgar bri Chư\ Mom Ray ăn tơbăt: “Anih jang nhôn noh 100% jên mong axong rim xơnăm yuơ noh ưh gan măh lơ\m tơdrong jang vei lăng bri. Pơkăp kla jên vei lăng bri pơm ăn anih jang kơdih chă tơle\ch trong vei lăng bri, mă kăl noh lơ\m tơdrong chă dăr hơlen, axong ăn dôm tơdrong jang hơlen lăng. Tơdrong pơyua hloh mă nhôn [ôh noh pơkăp kla jên vei lăng bri noh nhôn pơjao ăn tơpôl pơlei pơla vang vei lăng bri. Noh jing minh tơdrong pơyua kăp g^t hăm lơ unh hnam tơ\ tơring to\k bo\k oei tơjra#m tơnap tap”.

Tơdrong keh kong hloh dơ\ng noh truh dang ei dêh char Kon Tum hlôi pơih xă tơdrong pơyua đơ\ng bri hăm 36 to\ hnam kơmăi unh hơyuh păng 13 anih jang ko\ng ng^p. Jên kla vei lăng bri dang ei vei xơđơ\ng ăn tơdrong vei lăng hloh 360.600 ha bri, đei je# 64% kơxo# bri kơ dêh char. Dêh char duh pơkăp kla jên vei lăng bri kiơ\ tai khoản lơ\m anih ‘măn jên ăn hloh 2.700 lơ\m kơxo# 5.546 unh hnam bơngai jang, tơpôl kon pơlei vă mong [iơ\ jơ ‘năr păng hơdăh hloh lơ\m tơdrong jang kiơ\ pơkăp. {ok Hồ Thanh Hoàng, Kơdră Anih mong jên Vei lăng păng Hơto\k bri dêh char Kon Tum ăn tơbăt, rim tơm bri tơ\ tơring dang ei pă đei khăi bơih jên vă vei lăng bri: “Rim tơm bri mă anih jang đei dôm Anih jang găh bri, Jơnu\m vei lăng bri hmo\, bri tơm hlôi đei jên jang xơđơ\ng, kơjăp vă vei xơđơ\ng ăn dôm tơdrong jang po. Tơdrong erih kang [o#, bơngai jang kơ dôm tơm bri hlôi đei vei xơđơ\ng roi năr roi hơto\k. Noh kang [o#, bơngai jang kơ dôm Anih jang âu duh tơnăp lơ\m tơdrong jang vei lăng bri. Gơnơm đei jên jang vei lăng bri xơđơ\ng âu mă kon pơlei duh vang jang tơnăp tơdrong vei lăng bri, tơdrong erih đe xư roi năr roi xơđơ\ng hloh”.

Tơdrong đei jơnei tơnăp đơ\ng 9 xơnăm jang kiơ\ hlôi xơkơ\t, pơkăp kla jên vei lăng bri jing trong jang măih vă dêh char Kon Tum vei lăng păng hơto\k bri. Atu\m hăm hơvơn đei tơdrong vang jang lơ\m tơpôl vă vei lăng păng hơto\k bri kơjăp xơđơ\ng, tơjur [iơ\ tơdrong hrat ăn jên mong teh đak, noh trong pơkăp jang âu duh tro\ [lep hăm trong jang ‘nao tơ\ Việt Nam păng trong jang atu\m lơ\m apu\ng plenh teh lơ\m tơdrong jang vei lăng bri.   

Kon Tum oei tơ plih đơ\ng pơ yan phang vă mât lơ\m pơ yan ‘mi, j^ jơ năr tôch ‘lơ\ng ăn tơ drong pơ tăm bri. Nhôn pơ ma nuh hăm [ok Hồ Thanh Hoàng, Kơ dră che\p kơ\l An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum găh dôm tơ drong kăl tơ re\k hăm tơ ring păng tơ pôl vang bơ\ jang vei lăng păng ato\k tơ iung bri.

- Blu\ng a, ap^nh bơ nê kơ ih [ok Hồ Thanh Hoàng, Kơ dră che\p kơ\l An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum ‘măn jơ vang pơ ma nuh hăm nhôn. {ok ăi, lơ\m jăl khei mă II sơ năm 2020, tơ ‘ngla bri păng Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dôm xăh, th^ trơ\n athei jang dôm tơ drong kiơ vă tơ gop bơ\ jang ‘lơ\ng tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh?

-Tơl: Mât lơ\m jăl khei mă II/2020 hăm dôm tơ ‘ngla bri păng Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei xăh, th^ trơ\n đei io\k vei lăng bri athei bơ\ jang dôm tơ drong tơm tơ\ hơ la âu:

Chih hơ dăh păng kla jên vei bri ăn rim unh hnam, rim bơ ngai, khul tơ pôl tơ\ pơ lei io\k vei lăng bri kiơ\ tơ drong hơ găt kơ so# 156 đơ\ng Khul kơ dră te\h đak mă tôm, tơ tom, tro\ hăm nơ\r pơ kăp.

Bơ\ jang kla jên vei bri kiơ\ tai khoan tơ\ an^h mong jên mă ưh ‘no\h kiơ\ trong kla jên hăm điên tư ăn unh hnam, rim bơ ngai, gru\p unh hnam, tơ pôl kon pơ lei io\k vei lăng bri.

Hơ to\k tơ drong hơ len năng, dăr joang vei lăng bri, tơ tom hơ met ming, sek tơ lang tơ păt dôm tơ drong pơm glăi luơ\t vei bri, vang tơ gop vei lăng păng ato\k tơ iung bri tơ\ dêh char.

Chih tơ roi găh tơ drong vei lăng bri đei xa yoa đơ\ng tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh 6 khei blu\ng sơ năm 2020 gơih ăn An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri kơ dêh char.

- ‘No\h j^ dôm tơ drong tơm kăl bơ\ jang đơ\ng dôm tơ ‘ngla bri păng Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei xăh, th^ trơ\n lơ\m jăl khei mă 2/2020. B^ lơ\m sơ năm ‘nâu, vă tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh hơ nơ\ng đei yoa ‘lơ\ng, kiơ\ ih An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum ku\m nhen dôm tơ ‘ngla bri athei jang ‘lơ\ng dôm tơ drong kiơ hă?

-Tơl:  Kiơ\ inh lơ\m sơ năm 2020 An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum ku\m nhen dôm tơ ‘ngla bri athei jang ‘lơ\ng dôm tơ drong ‘nâu:

Mă 1 hơ nơ\ng hơ to\k đon hlôh vao ăn kon pơ lei lơ\m tơ drong vei lăng bri; io\k yoa jên đơ\ng vei bri vă ato\k tơ iung tơ drong jang xa, arih xa; hơ nơ\ng jang ‘lơ\ng tơ drong roi tơ băt găh tơ drong hơ găt kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh tơ klep hăm tơ drong vei bri kiơ\ lơ trong jang pha ra băl.

Hơ to\k tơ drong dăr lăng, hơ len năng tơ drong jang vei bri, io\k yoa jên đơ\ng vei bri tơ\ rim tơ ‘ngla bri ‘no\h j^ khul gru\p, dôm Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei xăh, th^ trơ\n vă tơ tom hơ met ming dôm tơ drong glăi vă hơ to\k tơ drong đei yoa đơ\ng jên đei kla mưh io\k yoa cham char bri brăh lơ\m tơ drong jang vei lăng bri.

Tơ drong mă 3 hơ nơ\ng bơ\ jang tơ drong vei lăng, io\k yoa jên vei bri kiơ\ tơ drong hơ găt kơ so# 156 ‘năr 16/11/2018 đơ\ng Khul kơ dră te\h đak păng dôm tơ drong hơ găt nai đei [ơm truh.

Tơ drong mă 4 kla jên vei lăng bri sơ năm 2019 mă tôm, tơ tom pơ yoa ăn tơ drong jang vei lăng bri; pơm hla ar to\k io\k hơ drol jên vei lăng bri sơ năm 2020 kiơ\ tơ drong hơ găt.

Mă 5 hơ nơ\ng tơ le\ch nơ\r pơ tru\t, pơ tho tơ [ôh ăn dôm an^h io\k yoa cham char bri brăh nôp jên mă tôm păng jên kon đơ\ng nôp hiơ\ kiơ\ tơ drong hơ găt.

            Tơ drong mă 6 dôm tơ ‘ngla bri, j^ dôm khul gru\p đei io\k vei lăng bri athei bơ\ jang mă ‘lơ\ng tơ drong kla jên vei lăng bri kiơ\ tai khoan tơ\ an^h mong jên dăh mă kiơ\ điên tư ăn rim unh hnam, rim bơ ngai, gru\p unh hnam, tơ pôl kon pơ lei io\k vei lăng bri.

Mă 7, dôm tơ ‘ngla bri athei hơ to\k tơ drong pơ jao vei lăng bri ăn unh hnam, rim bơ ngai, gru\p unh hnam, tơ pôl pơ lei; io\k yoa jên vei lăng bri mă tro\ vă hơ to\k tơ drong đei yoa đơ\ng trong jang athei kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh lơ\m tơ drong vei lăng bri. Hơ nơ\ng pơ gơ\r năm dăr lăng tơ drong vei bri hlôi đei pơ jao ăn dôm unh hnam, rim bơ ngai. Tơ dăh dôm unh hnam, rim bơ ngai io\k vei bri mă jang ưh tơ năp, bri ‘long oei răm kơ đe ko\h phă ‘no\h athei set hơ len hơ năp jang đơ\ng đe sư păng đei trong sek tơ lang mă lăp.

- Lei a, bơ nê kơ ih [ok Hồ Thanh Hoàng!

Lan hăm Dơ\ng: Tơ blơ\