VOV4.Bahnar – Lơ\m dôm sơnăm tơblăh tang găn ayăt Mi, tơring Ea Kao ‘no\h jing tơring kăn kư\ H6, tơring rong ôn kang [o# bơ\ jang tơ\ th^ xah Buôn Ma Thuột, dêh char Đak Lak.  ‘Nau je\i jing m^nh lơ\m dôm an^h ako\m kơ rim khu\l [o# đo#i tơm dơnơm vang iung tơblăh tơdru\t Buôn Ma Thuột sơnăm 1968. Lơ\m chăl sơnăm tơ iung pơ jing ato\k tơ iung hre\i au, Ea kao ‘no\h jing tơring blu\ng a lơ\m tơring kon kông kơ dêh char Dak Lăk jang keh đang tơdrong jang tơ iung pơ jing tơring tơrang ‘nao. Tơgop lơ\m dôm tơdrong jơne\i kơ tơring kăn kư\ ke\ch mang au, hơdru\h tơdăm rim hơdrung oe\i tơ\ Ea Kao to\k bo\k kơru\n jơhngơ\m pơting d^h băl ato\k tơ iung mu\k drăm, pơm pơdro\ng ăn u\nh hnam păng tơgop lơ\m tơ iung pơ jing pơle\i pơla pơdro\ng ‘lơ\ng lie\m.

Mă hơdăh lơ\m tơdrong jang hơdru\h tơdăm cho\h bjang sa hơge\i tơ\ tơring Ea Kao ‘no\h jing tơdrong jang pơgar – dơnau – rơgoong kơ ‘nho\ng Hoàng Hải Qúy (rơne\i sơnăm 1983) oe\i lơ\m thôn Tân Hưng. ‘Măng mă blu\ng, pă b^ bu lui kơ bơngai tơdăm dơnu\h gơ\h pơ jing groi te\h rang rar kơ u\nh hnam jing pơgar ‘nhot, dơnau rong ka, an^h rong kon tơrong kon kơlap. 10 sơnăm sơ\, ho\k đang jăl [ar, hăm hơdrin tơgu\m ăn u\nh hnam yak hlo\h dơnu\h hin, tơ pl^h ăn kiơ\ bôl boăl năm ho\k ‘no\h ‘nho\ng oe\i tơ\ hnam chă pơlung athe\i me\ [a\ to\k io\k jên vă sir sơlu\ng rong ka, pơtăm ‘nhot sa rơgo\h. Ư|h kơgan băt jang sa, ư\h kơbăt kih thuơ\t, lơ\m sơnăm blu\ng hloi, ‘nho\ng hiong răm tru\h 30 tr^u hlak jên. Ư|h kơ ‘nhuen, đon tơche\ng tơngla iung jang, hơdrin, pơnam, Hoàng Hải Quý hlôi tơchă đe\i trong ato\k tơ iung mu\k drăm ăn u\nh hnam: “Ba je\i hơdrin chă ho\k pơ hrăm đơ\ng đe, tơchă lăng kơ yuơ yă kiơ pơm ăn jang sa ư\h kơ le\ch păng tơ pl^h hơdre\ch ‘long pơtăm anai [lep hlo\h hăm to\ ‘mi kial. Lơ\m mă no\h nhen pơyan ‘mi ba chă pơtăm hla pơya, hăp ư\h kơ jing ‘lơ\ng, hơngra\ng hơ ngrônh. Đơ\ng no\h ba ho\k pơ hrăm kiơ\ ‘nho\ng pơmai o\h anai, dôm bơngai jang sa đe\i io\k yua kơ jăp ‘no\h ba pơm kiơ\, đơ\ng ro\ng au [rư\ [rư\ je\i băt [iơ\ bơih. Đơno\ an^h Đoàn hơdru\h tơdăm je\i đe\i pơgơ\r lăm pơtho kih thuơ\t găh rong kon tơrong, găh pơtăm ‘long kăp g^t, nhen le\ găh tơdrong pơgơ\r pơtho pơtăm ‘nhot sa ‘no\h tim mă đe\i ôh, mă le\i bơ\n je\i vang năm ho\k păng ap^nh đe pơtho ăn kih thuơ\t pơtăm ‘nhot lơ liơ ‘no\h đe sư je\i chă pơtho ăn kơ bơ\n băt”.

{rư\ [rư\ yak hlo\h tơnap tap, ato\k tơ iung lang să cho\h jang sa, tru\h dang e\i lơ\m 1 hektar te\h kơ u\nh hnam, ‘nho\ng Hoàng Hải Quý hlôi đe\i pơgar ‘nhot sa rơgo\h, io\k yua dôm tơng hla kră kơ ‘nhot sa vă chă rong ka, rong ie\r, bip, xim che\h đe\i vă je# 300 to\, rong rơmo yo\ng, ako\p jang sa lơ\m m^nh sơnăm đơ\ng ro\ng tơklăh pơđ^ kon jên tơmơ\t jang oe\i io\k đe\i hlo\h 200 tr^u hlak jên. 

Hăm jơhngơ\m đon ‘me\h vă păng hơdrin kơ sơnăm mơlo#h, mo\ H’Noan Buôn krông (rơne\h sơnăm 1985), oe\i tơ\ buôn Cư Ea Bông, tơring Ea Kao, hlôi hơdrin jang yak hlo\h dơnu\h hin. Đơ\ng 1 ha chehphe kră kru\t me\ [a\ chrek ăn lăp đơ\ng ro\ng io\k klo jur kơd^h, mo\ hlôi hơdrin ho\k pơ hrăm kih thuơ\t vă đe\i ple\i ăl jang sa io\k yua kơ jăp. Pơkom đe\i kon jên jang păng to\k io\k jên đơ\ng An^h mong jên tơgu\m djru tơpôl, mo\ [rư\ [rư\ răt dơ\ng te\h jơmu\l pơtăm [a hơ [o, rong rơmo yo\ng, nhu\ng yo\ng, jang sa io\k đe\i lơ\m 1 sơnăm tru\h 200 tr^u hlak jên. Mo\  H’Noan Buôn krông tơbăt: “ &nh je\i đe\i Đoàn hơdru\h tơdăm tơring pơtho tơbăt ăn trong prôi pho\ng ăn chehphe, [a păng ho\k gơ\h tơdrong chă kăt sơdrai. Sơnăm sơ\, pơgar chehphe ^nh phe\ io\h đe\i 3 tân găr”.

‘Nho\ng Y Ser Buôn krông, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Đoàn hơdru\h tơdăm tơring Ea Kao tơbăt, hăm măt bơngai hơdru\h tơdăm tơmơ\t dang 40% măt bơngai kon pơle\i lơ\m tơring, ‘nau jing khu\l jang g^t kăl hlo\h tơgop lơ\m tơdrong tơ iung pơ jing mu\k drăm kơ tơring Ea Kao.  Dơno\ an^h Đoàn tơring pơ tru\t hơdru\h tơdăm kiơ\ yok rok jơ\ng tơdrong joăt joe pơle\i pơla ke\ch mang, lang să an^h jang sa io\k đe\i păng trong jang sa ‘nao lơ\m ato\k tơ iung mu\k drăm u\nh hnam. Đoàn hơdru\h tơdăm tơring Ea Kao je\i hơnơ\ng pơ\ih lăm ho\k pơtho tơbăt kih thuơ\t cho\h jang sa, rong kon tơrong, tơroi tơbăt trong jang ‘nao ăn khu\l đoàn hơdru\h tơdăm lơ\m tơring. Dơno\ an^h Đoàn je\i dơ\ng pang tang măt hăm An^h mong jên ăn hơdru\h tơdăm to\k io\k jên tơmơ\t jang sa, păng tơgu\m djru dôm u\nh hnam tơnap tap hơdrin jang sa. ‘Nho\ng Y Ser Buôn krông tơbăt: “ Đoàn hơdru\h tơdăm tơring Ea Kao jang hơdoi hăm Dơno\ an^h Đoàn dêh char, tơgu\m djru găh pơtăm ‘long [ơ ăn hơdru\h tơdăm lơ\m tơring vă jang sa đe\i io\k yua kơ jăp. Hơdru\h tơdăm rim pơle\i je\i jang sa pơnam ngăl. Lơ\m tơdrong tơ iung pơ jing tơring tơrang ‘nao, hơdru\h tơdăm tơring jang đ^ jơhngơ\m po. Âu ki, 50 ‘nu hơdru\h tơdăm hlôi jang tơgu\m kon pơlei ming man trong pơle\i, ming man lơ\m 7 năr. Mă đơ\ng lap ră mă le\i tôch kơ chơt, hơdrin pơm keh đang hrôih vă kon pơle\i đe\i trong chă yak hiôk hian”.

Ea Kao ‘no\h tơring đe\i tru\h 60% măt bơngai kon pơle\i ‘no\h bơngai kon kông. Gơnơm tơdrong lăng ba đơ\ng Đảng, Te\h đak, atu\m hăm tơdrong lăp đon đơ\ng kon pơle\i lơ\m tơring, um ai tơring tơrang ‘nao kơ tơring ke\ch mang au to\k bo\k đe\i tơ pl^h ‘nao. Ea Kao ‘no\h tơring blu\ng a lơ\m tơring kon kông kơ dêh char Dak Lăk io\k đe\i tơdrong tơchơ\t Tơdrong jang te\h đak găh tơ iung tơring tơrang ‘nao. Hre\i au, u\nh hnam dơnu\h tơ\ tơring lăp pă 3% (kiơ\ tơchơ\t ‘nao). {ok Phan Văn Trường, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i tơring Ea Kao tơbăt: Lơ\m tơdrong ato\k tơ iung atu\m kơ tơring, đe\i tơdrong tơgop g^t kăl đơ\ng khu\l đoàn hơdru\h tơdăm: “ Khu\l mơlo#h kơ Đoàn hơdru\h tơdăm tơring vang jang hơdrin lơ\m rim tơdrong nhen: jang hloi pơm trong pơle\i pơla adoi ato\k tơ iung mu\k drăm hloi, dăh mă jang m^nh [ar trong jang ăn hơdru\h tơdăm io\k jang, ‘no\h hlôi bơ\ jang ‘lơ\ng tơdrong jang ato\k tơ iung mu\k drăm lơ\m tơring. M^nh [ar tơdrong jang mă khu\l đoàn hơdru\h tơdăm hlôi jang jơne\i nhen tơbăt tơgu\m ăn dôm bơngai jang đoàn chă to\k io\k jên đơ\ng an^h mong jên tơgu\m tơpôl, ư\h kơ le# hre đunh, hơlêm hơdru\h tơdăm jang sa hơge\i ...”.

Hơdru\h tơdăm rim hơdrung tơ\ tơring Ea Kao, pơle\i tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lăk to\k bo\k pơ ting d^h băl jang pran kơtang gơ\h hơge\i ato\k tơ iung mu\k drăm, pơm pơdro\ng ăn u\nh hnam păng tơpôl, tơgop pơm ‘lơ\ng hơ iă hlo\h dơ\ng tơdrong joăt joe ke\ch mang lơ\m tơring nuih mơng au.

            Bơngai ch^h: K’Hạnh

Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t