Kiơ̆ roi tơbăt đơ̆ng Anih vei lăng tơ drong jĭ jăn dêh char Dak Lak, jơ̆p lơ̆m dêh char đei 85 hơ nih jĭ pơlŏ lĕch đe tŏk bŏk đei ƀôh. Tơ drong tơ roi hơ len lăng lơ tơ ring đei kơ sô̆ jĭ tŏk lơ, pơ dui đunh lơ giĕng tơtil hloi, ‘năr tŏ ‘mi hơdai băl kŭm pơm hiôk ăn kơ mur tơpoh jĭ chek lar.

Kăl kơ lăng truh, tơ̆ mĭnh ƀar tơring, kơsô̆ bơngai jĭ tŏk bŏk oei lơ. Kiơ̆ kơsô̆ chih jô̆ tơ̆ tơring, xăh Ea Đrăng đei 42 'nu bơngai jĭ pơlŏ lĕch đe lơ̆m giĕng mă 33, hơtŏk akŏp kơsô̆ bơngai jĭ đơ̆ng blŭng sơnăm truh dang ei truh 424 'nu bơngai. Dôm xăh nhen Ea Na, Ea Súp, phường Buôn Ma Thuột, phường Ea Kao … tă kơ chih iŏk kơhrĕng 'nu bơngai jĭ pơlŏ lĕch đe. 'Nâu jĭ dôm tơring tŏk bŏk tơlĕch ăn nơ̆r athei kơtang hăm bơ̆ jang dăr lăng, hơmet pơ 'lơ̆ng hơnih jĭ păng vei lăng dôm tơdrong hơmơt tơpoh jĭ lơ̆m tơpôl. Pơtôch hơlen băt hơdăh tuýp yŏng jĭ Dengue đei ƀôh găh lơ̆m 6 khei blŭng sơnăm 2026 noh D2 – ‘nâu kŭm jing tuýp yŏng jĭ đei ƀôh lơ hloh tơ̆ dêh char Đăk Lăk lơ̆m lơ sơnăm kơ âu ki.

Tơ̆ Khoa hơmet tôm tơdrong jĭ ăn hơioh, Hnam pơgang Đa khoa tơring Tây Nguyên, dôm năr tơjê̆ âu, kơsô̆ hơioh ƀĭch tơ̆ hnam pơgang yua đơ̆ng jĭ pơlŏ lĕch đe tŏk bŏk đei ƀôh tŏk. Jô̆ păh lăp rim năr, khoa sơng iŏk dôm jĭt 'nu hơioh jĭ pơlŏ lĕch đe. Găh lơ dôm bơngai jĭ đei chă ƀôh păng hơmet tơtom mă lei oei đei mĭnh ƀar 'nu bơngai jĭ đei ƀôh jĭ dêh, athei răp hơlen lăng kơjăp. Ƀôh hơdăh nhen oh N.V.P. (15 sơnăm) tơ̆ phường Tân An, dêh char Dak Lak. 'Nâu jĭ 'măng mă ƀar oh P. jĭ pơlŏ lĕch đe mă lei pha hăm 'măng mă blŭng dôm tơdrong đei ƀôh jĭ lăp ai kơna oh đei unh hnam vei lăng tơ̆ hnam 'noh 'măng mă âu dôm tơdrong đei ƀôh hơdăh păng tơplih jing dêh hrĕnh hloh kơna athei ƀĭch tơ̆ hnam pơgang hơmet.

“Tơ̆ 'măng mă 2 âu ƀơ̆t đei jĭ inh ƀôh hơ kâu inh lap rơ mơ̆n tôch kơ lơ pơting hăm 'măng mă 1, inh ưh kơ gơh sŏng sa kiơ, năm vih vơ̆t mơ mat tat, jĭ ƀơm kơnê̆ truh kơdih kâu păng ŭnh hnam tôch kơ lơ. 'Măng mă blŭng inh jĭ lăp yuh păh lăp hmă đĕch. Mă lei tơ̆ 'măng mă 2, inh ưh kơ gơh năm vih vơ̆t, jơ̆ng ti tơ ngiĕt, inh athei ŭnh hnam răt pơ gang ăn inh huch mă lei ưh kơ dă ƀiơ̆, ƀơ̆t jĭ roi dêh, inh năm khăm tơ̆ anih khăm hơmet jĭ pơ jing k dih 'noh đe sư tơ tă kơ inh athei ƀĭch tơ̆ hnam pơ gang hloi. Ƀơ̆t mơ̆t tơ̆ hnam pơ gang, inh mah hao gre grŏl yua kơ ưh kơ gơh nơnăm, athei chuên 8 kơchai si rôm păng oei đei jur tiểu cầu tôch kơ krê hơ mơt".

Ưh lăp hăm hơiŏh 'lŏ đĕch, jĭ pơlŏ lĕch đe tơ̆ hơiŏh iĕ kŭm pơm ăn lơ unh hnam hiơ̆k bơngơ̆t, mă loi jĭ mưh jĭ roi dêh păng hơiŏh tam mă gơ̆h băt kơdih, roi tơƀôh tôm tơdrong jĭ ưh ê. Hăm lơ mĕ ƀă, tơdrong vei lăng păng hơlen năng kon lơ̆m dôm năr đei jĭ tôch mơmat tat. Mŏ H.B.N tơ̆ xăh Ea H'leo, dêh char Đắk Lắk tơroi:

“Kon inh hơnăn Y Bảo, dang ei sư 2 sơnăm păng đei jĭ ‘ngok đơ̆ng ‘lơ̆p. Dang ei sư oei đei jĭ pơlŏ tŏ lĕch đe. Jĭ pơm ăn kon inh yuh dêh, hơkâu lap rơmơ̆n. Lăng kon thoi noh inh tôch bơngơ̆t păng lăng sư mơnat dêh. Hơdrol ki ƀôh kon đe đei jĭ pơlŏ lĕch đe inh tam mă băt, dang ei kon kơdih jĭ inh ƀôh krê hơmơt tơpă”.

Kiơ̆ đơ̆ng dôm tơdrong tơroi đơ̆ng bơngai jĭ păng bơngai lơ̆m unh hnam bơngai jĭ gơ̆h ƀôh pơlŏ lĕch đe ưh lăp pơm kơnê̆ truh jơhngơ̆m pran đĕch mă oei pơjing tơdrong mơmat tat tôch dêh hăm unh hnam, mă loi mưh hơioh oei 'lơ̆p, hơkâu jăn ưh jăng dăh mă đei tơdrong jĭ đơ̆ng hơdrol.

Kăl kơ tơroi, tơ̆ khei 'năr blŭng, dôm tơdrong đei ƀôh jĭ đơ̆ng pơlŏ lĕch đe gơ̆h lăng nhen thoi lơ tơdrong jĭ pơm ăn yuh hmă. Hơioh lăp yuh dêh, lap rơmơ̆n, jĭ kơ̆l dăh mă sŏng sa ưh kơ lŭ, pơm ăn mĕ ƀă ƀônh lơ lăng pơhơi păng akhan jĭ gô klăih kơdih. Mă lei, mưh jĭ đĭ krê hơmơt bơih, tơdrong jĭ đơ̆ng hơioh gô đei ƀôh tôch kơ hrĕnh, ƀơ̆t lăp đei ƀôh dôm tơdrong jĭ pơchŭng, lĕch pham dăh mă pơm tơ jur dôm tơdrong pran lơ̆m hơkâu. Mă loi 'noh, hăm dôm hơioh iĕ tam mă gơh pơma tơƀôh hơdăh tơdrong ưh kơ hiôk đơ̆ng kơdih kâu, tơdrong băt hrôih dôm tơdrong pha lơ̆m hơkâu sa roi jing mơmat tat. Lơ̆m kơplăh 'noh, tơdrong chă răt kơdih pơgang hơmet, chuên si rôm dăh mă vei lăng hơioh tơ̆ hnam ưh kơ trŏ trong gô pơm ăn jĭ roi dêh, ƀơ̆t lăp pơm kơnê̆ truh hơkâu jăn. Ƀak si Chuyên khoa II Đặng Việt Nam - Khoa hơmet tôm tơdrong jĭ ăn hơioh Hnam pơgang Đa khoa tơring Tây Nguyên, tơbăt:

“Jĭ pơlŏ lĕch đe 'nŏh jĭ tơdrong jĭ tơpŏh dei dei, dôm bơngai jĭ đei ƀôh krê ‘noh mă ƀơm kơnê̆ truh jơhngơ̆m pran bơngai jĭ lơ. Oei dôm bơngai jĭ pơlŏ lĕch đe Dengue, bơngai jĭ lăp yuh, lap rơmơ̆n, jĭ hơ ơ̆m hơ ăm lơ̆m hơkâu, ưh kơ đei ƀôh tơdrong krê kiơ 'nŏh bơngai jĭ lăp ƀơm ưh 'lơ̆ng lơ̆m khei 'năr jĭ đơ̆ng năr mă 1 truh năr mă 7, hmă hmă ‘noh klăih đơ̆ng rŏng 7 năr bơngai jĭ gô klăih kơdih păng pran jăng. Hơdrô̆ dôm bơngai đei  tơdrong jĭ hăm dôm tơdrong đei ƀôh krê hơmơt 'noh gô ƀơm ưh kơ 'lơ̆ng truh jơhngơ̆m pran nhen đei jĭ pơlŏ lĕch đe lơ pơm ăn lĕch pham lơ lơ̆m klơm klak pơm ăn krê hơmơt truh hơkâu jăn, đei hơmơt kơ lôch dăh mă dôm bơngai jĭ athei dui jơhngơ̆m hăm kơmăy hơmơt kơ đei tơdrong răm đơ̆ng rŏng âu".

Jĭ pơlŏ lĕch đe tŏk bŏk đei ƀôh roi tŏk ƀơ̆t pơyan 'mi pơtơm truh, lơ̆m noh hơioh jĭ grŭp kăl kơ đei bơngơ̆t truh, răp hơlen lăng. Kơchăng tang găn jĭ hăm trong pơlôch klanh, hơmet pơ 'lơ̆ng hơnih mur chek lar; hơdai hăm 'nŏh, mưh hơioh đei ƀôh yuh dêh, lap rơmơ̆n dăh mă đei ƀôh dôm tơdrong ưh ê, mĕ ƀă athei chơ ba hơioh truh tơ̆ anih jang pơgang vă đei khăm hơlen, vei lăng păng hơmet tơtom. Ưh kơ gơ̆h lăng pơhơi, chă hơmet kơdih tơ̆ hnam, yoa kơ chă ƀôh hrôih păng hơmet trŏ trong 'nŏh jĭ tơdrong gĭt kăl tơgŭm găn ƀiơ̆ tơdrong krê hơmơt yua đơ̆ng jĭ pơlŏ lĕch đe.

Jĭ pơlŏ lĕch đe Dengue ‘nŏh jĭ tơdrong jĭ tôch hơmơt, hăm grŭp đe hơioh, tam mă băt jĭ dêh thoi yơ vă roi tơƀôh tơdrong jĭ lơ̆m hơkâu ‘nŏh roi hơmơt hlŏh dơ̆ng. Yoa thoi noh, đe mĕ ƀă athei băt, hơiŏh yơ athei jăh chơ ba tơ̆ hnam pơgang hloi ‘mưh jâu đei jĭ păng băt hơdăh dôm tơdrong jĭ ăl vă jăh chơ ba hơioh năm tơ̆ hnam pơgang. Tơdrong ‘nâu đei Ƀak si Chuyên khoa II Đặng Việt Nam – Khoa hơmet tôm tơdrong jĭ  ăn hơioh, Hnam pơgang Đa khoa tơring Tây Nguyên tơroi hơdăh tơ̆ hơla âu.

- Ƀak si ăi, mưh hơioh jĭ pơlŏ lĕch đe, dôm tơdrong kiơ ăn ƀôh jĭ ăl kăl đei tơrek truh?

Ƀak si Đặng Việt Nam: Jĭ pơlŏ lĕch đe ‘nŏh jĭ tơdrong jĭ tơpŏh kiơ̆ hơngĕnh kăp. Tơdrong jĭ tơpoh kơna tôch ƀônh đei, mă loi jĭ lơ̆m pơyan ‘mi. Mưh jĭ, bơngai jĭ yuh tŏ, yuh hơnơ̆ng lơ̆m 3 năr blŭng, bơngai jĭ lap, sŏng xa kơ lŭ, jĭ hơâm hơăm ƀĕnh hơkâu, jĭ lơ̆m măt, ƀât lăp yuh dêh hơdai hăm hăk hloi. Ƀôh hơdăh ‘nŏh jĭ hơâm hơăm jơ̆p hơkâu, bơngai jĭ kuă sŏng xa, xa kiơ kŭm ưh kơ lŭ. Đei bơngai jĭ mưh jĭ roi dêh ‘nŏh ƀôh pham lĕch ƀât lin, lĕch pham muh, hăk lĕch pham, năm chă pơyơ̆ng lĕch pham ‘nŏh jĭ dôm bơngai jĭ ăl.

- Đe hơioh hơyơ ƀônh đei jĭ ăl mưh jĭ pơlŏ lĕch đe păng kăl đei hơlen năng, hơmet thoi yơ hăm ƀak si?

Ƀak si Đặng Việt Nam: Dôm hơioh đei tơdrong jĭ đunh lơ̆m hơkâu mưh jĭ pơlŏ lĕch đe athei hơlen năng, vei rong mă ‘lơ̆ng, athei chơ ba tơ̆ hnam pơgang hrôih ƀiơ̆ kơ dôm bơngai jĭ nai. Pơtih gia hơioh blek plên, hơioh đei lơ tơdrong jĭ lơ̆m hơkâu nhen jĭ plei lĕn oei yoa pơgang… ‘Nâu jĭ dôm bơngai ưh kơ jăng kơna mưh đei jĭ ‘nŏh jĭ ƀônh ăl. Dăh mă đe hơioh hơkĕ hơkong, mă loi hăm hơioh iĕ, krĕ ưh jăng, hơioh jĭ hiĕn, jĭ plei nuih đơ̆ng nge… Tơdăh khăm ƀôh đei jĭ pơlŏ lĕch đe ‘nŏh jăh chơ hơmet hrôih tơ̆ hnam pơgang hloi.

- Hăm dôm hơioh gơ̆h hơmet jĭ pơlŏ lĕch đe tơ̆ hnam, mĕ ƀă athei vei rong hơioh thoi yơ păng athei lăng băt dôm tơdrong kiơ mưh jĭ roi dêh vă tơtom chơ ba hơioh năm tơ̆ hnam pơgang?

Ƀak si Đặng Việt Nam: Mưh hơioh jĭ pơlŏ lĕch đe oei hơmet tơ̆ hnam, kăl ‘nŏh athei pơm ăn hơioh rơngơp, da ƀiơ̆ kơ yuh păng hơtŏk jơhngâm pran ăn hơioh kiơ̆ đơ̆ng ăn hơioh nhă lơ đak, xa plei ‘long, huch dơ̆ng vitamin, pơm tơjur yuh tŏ, hrŭk hơbăn ao hơtăng, hơmet hnam ‘you rơgoh, rơngơp hiôk. Athei băt dôm tơdrong kăl mưh jĭ vă ăl vă tơtom chơ ba hơioh tơ̆ hnam pơgang mưh ƀôh hơioh rơmơ̆n, lap, hơioh nhen vă lĕch pham muh, lĕch pham ƀât lin, năm chă yơ̆ng, ‘nglăih kâu lĕch pham, hăk lơ, bơngai jĭ jĭ klak hơnơ̆ng, mă loi 'nŏh jĭ ƀât klơm păih 'ma klak, bơngai jĭ hơyô tŏ sĕt, đơ̆ng pơgê truh kơsơ̆ lăp 'nglăih kâu 1 vât, đak hơyô sư đei kơmâu dreng dơ̆ng. Oei 1, 2 tơdrong nai dơ̆ng 'nŏh hơkâu pơvơ, ưh đei prăih rơhăo./.

- Lei a, bơnê kơ ih ƀak si hơ!