Yŏng jĭ Rota đei ƀôh tơpŏh kiơ̆ đơ̆ng ĭch - ƀơ̆r, ‘moi kiơ̆ đơ̆ng ti, tơmam, tơmam sa dăh mă đak đei ƀơm yŏng jĭ. Hơioh iĕ, mă loi hơioh hơla kơ 5 sơnăm, đei hơmơt kơ jĭ lơ yua đơ̆ng hơkâu jăn tam ‘lơ̆ng tôm păng hơnơ̆ng ngôi hơdai hăm tơmam, cham char jum dăr. Jĭ đa tơpŏh lơ̆m ŭnh hnam, hnam vei lăng hơioh, hnam trưng mầm non păng dôm anih akŏm lơ hơioh. Kăl kơ lăng truh, hơioh đei jĭ klak chroh yua đơ̆ng yŏng jĭ Rota gô đei hăk păng chă pơ yơ̆ng lơ ‘măng lơ̆m năr, hơnhăk truh hiong đak, hiong kơchơ̆t điện giải. Tơdăh ưh kơ đei nhă đak trŏ trong, hơioh gô đei ƀôh dôm tơdrong jĭ krê hơmơt.

Mĭnh lơ̆m dôm trong tang găn jĭ kơchăng đei pơtho tơtă nŏh jĭ ăn hơioh huch pơgang vắc xin Rota trŏ khei 'năr. Đơ̆ng sơnăm 2024, vắc xin Rota tang găn jĭ klak chroh hlôi đei tơmât lơ̆m Tơdrong jang ƀet bơ̆ng pơih xă, pơjing tơdrong 'lơ̆ng vă đe hơioh gơ̆h huch vắc xin đĕch kiơ̆ tơdrong jang. Tơ̆ dêh char Đắk Lắk, mĕ ƀă gơ̆h ba hơioh năm tơ̆ dôm anih ƀet bơ̆ng vă đei roi tơƀôh păng pơm kiơ̆ khei 'năr huch vắc xin trŏ lăp. Mŏ Nguyễn Thị Hồng tơ̆ phường Buôn Ma Thuột, dêh char Đắk Lắk tơbăt:

“Mon hnam nhôn dang ei đei 2 khei, păih anih jang pơgang phường đei pơkă ăn unh hnam ăn mon năm tơ̆ hnam pơgang huch Rota. Đe kang ƀô̆ jang tơ̆ hnam pơgang đei pơtho huch vắc xin Rota gô tơgŭm ăn mon tang găn jĭ klak chroh yua đơ̆ng yŏng jĭ Rota pơm ăn kơna inh ƀôh tơdrong ăn mon huch vắc xin âu tôch gĭt kăl. Inh ƀôh jĭ klak tôch kơ krê hơmơt, nhen kơdih inh mưh jĭ klak tôch kơ lap, ưh kơ hiôk. Inh đei băt hơdrol ki tơdrong huch vắc xin Rota tam mă đei huch đĕch, dang ei huch đĕch bơih. Inh bơnê kơ anih jang pơgang tôch kơ lơ yua kơ hlôi tơrĕk truh kon hơ 'lơ̆p nhôn”.

Mŏ Nguyễn Thị Kim Chung, oei tơ̆ phường Buôn Ma Thuột, kŭm ba kon drŏ nglo 2 khei năm tơ̆ Hnam pơgang xăh vă roi tơƀôh găh vắc xin Rota. Đơ̆ng rŏng kơ đei kang ƀô̆ jang pơgang roi tơƀôh, mŏ hlôh vao hơdăh ƀiơ̆ găh tơdrong hơmơt jĭ klak chroh tơ̆ hơioh iĕ păng hơnăp jang đơ̆ng vắc xin lơ̆m tang găn jĭ.

“Mon hnam nhôn 2 khei đei Ƀak si pơtho tơƀôh huch Rota vă tang găn jĭ klak chroh. Inh ƀôh hơioh huch vắc xin tôch gĭt kăl yoa hơioh 'lơ̆p đa ƀônh kơ đei jĭ, tơdăh jĭ klak chroh hơioh gô ƀônh kơ hiong đak păng rơmơ̆n. Hơdrol sơ̆ huch pơgang gô hiong lơ jên, dang ei đei teh đak tơgŭm huch ưh kơ hoach jên lơ̆m Tơdrong jang ƀet bơ̆ng pơih xă pơm ăn unh hnam nhôn dă ƀiơ̆ hoach jên lơ”.

Vă tơdrong jang ăn hơiŏh huch vắc xin hiôk, tơ̆ hơnih ƀet bơ̆ng, tơdrong jang sơng iŏk, khăm hơlen lăng păng pơtho ăn mĕ ƀă đei bơ̆ jang hơnơ̆ng. Yua kơ 'nâu jĭ kơloăi vắc xin huch kơna kang ƀô̆ jang pơgang athei jang mă pơ ‘lơ̆ng, trŏ ki thuơ̆t, hơdai hăm 'noh pơtho tơƀôh ăn mĕ ƀă găh khei 'năr huch, trong vei lăng hơiŏh hơdrol păng đơ̆ng rŏng kơ huch vắc xin vă găn ƀiơ̆ tơdrong hăk, lĕk. Hơdrol kơ ăn hơiŏh huch, kang ƀô̆ jang pơgang hơlen lăng jơhngơ̆m pran păng pơtho ăn mĕ ƀă jang hơdai vă hơiŏh huch vắc xin trŏ trong. Đơ̆ng rŏng kơ huch, hơioh đei răp hơlen tơ̆ anih ƀet kiơ̆ tơdrong hơgăt, mĕ ƀă đei pơtho lăng băt dôm tơdrong đei ƀôh kăl kơ lăng truh păng trong hơmet mă lăp. Dôm hơioh đei ƀôh ưh kơ 'lơ̆ng đei bơngai jang pơgang răp hơlen, hơlen lăng păng hơmet tơtom. Kiơ̆ đơ̆ng noh, tơdrong tơlĕch jang vắc xin Rota đei bơ̆ jang sơđơ̆ng 'lơ̆ng, trŏ trong jang, tơgŭm ăn mĕ ƀă sơđơ̆ng jơhngơ̆m mưh ba hơioh năm huch vắc xin. Yă Trương Thị Thoa – kang ƀô̆ vei lăng ƀet bơ̆ng tơ̆ hơnih ƀet Tân Lợi, phường Buôn Ma Thuột, dêh char Đắk Lắk tơbăt:

“Vă vei sơđơ̆ng tơdrong jang ƀet bơ̆ng ăn hơiŏh iŏk đei jơ nei, Hnam pơgang xăh gô tơ lĕch jang dôm 'măng ƀet lơ̆m pơgê năr puăn rim giĕng. Hnam pơ gang xăh hơtŏk loi dơ̆ng  roi tơbăt, roi tơƀôh, krao điên thoăi kơtă hăm kơsô̆ điên thoăi, roi tơbăt lơ̆m zalo, trang facebook kơ Hnam pơgang xăh vă kon pơlei đei băt. Tơdrong ăn hơ iŏh huch vắc xin Rota đei kon pơlei jang kiơ̆ tôch kơ lơ. Hơdrol kơ vắc xin Rota đei tơlĕch jang huch lơ̆m Tơdrong jang ƀet bơ̆ng pơ̆ih xă, Anih vei lăng jang pơgang, Anih jang pơgang păng CDC hlôi đei dôm lăm pơhrăm ăn kang ƀô̆ hnam pơgang xăh găh trong ăn hơiŏh huch păng hơmet đơ̆ng rŏng kơhuch vă vei sơđơ̆ng ăn hơiŏh”.

Hrei ‘nâu, Tơdrong jang Ƀet bơ̆ng pơih să tŏk bŏk iŏk yua dôm kơloăi vắc xin nhen Rotavin păng RotaRix. Kiơ̆ trong ƀet bơ̆ng, minh ‘nu hơioh gô đei huch 2 kơliêu, lơ̆m noh kơliêu mă blŭng mưh hơioh đei 2 khei păng kơliêu mă ƀar hơtăih kơ kơliêu mă blŭng tŏ sĕt hloh 1 khei. Tơdrong huch tôm 2 kơliêu kăl kơ huch đang hơdrol kơ hơioh đei 6 khei.

Kơchăng tang găn jĭ klak chroh yoa đơ̆ng yŏng jĭ Rota ưh khan lăp ăn hơioh huch vắc xin trŏ khei 'năr đĕch mă oei jing tơdrong vei lăng, pơm rơgŏh păng hơlen lăng jơhngâm pran rim năr. Mưh hơioh đei huch tôm kơliêu vắc xin kiơ̆ nơ̆r pơtho, đei vei lăng trŏ trong păng chă ƀôh hrôih dôm tơdrong ưh kơ 'lơ̆ng, hơmơt kơ đei jĭ păng đei ƀôh jĭ ăl gô đei găn ƀiơ̆. Mĕ ƀă tơ̆ dêh char Đắk Lắk athei kơchăng ba hơioh truh tơ̆ dôm hơnih huch vắc xin kiơ̆ khei 'năr đơ̆ng tơring, hơdai hăm 'nŏh pơm kiơ̆ 'lơ̆ng dôm trong tang găn jĭ klak chroh vă vei lăng jơhngâm pran ăn hơioh đơ̆ng dôm khei blŭng a.

Tơdrong vắc xin Rota đei tơmât lơ̆m Tơdrong ƀet bơ̆ng pơih xă tơgŭm ăn hơioh, mă loi jĭ unh hnam đei tơdrong arih xa pơmat tat đei dơ̆ng tơdrong 'lơ̆ng vă vei lăng jơhngâm pran. Mưh lei jĭ klak chroh yoa đơ̆ng virus Rota ƀơm ưh 'lơ̆ng thoi yơ truh jơhngâm pran kơ hơioh? Vắc xin Rota gĭt kăl thoi yơ lơ̆m tơdrong tang găn jĭ păng mĕ ƀă athei lăng truh dôm tơdrong kiơ mưh ăn hơioh huch vắc xin vă vei sơđơ̆ng 'lơ̆ng, đei yoa? Vă tơl tơblang dôm nơ̆r apinh âu, Thak si, Ƀak si Chuyên khoa II Lê Phúc – Phŏ Kơdră Anih vei lăng tơdrong jĭ jăn dêh char Đắk Lắk roi tơbăt tơ̆ hơla âu.

- Ƀak si ăi, jĭ klak chroh dei dei hloi tơ̆ hơioh 'nŏh jĭ tơdrong jĭ thoi yơ păng jĭ gơ̆h pơm tơlĕch dôm tơdrong ưh kơ ‘lơ̆ng thoi yơ hăm jơhngâm pran kơ hơioh?

Ƀak si Lê Phúc:  Jĭ klak chroh dei dei hloi 'noh jĭ tơdrong jĭ klak đei ƀôh ưh ê, chă pơyơ̆ng ich đak đơ̆ng 3 'măng tŏk tơ̆ kơpal lơ̆m dang 24 jơ păng pơdui đunh ưh kơ hloh 14 năr. Tơdrong tơm pơm tơlĕch jĭ 'noh đơ̆ng pơrang jĭ mât lơ̆m klak yua kơ dôm yŏng jĭ, virus, pơrang jĭ dăh mă yoa ƀơm pơnhŭl tơmam sa. Hăm hơioh, Rota virus jĭ tơdrong tơm pơm tơlĕch jĭ klak chroh tôch dêh tơ̆ hơioh hơla kơ 5 sơnăm. Jĭ klak chroh dêh dăh mă da ƀiơ̆ pha ra băl đơ̆ng lăp ai truh jĭ ăl, gô mơ̆ng đơ̆ng hơkâu hiong đak păng tơdrong hơmet hăm tơtom dăh mă ưh. Jĭ klak chroh dei dei đei lơ tơdrong krê nhen pơm ăn hơioh gơ̆, jĭ lơ̆m 'ngok ƀơ̆t lăp lôch hloi.

- Ƀak si ăi, lơ̆m dôm tơdrong pơm tơlĕch jĭ klak chroh dei dei hloi tơ̆ đe hơioh, virus Rota hơmơt thoi yơ păng tơdrong yoa vắc xin Rota gĭt kăl thoi yơ lơ̆m tơdrong tang găn jĭ?

Ƀak si Lê Phúc: Tơ̆ dôm teh đak oei vă tŏk pơdrŏng virus Rota pơm ăn hloh 500.000 'nu hơioh lôch rim sơnăm hăm hơioh hơla kơ 5 sơ năm. Tơ̆ Việt Nam, kiơ̆ kơsô̆ chih jô̆ lơ̆m hloh 10 sơnăm âu ki, virus Rota đei đơ̆ng 20-57% lơ̆m dôm tơ drong jĭ klak chroh dei dei hloi tơ̆ hơioh hơla kơ 5 sơnăm ƀĭch tơ̆ hnam pơgang. Jĭ klak chroh yua đơ̆ng virus Rota hrei 'nâu tam mă đei pơgang hơmet klăih. Vắc xin 'noh jĭ trong tang găn jĭ ‘lơ̆ng păng đei yua hloh. Vắc xin Rota 'noh kơloăi vắc xin gơ̆h găn ƀiơ̆ tơdrong iung ranh đơ̆ng pơrang jĭ, lơ̆m noh đei virus Rota, pơm ăn sư jing ưh jăng păng ưh kơ kĕ pơm tơlĕch jĭ, pơm ăn hơkâu jăn roi pran jăng vă tang găn jĭ klak chroh dei dei hloi yua đơ̆ng virus Rota.

- Mưh hơioh huch vắc xin Rota, mĕ ƀă athei băt dôm tơdrong kiơ vă tơdrong huch vắc xin gơ̆h sơđơ̆ng ‘lơ̆ng hăm ƀak si?

Ƀak si Lê Phúc: Vắc xin Rota đei tơmơ̆t lơ̆m Tơdrong jang ƀet bơ̆ng pơih xă lơ̆m dêh char Dak Lăk lơ̆m 2 xơnăm âu. 'Nâu jĭ vắc xin tôch sĭt vă tang găn jĭ klak chroh dei dei ăn kơ hơioh yoa jĭ klak chroh dei dei đei lơ tơdrong krê ưh kơ tom băt hăm hơioh, mă loi hăm tơdrong pran jăng, tih vơ̆ djơ̆ ‘lơ̆ng, đơ̆ng rŏng kơ jĭ klak chroh tơdăh ưh kơ vei lăng 'lơ̆ng đe hơioh ƀônh kơ hơkĕ hơkong. Mă lei, mưh mĕ ƀă chông ba hơioh năm huch Rota 'noh athei kơchăng: Mă blŭng, 'măng mă 1 ăn hơioh huch vắc xin ayơ 'noh 'măng mă 2 athei ăn hơioh huch trŏ vắc xin 'noh dơ̆ng, ưh kơ gơh huch 2 kơloăi phara băl. Adrol kơ huch 30 pơnĭt lê̆ ăn hơioh mŏm lơ dêh hnang, phĭ dêh hnang vă huei đei tơdrong tơglăk, hăk tơgok đơ̆ng rŏng kơ hơioh huch vắc xin. Mă pêng, athei tơroi tơbăt ăn kăn ƀô̆ jang pơgang tôm tơdrong đơ̆ng hơioh, tơdăh hơioh đei tơdrong jĭ klak athei ƀak si khăm hơlen adrol vă ăn hơioh huch. Rim vắc xin sơđơ̆ng ‘lơ̆ng ngăl, mă lei, mĕ ƀă kŭm kăl hơlen năng tơdrong blơ̆ lơ̆m hơkâu đơ̆ng rŏng kơ ƀet vă tơtom roi tơbăt ăn kăn ƀô̆ jang pơgang vă gơ̆h đei trong hơmet tơtom ăn hơioh.

- Hơdai hăm tơdrong ăn hơioh huch vắc xin Rota tôm, trŏ năr, ƀak si hăm đei nơ̆r tơtă kiơ vă mĕ ƀă kơchăng tang găn jĭ klak chroh ăn hơioh ưh?

Ƀak si Lê Phúc: Tơ̆ hơioh, tơdrong tơm pơm tơlĕch jĭ klak chroh yua đơ̆ng Rota virus tôch kơ lơ kơna mĕ ƀă athei ăn hơioh huch vắc xin tang găn jĭ klak chroh dei dei hloi yua đơ̆ng Rota virus mă tôm păng trŏ năr. Mă 2 athei ăn nge mŏm hơdrô̆ đak toh mĕ tŏ sĕt hloh 6 khei blŭng truh ƀơ̆t hơioh 1 sơnăm, ưh tơhuch ăn dôm kơloăi đak toh đơ̆ng ‘ngoăih dăh mă ‘măn răk ưh kơ 'lơ̆ng jing pơm kơnê̆ truh trong klak hơioh. Mă 3, athei pơm kiơ̆ trong sŏng sa tơmam sĭn, nhă đak rơ̆ tŏ, lăp yoa dôm tơmam rơgŏh ‘lơ̆ng, băt hơdăh anih pơm, đei tôm kơchơ̆t bek ăn hơioh. Mă 4 athei vei rơgŏh hơkâu jăn, cham char, mă loi hăm đe hơioh ‘nao ba năm tơ̆ anih vei rong, hŏk mẫu giáo athei vei rơgŏh anih hŏk pơhrăm, tơmam pơm ngôi, anih sŏng xa, tep pơdơ̆h vă pơm ‘lơ̆ng ăn hơioh./.

- Lei a, bơnê kơ ih ƀak si hơ!