VOV4.Bahnar - Lơ\m dôm năr khei 4 tôch g^t kăl âu, nhôn đei jơ năm ngôi tơ\ apu\ng Côn đảo, dêh char Bà Rịa Vũng Tàu. Tơ ring adrol sơ\ đei ư j^ “Dơ nâu u\nh kơ pal plei te\h”; an^h rôp kron păng te\h dong dôm j^t rơ bâu ‘nu linh ‘mêm kơ te\h đak; bơ ngai jang kăch mang, linh cộng sản nuih kơ tang. Truh tơ\ Côn Đảo vă băt tôm [iơ\ găh tơ drong lôch tang tôch ‘lơ\ng đơ\ng rim jơ hnơr đe [ă, đe ‘nho\ng lơ\m tơ drong tơ blăh đunh đai tai sơ năm vă vei kơ jăp  te\h đak đơ\ng hơ dre\ch bơ\n păng lăng [ôh tơ drong tơ plih ‘nao tơ\ achon đak dơ s^ ‘lơ\ng ro\ âu đơ\ng ro\ng 40 sơ năm tơ blăh io\k rơ ngei.

{lo\k hơ dơ\r m^nh bruh kơ tang, nuih mơng sơ\

Truh tơ\ Côn Đảo an^h mă blu\ng năm lăng ‘no\h j^ dôm hnam phak oei đei vei nhen so sơ\ kiơ\ khei ‘năr dăr sơ năm. Sơ năm 1862, vă akhan lăp đơ\ng ro\ng 4 sơ năm prăh phao to\k tơ blăh te\h đak Việt Nam, ayăt Phalăng pơ tơm man tơ\ âu lơ hnam phak vă phă pơ đ^ đon hơ pơi găh m^nh te\h đak Việt Nam rơ ngei kơ dih, ưh chu ku\p kơ\l hơ la jâng ayăt đơ\ng te\h đak đe. Păng lơ linh ‘mêm te\h đak nhen Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh đei ayăt rôp, phak kron tơ\ âu. {ai thơ đei ư hơ nhang “Te\h tơ mo tơ\ Côn Lôn” đơ\ng Phan Chu Trinh chih tơ [ôh tôm tơ drong găh bơ ngai pơ nă đei phak kron tơ\ âu, rim năr athei te\h tơ mo tih, pơ du\ đơ\ng kông jur, hơ la ‘năr to\ hlơ hle\ng nhen u\nh ]hông mă lei jơ hngâm đon đe linh ‘mêm te\h đak oei ưh đei tơ plih dăh mă hli kiơ. Truh đơ\ng ro\ng âu, Ayăt Phalăng păng ayăt Mi hơ nơ\ng pơih xă, hơ met kơ jăp dôm hnam phak tơ\ âu, pơ jing đei lơ lăm kron hơ dro#, “hơ drong kie\k” khe\nh kơ ne#, hăm lơ trong te\h dong krưp kre\nh hlo\h. Lơ linh cộng sản nuih mơng đei ư hơ nhang kơ kăch mang Việt Nam nhen Lê Hồng Phong, Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Phạm Hùng đei rôp kron tơ\ âu păng pu\ [e\nh ‘long, hơ ngue\t te\h dong đơ\ng ayăt.

Rup: Dôm j^t ‘nu bơ ngai cho# krên jâng tơ\ pơ sei, ưh ăn hơ băn ao

Hnam phak Bagne 1 (đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h tơ plih jing hnam phak 1, hnam phak Cộng Hòa, hnam phak 2, hnam phak Phú Hải). Hnam phak âu xăh hlo\h 12.000 m2 đei 10 lăm kron tih, 20 hơ lu\ng phak kron hơ dro#, 1 lăm phak g^t kăl, hơ lu\ng ot [a păng an^h te\h tơ mo. Tơ ring âu vă phak kron dôm j^t ‘nu pơ nă lơ\m 1 lăm chă cho# krên hăm glang, pơ sei, ưh đei ăn hru\k hơ băn ao, athei tep tơ\ hơ nă xi-măng tôch tơ ngie\t; ưh lăp j^ yoa đơ\ng te\h dong hăm lơ tơ mam đe\ch, mă kơ hre\ng ‘nu bơ ngai lôch yoa j^ klak chroh tơ po\h hai. Tơ drong khe\nh kơ ne# hlo\h ‘no\h j^ hnam phak Phú Tường đei man sơ năm 1940, hăm 120 "hơ drong kie\k" xă tam truh 2m2, đei găn var pơ sei tơ\ kơ pal, 60 lăm "phak tơ\ to\" ưh đei bơ bu\ng. Hnam phak âu đei ôn ưh tơ roi ăn bu băt, klep truh sơ năm 1970, ‘no\h đei ‘nao băt păng pơm ăn tơ pôl lơ\m te\h đak păng apu\ng plenh te\h hiom jơ hngâm păng tôch kơ ble\k. Tơ drong kơ ne# hlo\h mă ayăt pơm ‘no\h io\k ‘long chroch sue\ng [et đơ\ng kơ pal re\ng hơ kâu pơ nă; xăy vôi vă măt tol mă ưh ‘no\h tuh chuơh lơ\m por vă ăn pơ nă xa.

Rup: Io\k ‘long sue\ng te\h [et pơ nă

Tơ\ âu oei đei an^h kron hơ dro# đe pơ nă dro\ kăn. Lơ pơ nă tôch nuih io\k tơ mo răih klak kơ dih, ơt kơ por lơ\m 20 năr vă tơ jră hăm tơ drong te\h dong ku\m nhen ưh đei hơ met tôm tơ drong kăl ăn tơ drong oei xa kơ đe mo\ o\h.

Rup:Đe pơ nă dro\ kăn cộng sản đei phak kron lơ\m hnam phak tơ\ Côn Đảo

Rôp phak, kron ch^t thoi no\h bơih, mă lei tơ\ hnam phak Côn Đảo oei kơ tơ\ng lơ tơ drong tơ roi tôch hơ iă. ‘No\h j^ đei bơ ngai đe te\h dong, phang tơ\ to\ truh kơ te\ch jơ hngâm mă lei iung erih dơ\ng gơ nơm đơ\ng mơ\ng [ai hơ ri yoa bôl boăl hơ ri. Lơ\m hnam phak oei pơ jing đei lơ chi [o#, chih hla ar tơ roi, pơ tho băl ho\k chư, pơ hrăm hơ ri, pơ tho băl jang kăch mang. Păng đak dơ s^ Côn Đảo hlôi lăng [ôh kơ hre\ng ‘măng kơ dâu kle\ch hlot đơ\ng hnam phak păng đei hloi tơ drong kơ dâu kle\nh mă bơ ngai pơ nă oei kơ tă tơ\ đak dơ s^ yoa ayăt [ôh mă ưh ‘no\h ưh pă đei jơ hngâm vă glơi kle\ch đak dơ s^ to\k tơ\ kông.

Đei pơ jing hlo\h 100 sơ năm, hăm lơ khul bơ ngai vei lăng tôch kơ khe\nh, io\k yoa lơ trong te\h dong kơ ne# te# hlo\h; dôm hnam phak tơ\ Côn Đảo dơ\ng lăng tơ drong lôch tang nuih mơng đơ\ng hlo\h 20 rơ bâu ‘nu kon hơ ‘lơ\p rơ gei găh rim jơ hnơr kơ hơ dre\ch bơ\n. Se\ch pham đơ\ng đe sư kơ to\h hrâu hăm chuơh, hăm đak dơ s^, hăm te\h tơ\ achon đak dơ s^ nuih mơng âu. Mât lơ\m pơ sat linh lôch tang te\h đak Hàng Dương ‘no\h [ôh rơ bâu to\ pơ sat tơ mo, pơ sat [u\ ho\h, lơ\m no\h đei lơ pơ sat linh ưh đei măt; rim bơ ngai nhen ưh ke\ e\nh, le\ch đak măt mưh tơ che\ng truh tơ drong lôch tang tôch j^ jơ hngâm đơ\ng đe linh nuih mơng; mă loi mưh mơ\ng dôm tơ drong tơ roi găh jơ hngâm đon khe\nh kơ ne# đơ\ng ayăt mưh phă hut hloi bơ\n pơ sat đe linh kơ tang nuih mơng nhen Lê Hồng Phong, Võ Thị Sáu. Păng rim bơ ngai măh hơ ku\h kơ\l tơ\ hơ năp tơ drong ‘mêm băl đơ\ng bôl boăl pơ nă kho\m man hơ met dơ\ng pơ sat ăn đe linh nuih mơng, đe mo\ o\h lôch tang te\h đak hăm lơ tơ mo ie\, pơm dar de\h mưh yak brih pơ sat ‘no\h. Pơ sat Hàng Dương hrei ‘nâu, tơ\ kơ măng đ^ đăng pơ sat ang hơ dăh u\nh sơ nglo\ng 5 pơ năr tơ\k pơ chrang, tơ [ôh ăn tơ drong lôch tang tôch hơ iă đơ\ng đe sư păng jơ va aloa ming hơ la te\h, vơ vơch tơ roi ăn tơ moi truh hơ pong găh “Dơ nâu u\nh kơ pal te\h” âu. Tơ moi truh tơ mang, pơ dơ\h jâng mơ\ng nơ\r tơ roi, [ôh chrơ\ le\ch đak măt găh dôm tơ drong mă đe pơ nă tơ\ âu jang đei. Kiơ\ đơ\ng no\h pơm ăn kơ dih kâu athei tơ iung đon lui, bơ\ jang tơ năp vă tơ găl hăm tơ drong lôch tang tih tên đơ\ng đe linh lôch tang ăn te\h đak hlôi hut hơ kâu ăn tơ drong rơ ngei, hiôk hian hrei ‘nâu.

Yak to\k lơ\m tơ drong tơ plih ‘nao

‘Moi kiơ\ tơ drong juăt kơ tang, nuih mơng đơ\ng chăl yă [ok sơ\, Côn Đảo đơ\ng ro\ng 40 sơ năm io\k rơ ngei hrei ‘nâu oei tơ plih ‘nao hơ nơ\ng. Trong nơ năm tơ\ achon đak dơ s^ âu đei tơ le\ch jên man xă ‘lơ\ng. Thị trấn Côn đảo [e\nh kơ yơ\p ‘long [ang tih kơ hre\ng sơ năm. Dôm an^h pơ dơ\h ngôi, resort, hnam hotel, an^h et xa roi đunh roi lơ.

Rup: M^nh păh mum th^ trân Côn Đảo hăm lơ tơ nơm ‘long [ang tih kơ hre\ng sơ năm

Côn Đảo hlôi pơih trong păr hăm pơ lei tơm Hồ Chí Minh, Cần Thơ, 1 năr đei đơ\ng 2-6 ‘măng păr vih vât. {ato năm tơ\ Bà Rịa Vũng Tàu 1 năr 1 ‘măng, kơ dâu loi 10 jơ 1 ‘măng. Truh tơ mang lăng tơ\ Côn Đảo ‘ngoăih kơ tơ drong vă vih dơ\ng hăm tơm a sơ\, tơ moi oei đei ngôi tơ\ an^h cham char rơ go\h ‘lơ\ng tơ\ 16 to\ kông tih ie\ hăm lơ jih đak dơ s^ tôch ‘lơ\ng, an^h vei lăng pơ gar ‘long kơ drơ\ng kơ te\h đak. Côn Đảo ưh lăp tơ ring đei kop đak dơ s^ lơ hlo\h Việt Nam đe\ch mă oei jing 1 an^h tơ\ te\h đak oei đei lơ rơ mo đak dơ s^ dơ\ng. Tơ drong hơ iă loi ‘no\h j^ jâp apu\ng xă hlo\h 76 km2; lơ\m no\h th^ trân pơm tơ\ găh achon Côn Sơn lơ\m m^nh groi te\h thu\ng xă đơ\ng 2- 3km, jung đơ\ng 8-10 km. Hăm kơ so# măt bơ ngai loi 7000 ‘nu, kon pơ lei oei xa răh rai pơm ăn trong yak lơ\m th^ trân hơ nơ\ng rơ hơi hiôk, bơ ngai păng gre lăp tôm, achon ling lang sơ đơ\ng, ưh hrơ\ng hreng kiơ, tôch hơ iă, mă loi j^ tơ\ kơ măng, hui kơ tâng đe t^t tơ tit gre. Tơ\ Côn Đảo gre ming rok trong ưh hli hiong, hnam [ât lăp ưh kăl khoă ‘măng, rim bơ ngai oei xa hăm băl tôch hơ iă, pôm nơ\r [ơ\r đon. Mo\ Nguyễn Hạnh Liên plei tơ\ Cần Thơ le\ch oei tơ\ achon âu đei 20 sơ năm tơ roi, mo\ tôch ‘mêm groi te\h âu păng oei xa tơ\ âu groi sư huei kơ hrơ\ng hreng, cham char erih rơ go\h ‘lơ\ng, ưh đei tơ gar băl kiơ mă lei tơ drong erih ku\m ưh măh mơ mat tat mơ\n. Hrei ‘nâu tơ\ Côn Đảo ưh đei u\nh hnam pơ ngot, kơ so# u\nh hnam tơ nuh ưh đei lơ. Côn Đảo j^ m^nh an^h lơ\m te\h đak đei khul kơ dră pơ gơ\r tơ ring 1 tăl, hơ dro# tơ\ apu\ng đe\ch, jang hloi tơ drong jang tơ\ xăh. Apu\ng hlôi đei hnam pơ gang, 1 hnam trưng jăl II, III, 02 hnam trưng jăl 1 păng m^nh [ar hnam trưng mâu yăo hai. Tơ drong tôch hơ iă tơ\ Côn Đảo ‘no\h roi đunh roi đei lơ tơ drong jang lơ\m te\h đak bơ\n păng đơ\ng te\h đak đe truh jang xa, pơm ăn apu\ng roi to\k pơ dro\ng [iơ\. Côn Đảo hrei ‘nâu m^nh sơ năm sơng đei vă je# 100 rơ bâu ‘nu tơ moi lơ\m te\h đak păng đơ\ng te\h đak đe truh tơ mang lăng.

Kiơ\ tơ drong tơ chơ\t đơ\ng Thủ tướng te\h đak truh sơ năm 2020 trong jang truh sơ năm 2030, Côn Đảo vă ming man jing tơ ring jang mu\k drăm to\k kiơ\ trong chă tơ mang lăng-pơ vih pơ văn ‘lơ\ng, lơ\m no\h tơ gu\m ăn tơ drong jang to\k dôm trong tơ mang lăng tơ\ achon đak dơ s^, tơ\ bri, pơ dơ\h ngôi păng truh lăng tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ soang – jơ hnơr erih sơ\. Hăm tơ drong tơm âu, hrei ‘nâu, rim an^h jang đơ\ng Trung ương truh tơ\ tơ ring oei ako\m jơ hngâm vang tơ mât jên ming man vă hơ nhăk Côn Đảo yak mât hơ doi păng jang to\k iung pran ku\m hăm te\h đak.

‘Nâu jing tơ drong tơm, ‘long tưk vă Côn Đảo kơ tang nuih mơng sơ năm sơ\ jing pơ dro\ng ‘lơ\ng ro\, pơm lăp đon rim tơ moi truh tơ mang lăng tơ\ hơ no# hơ năp kơnh.

Trọng Điển: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\