VOV4.Bahnar - Xăh Ea Tul, apu\ng Cư Mgar, dêh char Dak Lak đei hlo\h 2.000 u\nh hnam erih xa tơ\ 12 pơ lei, lơ\m no\h kon pơ lei Rađe đei truh 98% kơ so# măt bơ ngai lơ\m xăh. Dôm sơ năm âu ki, tơ drong jang sut pơ đ^ pơ ngot tơ jur tơ nuh hin tơ\ âu đei yoa ‘lơ\ng hăm trong jang pơ tăm ‘long kăp g^t hơ dai hăm rong kon tơ rong. Hơ dro# sơ năm 2014, xăh Ea Tul đei 80 u\nh hnam klăih đơ\ng tơ nuh, đơ\ng no\h kơ so# u\nh hnam tơ nuh lơ\m xăh jur oei pă 9%. Khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh Ea Tul vang tơ gu\m tôch pơ ne\h vă kon pơ lei gơ\h tơ mât yoa khoa ho\k ki thuât lơ\m tơ drong jang xa, hơ nhăk ăn io\k yoa kơ jăp. Gơ nơm thoi no\h, lơ u\nh hnam klăih đơ\ng tơ nuh, jang to\k jing pơ dro\ng:

            {ok Y Đhiăm Ayun, tơ\ Buôn Tu tơ roi, adrol sơ\ tơ drong erih xa lơ\m u\nh hnam [ok tôch mơ mat tat, mă lei hrei ‘nâu 1 sơ năm u\nh hnam [ok io\k đei 250 triu đơ\ng 3 ha che\h phe păng rong 30 to\ nhu\ng, tơ drong erih xa kơ u\nh hnam [ok roi to\k. {ok Y Đhiăm Ayun pơ ma: “ Adrol kơ sơ năm 2006 hnam nhôn tôch mơ mat, sơ năm 2008 u\nh hnam klăih đơ\ng tơ nuh, dang 4, 5 sơ năm ‘nâu io\k yoa 1 sơ năm đei 250 triu đơ\ng pơ tăm ‘long, rong kon tơ rong. Đei thoi no\h ‘no\h gơ nơm đơ\ng khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh tơ gu\m, 1 sơ năm pơih 2-3 lăm pơ tho jang, tơ gu\m ăn inh gơ\h jang kiơ\ khoa ho\k ki thuât mưh pơ tăm ‘long, rong kon tơ rong.”

{ok Y Wữn Ayun, tơ\ plei Sah A, xăh Ea Tul – j^ 1 ‘nu bơ ngai jang xa gơ\h hơ gei ‘năi. Hơ drol sơ\, u\nh hnam lăp đei 1 ha te\h pơ tăm che\h phe đe\ch, prăt sơ năm ưh kơ măh phe xa [a so\ng yoa kon lơ. Che\h phe yoa ưh kơ băt trong vei rong kơ na ưh gan đei plei hai. Io\k đơ\ng đei truh tơ\ lăm pơ hrăm ki thuât jang ca yoa đơ\ng Khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh pơ gơ\r, [ok hlôh vao păng băt trong jang kiơ\ ki thuât ‘nao lơ\m tơ drong vei rong che\h phe. Kiơ\ trong jang io\k kơ đe\h rong kơ jung, đơ\ng 1 ha che\h phe blu\ng a, truh dang ei hnam [ok đei 7 ha che\h phe, 20 ha cao su, 1 sơ năm io\k đei dang 2 ti hlak jên. {ok Y Wữn Ayun pơ ma: “Khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh tơ gu\m ăn inh ki thuât pơ tăm che\h phe, cao su. Jang kiơ\ khoa ho\k đơ\ng te\h đak, đei bơ ngai rong rơ mo, rong nhu\ng. Tơ [ôh ăn kon pơ lei jang tro\ ki thuât đei ho\k, săy pho\ng, kăt hơ le\h sơ drai mă lăp ‘no\h na gơ\h đei plei lơ. Inh chă tơ gu\m ăn dôm u\nh hnam ưh đei te\h cho\h jang xa hai, tơ gu\m ăn đe sư nhu\ng vă rong, pơ lung kon sâu năm ho\k, inh io\k 10 ‘nu bơ ngai jang chă chrek kơ tăk cao su, 10 ‘nu bơ ngai vei rong păng phe\ che\h phe ăn inh.”

             Lơ\m dôm sơ năm âu ki, ku\m hăm tơ drong tơ gu\m đơ\ng te\h đak, đơ\ng Khul kon pơ lei jang chu\n mir hlôi tơ gu\m ăn kon pơ lei Rađe tơ\ xăh Ea Tul io\k yao đ^ dôm tơ drong ‘lơ\ng tơ\ tơ ring vă jang to\k, hăm hlo\h 4500 ha che\h phe, 4000 ha cao su, 60 ha điêu păng hlo\h 30 ha [a đak, đơ\ng no\h đei lơ u\nh hnam Rađe klăih đơ\ng tơ nuh, to\k jing pơ dro\ng. Sơ năm 2011 u\nh hnam tơ nu\h lơ\m xăh oei hlo\h 30%, sơ năm 2014 jur oei pă 9%. Hơ dro# sơ năm 2014 lơ\m xăh đei hlo\h 80 u\nh hnam klăih đơ\ng tơ nuh. Xăh đei vă je# 1500 u\nh hnam jang lơ\m khul kon pơ lei jang xa, te\ch mơ dro rơ gei, tơ drong ‘nâu adrol sơ\ ưh kơ đei.

Tơ dăh adrol sơ\, tơ drong pơm ăn kon pơ lei Rađe tơ\ xăh Ea Tul tơ nu\h ‘no\h j^ yoa ưh băt trong jang xa, ưh đei jên vă jang ‘no\h hrei ‘nâu, Khul kơ pơ lei jang chu\n mir tơ le\ch lơ trong tơ gu\m găh jên jang, kon yo\ng, ki thuât jang ‘nao vă tơ plih trong rei pơ tăm, rong kon tơ rong hơ nhăk ăn io\k yoa kơ jăp. {ok Y Krua Ktla, pho\ Kơ dră Khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh ăn tơ băt: “ Trong jang klăih đơ\ng tơ nuh 1 păh yoa đơ\ng Khul kon pơ lei jang chu\n mir chă krao hơ vơn, tơ roi tơ băt ăn kon pơ lei khoa ho\k ki thuât kơ na kon pơ lei gơ\h klăih đơ\ng tơ nuh. Xăh jang hơ doi hăm lơ an^h jang chă pơ tho ăn kon pơ lei jang kiơ\. Truh âu kơnh, Khul kon pơ lei jang chu\n mir vă pơih lăm pơ tho ăn kon pơ lei ki thuât ‘nao dơ\ng, pơ tho trong jang xa, rong kon tơ rong ăn rim u\nh hnam.”

Pơ ma găh tơ drong jang to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin đơ\ng kon pơ lei Rađe tơ\ xăh Ea Tul, [ok Y Đức Ayun, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh Ea Tul akhan, dôm u\nh hnam tơ nuh lơ\m xăh io\k đei lơ tơ drong tơ gu\m đơ\ng Khul kon pơ lei jang chu\n mir xăh găh khoa ho\k ki thuât, pơ jing trong jang xa đei yoa kơ jăp. {ok Y Đức Ayun pơ ma: “ {ât blu\ng sơ năm 2011-2015 xăh Ea Tul đei 620 u\nh hnam tơ nuh, hrei ‘nâu oei pă 180 u\nh hnam. Xăh pơ gơ\r jang lơ trong jang xa rong kon tơ rong kơ tă lơ\m xăh Ea Tul. Đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h pơih lăm pơ hrăm ki thuât jang ăn kon pơ lei, tơ [ôh găh trong rei pơ tăm, rong kon tơ rong păng lơ trong jang nai hai. Mă 3 pơm hla ar tơ gu\m ăn kon pơ lei to\k io\k jên vă jang xa, to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin.”

            Xăh Ea Tul hlôi đei lơ trong jang xa ‘nao đei io\k yoa kơ jăp, tơ drong erih xa kơ kon pơ lei Rađe tơ\ dôm pơ lei pơ la roi đunh roi to\k. Xăh oei adrin jang truh đ^ sơ năm 2015 tơ jur u\nh hnam tơ nu\h lơ\m xă pă 7% vă bơ\ jang ke\h tơ drong jang pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao.

Dơ\ng: Tơ blơ\