VOV4.Bahnar – Tơring bri tơm An Toàn đei hơgăt xă 22.500 hectar lơ̆m tơring An Toàn, apŭng An Lão, dêh char Bình Định. Dôm hơgăt bri tơm, hăm lơ hơdrĕch ‘long kon bri brăh kăp gĭt tŏk bŏk oei đei anih jang kơpal păng kon pơlei Bahnar jang hadoi vei lăng kơjăp, kơlih bri jing “hla tơxoh jơk” kơ kon pơlei. Ƀai chih tơ̆ hơla âu đơ̆ng bơngai chih kơtơ̆ng ăn Rađiô nơ̆r pơma VN tơ̆ tơring tŏk bŏk chih tơroi tơ̆ hơla.

Khei 7, pơyan iŏk đak xut, lơ kon pơlei hơnơ̆ng năm tơ̆ bri lơ̆m tơring Bri tơm An Toàn, apŭng An Lão vă iŏk đak xut. Lơ bơngai xrĕp chă yua unh vă xoh kơdrot iŏk đak xut noh tơdrong pơm unh xa bri ƀônh kơ đei.  230 unh hnam kon pơlei Bahnar tơ̆ xăh An Toàn, apŭng An Lão đei pơjao vei lăng  7.500 hecta bri tơ̆ âu hơnơ̆ng năm hơlen đe mơ̆t lĕch tơ̆ bri. Ƀok Hồ Văn Kem oei tơ̆ thôn 1, xăh An Toàn, apŭng An Lão đei pơjao vei lăng 60 hectar bri tơm tơ̆ Tơring vei hơlen bri tơm An Toàn.

Đei xa yua đơ̆ng tơdrong vei lăng bri, ƀok Kem hơnơ̆ng kơchăng hăm xơnong jang po noh vei lăng hơgăt bri đei pơjao. Ƀok Kem atŭm hăm 5 ‘nu bơngai Bahnar lơ̆m thôn akŏm minh khul chă hơlen vei bri atŭm. Rim khei, rim giĕng 2 ‘măng ƀok hơnơ̆ng năm tơ̆ bri, tơtom ƀôh băt đe chă mơ̆t lơ̆m bri: “Năm chă hơlen rim khei, rim giĕng mưh ƀôh đe chă mơ̆t glăi tơ̆ bri noh năm tơroi hloi hăm jơnŭm vei hơlen bri, Anih vei lăng kon pơlei xăh vă kơtă tơroi tơbăt, rôp vei dôm bơngai mơ̆t glăi lơ̆m tơring bri kơ po. Teh đak adoi tơrĕk, kon pơlei đei vei lăng bri noh inh duh chơt hơ iă, duh đei jên xa yua rim xơnăm hơmŏ ăn tơdrong erih”. 

Tơring bri tơm An Toàn tơjê̆ hăm dôm xăh groi kông kơ dôm apŭng Hoài Ân, Vĩnh Thạnh, dêh char Bình Định păng minh ƀar apŭng groi kông kơ dôm dêh char Quảng Ngãi, Gia Lai. ‘Nguaih kơ dôm jăl trong tơroh xăh, apŭng, tơ̆ âu oei đei lơ jăl trong teh noh tơnap kơ hơlen đe mơ̆t lĕch tơ̆ bri.

Jơnŭm vei hơlen bri tơm An Toàn hlôi axong 20 ‘nu kang ƀô̆ oei hơlen tơ̆ 3 anih hơlen păng 3 anih găn vă vei bri, hơnơ̆ng chă hơlen vă tơtom tang găn dôm tơdrong tơgar truh tơ̆ bri. Ƀok Nguyễn Phước Thiện, jang tơ̆ Anih vei bri An Toàn 1, Jơnŭm vei hơlen bri tơm An Toàn, apŭng An Lão ăn tơbăt, mă ‘năr pơdơh kơ jang dăh mă ăh kơmăng adoi đei kang ƀô̆ gak hơlen đe mơ̆t lĕch tơ̆ bri, tơbăt ăn kon pơlei ăh năm iŏk đak xut bri ưh gơh xoh hăm unh: “Anih jang nhôn tơlĕch chă hơlen kiơ̆ pơkăp rim khei. Jang atŭm hăm jơnŭm vei hơlen bri kơ thôn chă ƀa trui băt. Anih jang duh oei găn hơlen gre vih vơ̆t, đe chơ tơ̆r kiơ mă glăi noh athei tơ ‘nhur hloi. Truh pơyan plei ươi noh năm chă tơroi, oei xa hăm kon pơlei, atŭm hăm kon pơlei tơ̆ tơring năm tơ̆ bri vă chă hơlen. Truh khei năr dang ei, kon pơlei tơ̆ âu ưh đei yua kơmăi ot vă ot pơrăm ‘long ươi”.

Truh dang ei, Jơnŭm vei lăng bri tơm An Toàn hlôi kĭ pơkăp jang hadoi vei lăng bri hăm dôm tơ ‘ngla bri tơjê̆; Akŏm khul jang vei bri tơ̆ tơring vă tơroi tơbăt hơtŏk hlôh vao ăn kon pơlei lơ̆m tơdrong vei lăng bri. Jơnŭm vei hơlen bri tơm An Toàn duh pơjao pơkăp vei lăng bri ăn hloh 230 unh hnam kon pơlei Bahnar tơ̆ xăh  An Toàn hăm hơgăt xă 7.500 hectar, kiơ̆ đơ̆ng noh chĕp vei đei xơnong jang kơ tơpôl tơ̆ tơring lơ̆m tơdrong jang vei bri.

Ƀok Khiếu Đức Thịnh, Phŏ Kơdră Jơnŭm vei hơlen bri tơm An Toàn ăn tơbăt, tơring cham char vei hơlen đei lơ hơdrĕch kon bri brăh kăl đei vei lăng nhen: kuenh jơ̆ng gôh, hoa găm ƀŏ dreng, jĭl juei Trường Sơn, ier bri... kăl đei vei lăng kơjăp. Khei năr âu ki, tơdrong pơjao bri ăn tơpôl kon pơlei vei lăng hlôi đei hơtŏk xơnong jang đơ̆ng kon pơlei lơ̆m tơdrong vei lăng bri: “Vă vei lăng tơnăp bri tơm mă Teh đak pơjao, Jơnŭm vei hơlen bri tŏk bŏk oei chih akŏm tơdrong jang vei lăng bri kơjăp xơđơ̆ng, pơtruh ăn Anih vei lăng kon pơlei dêh char kĭ pơkăp. Hăm dôm trong jang vă vei lăng ‘nguaih kơ teh bri, jơnŭm jang hlôi kĭ pơkăp jang hadoi hăm jơnŭm vei lăng bri hăm dôm tơ ‘ngla bri kơ tơring tơjê̆ lơ̆m tôm hơgăt teh bri mă po vei hơlen. Jang atŭm hăm jơnŭm pơgơ̆r tơring tơlĕch chă tơroi tơbăt rim xơnăm, rim khei vă hơtŏk hlôh vao ăn kon pơlei băt hơdăh găh tơdrong vei lăng bri. Athei pơm kiơ̆ tơdrong vei lăng bri, hơtŏk iŏk yua duh nhen tơguăt xơnong jang đơ̆ng kon pơlei hăm tơdrong jang vei lăng bri”.

Yă Nguyễn Thị Tố Trân, Phŏ Kơdră Anih vei lăng Choh jang xa păng Hơtŏk tơring pơxĕl dêh char Bình Định ăn tơbăt, Jơnŭm vei hơlen cham char bri atŭm hăm jơnŭm pơgơ̆r tơring păng kon pơlei tơ̆ tơring vei lăng tơnăp hơgăt bri đei pơjao vei lăng: “Pơđĭ dêh char adrô̆ đei minh tơring bri tơm An Toàn, hơgăt noh xă, mă 2 noh găh cham char hơdrĕch ‘long bri păng ‘long pơtăm adoi lơ. Jơnŭm vei hơlen bri tơm An Toàn, jang tơnăp tơdrong jang atŭm hăm jơnŭm pơgơ̆r tơring đơ̆ng apŭng truh tơ̆ xăh duh nhen jang tơnăp tơdrong jang hadoi hăm tơpôl kon pơlei vei lăng bri tơm An Toàn”.

Lan chih păng pơre nơ̆r