VOV4.Bahnar - Kon pơlei jang mir Gia Lai to\k bo\k oei io\k yua lơ tơmam choh pơtăm. Mă lei, hăm tơdrong ưh đei yua lơ, kơjă reh pơrăm tih tên truh tơdrong pơyua păng axong jang ăn pơyan đơ\ng ro\ng. Lơ\m kơplăh noh [um ngôn păng ka phê jing 2 tơmam pơtăm răm kơtang hloh. Ưh adro# ưh đei yua mă kơjă te\ch duh tơjur, tơnap kơ te\ch tơle\ch. 

Tơ\ mir pơtăm [um ngô Lệ Cần to\k bo\k io\k yua, [ok  Hoàng Văn Trung (oei tơ\ thôn 3, xăh Tân Bình, apu\ng Đăk Đoa, Gia Lai) xơ ‘nhôi: pơyan âu, [um adro# đei yua pơhlom 8 ta#n 1 ha, tơjur dang 4 ta#n pơtêng hăm pơyan adrol ki. Tơdrong tơm noh ăh khei năr pơtăm [um ngô, kăl kơ đak noh ‘năr to# đunh khei năr. Ưh kơ măh đak noh [um ưh đei lơ, [um ie\, ưh [lep vă te\ch ăn teh đak đe, kơjă te\ch reh. Jing tơmam pơtăm kăp g^t kơ tơring, mă lei kơjă [um xơnăm âu tam mă truh 7 rơbâu hlj 1 k^, jo# hơlen io\k yua duh tam mă măh ăn jên axong jang.  {ok Hoàng Văn Trung ăn tơbăt, âu duh jing tơdrong đei [ôh atu\m hăm kon pơlei tơ\ tơring pơtăm 100 ha [um ngô Lệ Cần xăh Tân Bình, apu\ng Đăk Đoa: “Xơnăm xơ\, kơjă pơhlom 12 rơbâu hlj 1 k^, đei yua pơhlom đơ\ng 12 truh 13 tấn 1 ha. Xơnăm âu to# ‘mi ưh xơđơ\ng, pơrang pơrăm păng hơyuh plenh ưh đei hiôk nhen xơnăm xơ\. Lăng atu\m kon pơlei ưh đei yua, xơnăm âu pơtăm ưh đei yua noh xơnăm kơnh pơtăm tơjur hơgăt, ưh đei pơtăm lơ ôh.”

{ok Trương Minh Thắng – Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Tân Bình, apu\ng Đak Đoa  ăn tơbăt: {um ngô Lệ Cần ‘lơ\ng đei đe ư ang, mă lei kon pơlei to\k bo\k [ơm tơnap tap kơlih ưh đei yua lơ păng tơnap kơ te\ch tơle\ch. Xơnăm âu, ja#p xăh pơtăm đei pơhlom 30 ha, yuơ hơyuh to# ‘mi ưh xơđơ\ng noh ưh đei yua lơ pơtêng hăm dôm xơnăm adrol. Dôm pơyan jang adrol ki đei yua đơ\ng 10-12 ta#n, mă lei xơnăm âu, lơ\m 1 ha pơyan âu đei yua adro# đơ\ng 6-7 ta#n. {ok Nguyễn Trình oei tơ\ thôn 3, xăh Tân Bình jing bơngai pơtăm [um ngô Lệ Cần lơ hloh tơ\ tơring, rim xơnăm [ok pơtăm pơhlom 100 ha. Mă lei, xơnăm âu, [ok pơtăm 17 ha đe\ch, đei yua hăm rim hơgăt teh pơtăm tơjur pơhlom  30-40%.

Tơdrong ưh đei yua duh to\k bo\k đei [ôh hăm tơring pơtăm ka phê tơ\ Gia Lai. Yă Bùi Thị Thanh, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Ia Nan, apu\ng Đức Cơ ăn tơbăt, xăh đei je# 600 ha ka phê ưh đei yua yuơ đơ\ng to# pơđang. Hơdăh, rim ha ka phê đei yua đơ\ng 12 truh 15 ta#n plei hơdrih, tơjur je# tong ane# pơtêng hăm xơnăm adrol ki.  Plei tơjur, kơjă hơpăh đe pe\ noh kăp (hloh 200 rơbâu hlj 1 ‘nu jang), pơm ăn rim ha ka phê, kon pơlei adro# đei yua dang 10 triu hlj đe\ch, ưh đei jên vă axong jang ăn pơyan đơ\ng ro\ng. Ưh adro# thoi noh, tơdrong chă bơngai pe\ ka phê adoi tơnap tap mơ\n:“Nhen xơnăm âu to# pơđang đunh năr pơrăm truh 594,5 ha ka phê, răm đơ\ng 30 truh 50%. Nhôn pơtruh hăm apu\ng, apu\ng chă hơlen ako\m, hơvơn kon pơlei kơdih chă hơmet, păng bơ\ hla bar pơkăl teh đak chă tơgu\m ăn.”

Ka phê ưh đei yua, ưh adro# hăm hơgăt mă kon pơlei choh jang mă hăm dôm Anih jang dơnơm Ka phê Việt Nam pơm jang lơ\m dêh char. {ok Vũ Văn Đại – Kơdră Anih jang ka phê Ia Sao 2 ăn tơbăt: Anih jang đei 464 ha pơjao ăn kon pơlei choh jang. Yuơ răm đơ\ng lơ tơdrong nhen hơyuh to# ‘mi hlôi pơm ăn plei ka phê xơnăm âu tơjur kơtang pơtêng hăm pơyan jang adrol ki. Atu\m hăm noh, lơ hơgăt pơtăm ka phê kơ Anih jang hlôi kră kru\t pơrăm tih tên truh tơ\ pơyua plei. Hơbo\ ăn, pơyan ka phê xơnăm 2020 – 2021, tơdrong io\k yua kơ Anih jang tơjur 20% pơtêng hăm pơyan adrol ki.

         Oei [ok Nguyễn Quốc Tư, Kơdră Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l apu\ng Đức Cơ noh ăn tơbăt, jo# hơlen pơyan jang âu, găh ka phê tơjur pơrăm pơhlom 67 tih hlj. Hơgăt ka phê [ơm răm hloh noh tơ\ dôm tơring đei tơplih đơ\ng hơgăt pơtăm kơsu, yuơ ưh kơ măh đak ruih ăh pơyan phang. Atu\m hăm tơdrong tơgu\m vă kon pơlei da [iơ\ tơnap tap, đei jên axong jang, tơring gô hơlen chih ako\m dôm hơgăt ka phê ưh đei yua, pơtho ăn kon pơlei rơih hơdre\ch ‘long pơtăm tro\ [lep hloh:“Nhôn gô hơlen păng pơkăl tơplih. Mưh kon pơlei kho\m mă tơplih atu\m hăm xơkơ\t đơ\ng teh đak noh gô đei tơgu\m hăm dôm tơdrong pơkăp hơdăh. Pơtih nhen tơgu\m găh hơdre\ch, tơgu\m kơjă, dôm hơdre\ch ‘long pơtăm [lep hăm hơyuh to# ‘mi, dăh mă tơgu\m kơjă pơkăp jang hadoi. Pơkăp ưh đei le# dôm hơgăt ‘long pơtăm hlôi [ôm to# pơđang pơrăm mă pơtoi oei pơtăm ‘nao noh ning nai kơnh pơtoi răm dơ\ng.”

Kiơ\ Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l dêh char Gia Lai, tơring dang ei đei hloh 97.000 ha ka phê, lơ\m noh đei 83.000 ha hlôi đei yua, oei dôm to noh to\k bo\k lơ\m khei năr pơkăp jang đơ\ng mă blu\ng dăh mă pơtăm tơ ‘măl. Hơgăt ka phê ako\m mă lơ noh tơ\ dôm apu\ng nhen: Ia Grai, Chư\ Prông, Chư\ Păh, Đak Đoa, Chư\ Sê, Mang Yang. Mă ‘nao pơtăm đei pơhlom 40% hơgăt teh mă lei mă lơ noh kon pơlei adoi akhan, plei ka phê xơnăm âu tơjur kơtang hloh pơtêng hăm dôm pơyan pơm jang adrol ki.

Lan chih păng rapor