VOV4.Bahnar - Đơ\ng ro\ng dôm j^t xơnăm vei vêr hơdre\ch, pơih xă hơgăt pơtăm, truh dang ei dêh char Kon Tum hlôi đei hloh 300 ha sâm Ngọc Linh. Atu\m hăm pơtôch le# tơdrong hiong hơdre\ch hăm minh hơdre\ch ‘long pơtăm kăp g^t đei chih xơkơ\t lơ\m hla bar brê Việt Nam, tơm sâm Ngọc Linh duh hlôi đei dêh char xơkơ\t jing hơdre\ch ‘long pơtăm tơm, đei tơdrong pơlong jang kăp g^t vă hơto\k mu\k dră, tơpôl kơ tơring. Lơ\m dôm năr blu\ng xơnăm 2017, dêh char Kon Tum oei hơmet pơm tơle\ch tơmam drăm te\ch mă blu\ng đei bơ\ đơ\ng sâm Ngọc Linh, hơto\k kơjă kăp g^t ăn hơdre\ch ‘long pơtăm dơnơm kơ Việt Nam.

Long sâm Ngọc Linh chă pơtăm lơ\m bri.

Ăh je# đ^ khei 8 xơnăm 2016, đơ\ng ro\ng kơ 43 xơnăm Khul jang hơlen ‘long pơm pơgang kơ Anih jang găh pơgang khu 5 [ôh băt tơm pơm pơgang tam mă băt kơ kon pơlei Sedang tơ\ kông Ngọc Linh, lơ\m 2 dêh char Kon Tum păng Quảng Nam, minh năr lêh ako\m kăp g^t hlôi đei Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum pơm lêh xơng io\k: Hla bar xơkơ\t tơbang trong ăn tơmam drăm [um sâm Ngọc Linh. Lơ\m khei năr noh, tơnap kơ tơroi đ^ tơdrong chơt hơ iă đơ\ng dôm bơngai jang khoa ho\k duh nhen khul kơdră dêh char Kon Tum, kơlih đơ\ng ro\ng kơ dôm j^t xơnăm vei rong, pơih xă tơm sâm Ngọc Linh hăm hơdre\ch khăi păng je# tôch, tơdrong adrin đơ\ng đe ye\t hlôi đei xơkơ\t hơdăh. Pho\ Giáo sư- Tiến sĩ Trần Công Luận, xơ\ bơ\ Kơdră anih jang hơlen sâm păng ‘long pơgang plei tơm Hồ Chí Minh- Anih pơm tơle\ch pơgang Trung ương, bơngai đei 38 xơnăm tơguăt hăm tơm sâm Ngọc Linh păng tơgop chih ako\m hơlen teh vă pơtăm ‘long tơm kăp g^t âu ăn tơbăt: “ ‘Nâu jing minh tơdrong jang nhen le\ gru kơnăl vă tơplih jang kiơ\ hơto\k ‘nao. Păng tơpă hăp pơkăl đei lơ tơdrong tơgop păng adrin kơ ‘nôh đơ\ng dôm bơngai mă dăp đon dăp bơnôh găh sâm vă hơto\k tơ iung hăp”

Jing tơdrong pơtho mă 49 Việt Nam vei rong păng tơmam drăm mă blu\ng đei pơtăm tơ\ 2 dêh char, tơring teh pơtăm sâm [um Ngọc Linh noh: xăh Măng Ri, Ngọc Lây kơ apu\ng Tu Mơ Rông, dêh char Kon Tum păng xăh Trà Linh, apu\ng Nam Trà My, dêh char  Quảng Nam. Dôm xăh âu lơ\m hơbon kông Ngọc Linh ăh anih kơjung đơ\ng 1.800 truh 2.500m. Kiơ\ lơ tơdrong hơlen khoa ho\k, sâm Ngọc Linh jing minh lơ\m dôm hơdre\ch ‘lơ\ng hloh lơ\m kơpal teh hăm kơxo# Saponin lơ hloh pơtêng hăm dôm hơdre\ch sâm nai. Dôm tơdrong hơlen găh pơgang bơ\ đơ\ng sâm Ngọc Linh hlôi tơbang hơdăh hơdre\ch sâm âu ‘lơ\ng vă hơmet stress vật lý, stress tâm lý păng tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng găh đon bơnôh; pơ ‘lơ\ng grăng hăm hơkâu jăn, tơjră hăm tơdrong tơplih jing kră, tang găn păng hơmet j^ ung thư, vei rong xe\ch klơm. {ok Lại Xuân Lâm, Pho\ kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum ăn tơbăt, tơdrong mă tơmam bơ\ đơ\ng sâm [um Ngọc Linh đei Anih jang Sở hữu Trí tuệ axong hla bar Pơkăp găh teh kăp g^t xơkơ\t kơjă mu\k drăm, tơpôl, khoa ho\k vă vei răk  tơma hla chă tơdrong giơ\ng hăm teh, tơdrong ‘lơ\ng găh tơmam drăm, hơnăn krao đơ\ng tơm kơ hơdre\ch ‘long pơtăm kăp g^t kơ bri kông Ngọc Linh. Păng vă vei răk kơjă kăp g^t adro# kơ tơm sâm Ngọc Linh, jơnu\m pơgơ\r tơring hlôi pơkăp jang hơdăh, [ok Lại Xuân Lâm tơroi:“Kơtă đơ\ng ro\ng kơ đei pơtho găh tơring teh sâm Ngọc Linh, Kon Tum atu\m hăm Quảng Nam xơkơ\t tơdrong vei lăng păng yua tơdrong pơkăp tơring teh kơjăp hloh vă vei đơ\ng ăn dôm anih jang, tơ ‘ngla bơngai jang io\k jang tơnăp dôm tơdrong tơchơ\t găh yua tơring teh duh nhen xơkơ\t phak hru\ hăm dôm tơdrong pơm yăh, te\ch tơtông tơmam drăm pơm tơle\ch đơ\ng sâm Ngọc Linh vă vei răk tơdrong ‘lơ\ng kăp g^t hăm pơkăp tơring teh pơtăm sâm Ngọc Linh”

Ve\i lăng năng tông ‘long sâm Ngọc Linh.

Dang ei, kơjă te\ch 1kg sâm Ngọc Linh hơdrih tơm noh pơhlom đơ\ng 30 triu hlak jên to\k tơ\ kơpal. Hăm kơjă kăp thoi âu, dôm bơngai pơm jang glăi kơluơ\t hlôi yua dôm kơloăi [um đei um nhen hơdre\ch sâm Ngọc Linh, nhen Tam thất vũ diệp, pho\ noh [um trâu bri vă pơhlu\ bơngai yua. Hăm tơdrong tơchơ\t vă bơngai răt yua gơh tơre\k hăm tơmam sâm Ngọc Linh tơpă ‘lơ\ng, pơyua ăn tơpôl, đơ\ng je# đ^ xơnăm 2016, Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum pơgơ\r Anih jang găh ‘long bri Đak Tô răt kơmăi pơm tơle\ch tơmam yua đơ\ng sâm Ngọc Linh đei kơjă hloh 4 tih hlak jên, đei ‘măn kơtă ăh tơring pơtăm sâm vă pơm tơle\ch lơ tơmam drăm ‘lơ\ng mă blu\ng. ‘Nâu jing trong jang kăp g^t hloh kơ dêh char lơ\m tơdrong vei răk păng hơto\k kơjă kăp g^t ăn sâm [um Ngọc Linh. {ok Nguyễn Thành Chung, Kơdră Anih jang găh ‘long pơtăm Đak Tô ăn tơbăt: “Nhôn duh bơ\ jang hăm lơ anih jang păng duh pơkăp te\ch tơmam. Dang ăh man đang hnam kơmăi noh gô pơm tơle\ch tơmam drăm hloi. Tơ\ anăp hnam kơmăi gô io\k yua [um sâm hơdrih trăp dang 300kg. ‘Nguaih kơ noh dơ\ng nhôn bơ\ đak hla chè sâm Ngọc Linh. ‘Nâu jing tơmam io\k đơ\ng hla, tơm đơ\ng ro\ng kơ io\k găr, pơkao”

Atu\m hăm xơng io\k tơmam mă blu\ng đei pơm tơle\ch đơ\ng sâm Ngọc Linh ăh blu\ng xơnăm âu, dêh char Kon Tum oei hơyak vă keh đang tơdrong rei ơng hơdre\ch, pơih xă hơgăt pơtăm păng hơto\k pơ ‘lơ\ng hơnăn tơmam drăm teh đak ăn sâm Ngọc Linh. Atu\m hăm noh adrin truh xơnăm 2020 pơih xă hơgăt pơtăm sâm Ngọc Linh truh 1.000ha; truh xơnăm 2025 pơtăm đei hloh 9.000ha hăm tơdrong pơkăp ko\ng nghie#p duh nhen pơjing tơring juăt pơtăm sâm Ngọc Linh tơ\ 8 xăh lơ\m tơring kơ 2 apu\ng Đăk Glei, Tu Mơ Rông păng ‘nhăk tơmam drăm bơ\ đơ\ng sâm Ngọc Linh te\ch tơle\ch lơ\m teh đak păng tơ\ teh đak đe hăm kơxo# pơkăp lơ păng ‘lơ\ng hloh.

Lan chih păng rapor