VOV4.Bahnar – Tơ drong cho\h jang xa kơ dêh char Kon Tum oei pu\ răm tôch lơ yoa đơ\ng to\ phang pơ đang krưp kre\nh. Jo# truh đ^ khei 3, đei hlo\h 3.000 ha ‘long pơ tăm tơ\ tơ ring âu ưh kơ măh đak, lôch kro păng [ât ưh gan đei plei. Tơ drong ‘nâu ăn [ôh, đei 1 tơ drong pơm ăn to\ phang pơ răm roi dêh hlo\h dơ\ng tơ\ Kon Tum ‘no\h j^ tơ drong pơih xă hơ găt te\h pơ tăm hlo\h tơ drong, pơm ăn lơ dơ nâu đak ưh kơ măh đak vă tơ ruih.

Dơ nâu đak C19 tơ\ tơ ring sơ lam 2 apu\ng Đak Tô păng Đak Hà, dêh char Kon Tum đei pơm vă tơ ruih đak ăn 74ha ‘long pơ tăm găh pơ băh, lơ\m no\h che\h phe đei 44ha, oei đei dơ\ng ‘no\h [a đak. Mă lei hrei ‘nâu, dơ nâu đak âu athei pơ truh đak ăn 187ha ‘long pơ tăm mă lơ ‘no\h cheh phe păng tiu, xă hlo\h tơ drong pơ proh hơ drol hlo\h 250%. {ok Lê Khắc Tiến, Vei lăng dơ nâu đak apu\ng Đak Tô ăn tơ băt, tơ drong tơm pơm ăn dơ nâu đak C19 ưh ke\ pơ truh măh mai đak ‘no\h yoa kon pơ lei hơ nơ\ng pơih xă hơ găt te\h pơ tăm. ‘Nâu ku\m jing tơ drong tơm pơm ăn dơ nâu đak âu [ônh kơ đ^ đak:

“Hrei ‘nâu đak tơ\ dơ nâu hro\ vă [ôh te\h bơih. Tơ dăh ‘năr to\ pơ dui dơ\ng lơ\m 2 gie\ng, ‘no\h tơ drong ‘me\h vă đei đak tơ ruih ăn cheh phe, tiu to\k, kon pơ lei athei tơ ruih đak ‘măng mă 5 ‘no\h đak gô hrơ\ đ^ ưh kơ ke\ tơ ruih ăn hlo\h 180ha ‘long đơ\ng kon pơ lei pơ tăm. Tơ dăh to\ phang pơ dui truh đ^ khei 4 ro\ năng pơ gar ‘long che\h phe ‘nao pơ tăm, pơ gar tiu gô lôch kro đ^. Tơm che\h phe so ku\m ưh gan đei plei, pơ gar ‘long ưh kơ ‘lơ\ng ‘năi”.

Dơ nâu mong đak C19

Tơ drong tôch pơ ngơ\t ‘no\h [ât mă lơ dơ nâu đak tơ\ Kon Tum ưh ke\ tơ ruih măh mai đak ăn tơ ring pơ tăm ‘long, đak lơ\m pơ yan phang hơ nơ\ng ưh kơ măh ‘no\h tơ drong pơih xă hơ găt te\h pơ tăm, tơ plih ming ‘long pơ tăm mơ\ng kơ vă đơ\ng kon pơ lei oei tam mă [ôh dơ\ng ‘mơ\i. Tơ\ apu\ng Đak Tô, [ât to\k bo\k pơ yan phang, tơ drong ko\h phă cao su vă pơ tăm che\h phe, tiu (2 kơ loăi ‘long pơ tăm kăl đei đak lơ) oei đei tôch dêh. ‘Nho\ng Nguyễn Anh Quyết, hnam tơ\ thôn 8, xăh Diên Bình ăn tơ băt:

“Cao su dôm sơ năm ‘nâu kơ jă jur dêh, pơm ăn kon pơ lei athei pơ tăm ming che\h phe, mă ưh ‘no\h tiu, oei dang ei jang cao su kơ jă jur reh dêh. Kon pơ lei bơ\n tơ\ âu chă pơ tăm kơ kiơ\ băl đe\ch, oei đak tơ ruih đei truh dang yơ hơ iă truh dang ei. Tơ ruih đei ‘măng mă yơ hiôk jơ hngâm ‘măng mă ‘no\h đe\ch bơih”

Tơ drong jang xa kiơ\ trong rơ rok băl, “jang đei dang yơ hơ iă dang no\h” đơ\ng lơ kon pơ lei Kon Tum ưh lăp phă le# tơ drong ke\ tơ ruih đak đơ\ng dôm dơ nâu, pơm ăn lơ dơ nâu đak dơ\ng tơ\ hơ năp tơ drong athei asong đak tơ ruih ăn lơ pơ gar ‘long đe\ch, mă oei pơm tơ le\ch tơ drong hiong răm “hơ dai” ăn kơ dih kon pơ lei dơ\ng. Yă Trương Thị Tự, tơ\ thôn 5, xăh Diên Bình, apu\ng Đak Tô sơ năm sơ\ ko\h phă 2 ha cao su chă pơ tăm dơ\ng ‘long che\h phe, đơ\ng Têt Nguyên đán truh dang ei đ^ 20 ‘măng pruih đak ăn che\h phe păng dang ei ưh pă đei đak tơ ruih, ăn tơ băt:

“Hơ drol ki jang cao su ưh đei jang che\h phe kiơ ôh. {ôh đak tơ\ dơ nâu lơ ‘no\h pơ tăm. Băt ưh kơ đei đak thoi âu bu mă ‘me\h pơ tăm. Pơ tăm bơih ‘nao băt băi”   

Kon pơ lei oei pruih đak ăn pơ gar che\h phe

Truh dang ei vă jơ\p apu\ng, pơ lei tơm kơ dêh char Kon Tum tam mă che\ng hơ met rơ đăh te\h pơ tăm rim kơ loăi ‘long tơ\ tơ ring kơ na tơ drong kon pơ lei pơih xă te\h pơ tăm dăh mă tơ plih ming ‘long pơ tăm nai an^h jang kơ pal ưh gơ\h găn. M^nh trong jang đei tơ le\ch dang ei ‘no\h lăp chă tơ roi tơ [ôh, krao hơ vơn kon pơ lei đe\ch. Tơ\ hơ năp tơ drong kon pơ lei pơih xa hơ găt te\h pơ tăm hlo\h tơ drong, ưh kơ măh đak vă tơ ruih pơm ăn to\ phang roi dêh hlo\h dơ\ng, găh an^h vei lăng dơ nâu đak, [ok Trương Hồng Sơn, Pho\ Kơ dră Lăm jang ki thuât vei lăng dơ nâu đak - An^h vei lăng, io\k yoa dơ nâu đak dêh char Kon Tum tơ roi:

“Nhôn lăp chă athei khul kơ dră tơ ring adrin che\ng hơ met ming te\h dơ\ng, pơm thoi yơ vă chih hơ dăh kơ so# te\h ‘long pơ tăm ăn dôm dơ nâu đak tơ ruih, atu\m hăm ‘no\h đei trong tơ plih ming ‘long pơ tăm mă lăp hăm đak lơ\m dơ nâu, le# ăn đei tơ drong pơ tăm đang bơih mă ưh kơ măh đak tơ ruih. Nhen hrei ‘nâu [ôh tơ drong ưh kơ măh đak tơ ruih tôch dêh.”

Tơ drong cho\h jang xa tơ\ Kon Tum to\k bo\k pu\ tơ drong răm dêh hlo\h đơ\ng to\ phang pơ đang, hăm pơ gar ‘long pơ tăm hiong răm to\k hơ nơ\ng kiơ\ năr. Tơ drong kăl pơ ma ‘no\h hiong răm âu mă lơ ‘no\h tơ\ dôm pơ gar kon pơ lei chă pơ tăm kơ dih păng tơ plih ming ‘long pơ tăm tơ\ ‘ngoăih kơ tơ ring vă tơ ruih đơ\ng dôm dơ nâu đak. Kơ lih yoa thoi no\h tơ\ hơ no# hơ năp kơnh, vă tang găn đei to\ phang, ‘nâu jing tơ drong kăl đei khul kơ dră păng an^h jang kơ pal tơ\ tơ ring tơ re\k truh hơ drol.

Khoa Điềm: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\