VOV4.Bahnar - Pha hăm rim kơ loăi ‘long pơ tăm rei hơ drĕch pơ yan ‘mi, khei ‘năr âu vă mơ̆t lơ̆m pơ yan tŏ Tây Nguyên, kon pơ lei tơ̆ tơ ring teh pơ tăm sâm Ngọc Linh, dêh char Kon Tum ‘nao pơ tơm pơ tăm kơ loăi ‘long pơ gang kăp gĭt đei kơ jă tĕch măk âu.

‘Năr pơ tơm ƀrưch hơ dăh, ƀok A Niêng, plei Đăk Viên, xăh Tê Xăng, apŭng Tu Mơ Rông hlôi đei măt tơ̆ hơ nih bri ‘măn hơ drô̆ ăn tơ drong ơng ‘long hơ drĕch sâm Ngọc Linh. Pha hăm dôm kông kơ đeh ‘năr tơ ngiĕt hlôi pơ tơm tŏ hang, tơ̆ kông Ngọc Linh kơ jung hloh 2.000m pơ têng hăm kơ pal đak dơ sĭ hơ ‘yuih oei tôch kơ dêh. Ƀok A Niêng tơ băt, đơ̆ng rŏng khei ‘năr rei ơng dang 1 sơ năm ‘noh ‘long sâm Ngọc Linh gơh hơ nhăk năm pơ tăm. Hăm kơ jă tĕch hloh 300.000 hlak jên 1 tơ nơm hơ drĕch păng lăng oei tôch kơ iĕ kơ na tơ drong sir iŏk ‘long sâm iĕ tơ̆ pơ gar ơng đang kơ ‘noh pŭ mơ̆t lơ̆m bri vă pơ tăm đei pơm kiơ̆ tôch pơ ‘lơ̆ng:

        “Ba athei mă pơ ‘lơ̆ng ‘nŭng hla prit ‘nĕ kơ lê̆ tơ gơ̆ng tơ ‘mơ̆ng sư. Đơ̆ng rŏng âu ba pơ tăm vă tơ tĕnh tĭh. Rô̆ năr hơ yơ ‘noh năr ‘noh athei pơ tăm đĭ hloi”.

Hơ nih ơng hơ drĕch ‘long sâm Ngọc Linh

       Vă ‘long sâm Ngọc Linh đei ƀônh kơ chăt rơh, hrip kơ chơ̆t ‘lơ̆ng păng hơ yuh ‘năr, tơ drong rơ̆ih hơ nih pơ tăm tơ đăh kŭm tôch kơ hơ len. Lơ̆m dôm jĭt rơ bâu hek tar bri kơ drơ̆ng tơ̆ tơ ring teh pơ tăm sâm Ngọc Linh tơ̆ kông Ngọc Linh, găh 2 apŭng Tu Mơ Rông păng Đăk Glei kơ dêh char Kon Tum lăp đei 2,3 rơ bâu hek tar gơh pơ tăm kơ loăi ‘long “ Kăp gĭt kơ teh đak ‘nâu”. Yua thoi noh đơ̆ng rŏng kơ sir iŏk ‘long sâm hơ drĕch tơ̆ hơ nih rei ơng, kon pơ lei athei tơ tĕnh pŭ truh tơ̆ hơ nih bri hlôi rơ̆ih, khei ‘năr pŭ ƀơ̆t lăp hiong kơ tĕch kơ jơ ‘mơ̆i mă truh tơ̆ hơ nih pơ tăm. Yua kơ ‘long  sâm Ngọc Linh đei pơ tăm hơ la yơ̆p bri brăh, kon pơ lei ưh kơ gơh yua pơ gang hoă chơ̆t dăh mă phŏng kơ na mưh pơ tăm păng tơ drong vei lăng ‘long sâm prăt khei ‘năr tih vơ̆ ‘noh tôch kơ hrat. Ƀok A Brít, bơ ngai đei hlôh vao đunh sơ năm pơ tăm sâm tơ̆ kông Ngọc Linh, tơ roi:

        “Pơ tăm, athei iŏk pŭk ‘long, ‘long bŭk tăh đơ̆ng rŏng ‘noh iŏk hla kruh. Hli kơ ‘mi prel phă hơ drao pĕng păh ‘ngoăih pơ gar. Tơ̆ gơ măng athei năm tơ̆k lăng kơ ne phă sâm. Tơ dăh ưh kơ thoi noh ‘noh ưh kơ ngeh đei sa ôh. Sem bri sư phă hơ nơ̆ng đĕch”.

        Dang ei ‘long hơ drĕch sâm Ngọc Linh oei jing tơ drong jang hơ nat hloh lơ̆m tơ drong pơ̆ih să teh pơ tăm kơ loăi ‘long pơ gang đei kơ jă tĕch tôch kơ măk âu kơ dêh char Kon Tum. Vă răt đei 1 găr sâm Ngọc Linh kon pơ lei athei răt hloh 100.000 hlak jên, oei mưh ‘long sâm đĭ gơh rei ơng dang 1 sơ năm đei kơ jă tĕch truh hloh 300.000 hlak jên păng tôch kơ khăi.

Long sâm Ngọc Linh rô̆ đơ̆ng pơ gar ơng hơ nhăl mơ̆t pơ tăm lơ̆m bri

       Pơ yan pơ tăm sâm sơ năm ‘nâu ‘ngoăih kơ 1,2 hơ găt teh kon pơ lei kơ rim xăh: Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây kơ apŭng Tu Mơ Rông păng Mường Hoong, Ngọc Linh, apŭng Đăk Glei kơ chăng đei hơ drĕch chă pơ tăm kơ dih ‘noh găh lơ hơ găt teh uơ oei dơ̆ng ‘noh kơ anih jang mơ dro sa. Lơ̆m noh, Kŏng ti  Cổ phần sâm Ngọc Linh Kon Tum pơ tăm lơ hloh hăm ‘măng mă 1 dang 1 triệu tơ nơm hơ tŏ hơ găt teh 50hek tar.

       Sơ năm ‘nâu dêh char Kon Tum tơ lĕch tơ drong tơm pơ tăm ‘nao 500hek tar sâm Ngọc Linh hăm dang đơ̆ng 10.000 truh 20.000 tơ nơm lơ̆m 1 hek tar, mă lei yua đơ̆ng mơ mat tat găh hơ drĕch, tơ pă yan âu tơ chĕng hơ drol lăp pơ tăm đei 1 puăt hơ găt teh pơ têng hăm trong tơ lĕch jang. Ƀok A Sỹ, Bí thư Đảng xăh Măng Ri, apŭng Tu Mơ Rông tơ băt, vă pơ tăm păng đei đăi ‘long sâm Ngọc Linh hơ năn tơ mam ‘lơ̆ng athei yak hloh tôch kơ lơ mơ mat tat jô̆ hloi krê hơ mơt truh hơ kâu jăn:

        “Tôch kơ gleh hrat. Bơ̆n ‘long, bri brăh păk tơ gơ̆ đang kơ ‘noh sem, kơ ne phă. Năm pŭ pŭk ưh kơ sĭ đei kơ tă hơ nih ôh, athei hơ tăih ‘noh 1 km, hloh 1 km iŏk pŭk brŏk vă pơ tăm đei ‘long sâm. Pơ tih gia ĭnh pơ tăm 1.000 tơ nơm kơ lĕ, truh  8 sơ năm dăh mă hloh 10 sơ năm lăp oei pă kơ sô̆ hơ rih dang 30% đĕch. ‘Noh jĭ lơ văi, ƀơ̆t lăp ‘noh tŏ sĕt hloh dơ̆ng.”

        ‘Mong plơ̆ mơ mat tat gleh hret, ‘long sâm Ngọc Linh tŏk bŏk tơ gŭm hloh 1.000 unh hnam kon pơ lei, găh lơ ‘noh kon pơ lei bơ ngai Xơ đăng tơ̆ 2 apŭng Tu Mơ Rông, Đăk Glei kơ dêh char Kon Tum yak hloh klăih đơ̆ng dơ nuh hin kơ jăp păng pơm pơ drŏng trŏ ƀlep. Hăm kơ jă tĕch jô̆ păh lăp kơ hrĕng triệu hlak jên 1 kĭ sâm Ngọc Linh hơ drih nhen hrei ‘nâu, lăp kăl vei iŏk 2,3 jĭt tơm sâm Ngọc Linh hlôi jing 1 mŭk drăm tih bơ̆ih.

Mĭnh tơ ƀôt bri đei rơ̆ih vă pơ tăm hơ  Ngọc Linh

Hăm dôm kơ chơ̆t ‘lơ̆ng tôch kơ dêh pơ têng hăm lơ kơ loăi sâm lơ̆m apŭng plĕnh teh hlôi đei rim bơ ngai jang khoa hŏk tơ ƀôh hơ dăh, Thủ tướng so hơ len lăng sâm Ngọc Linh ‘noh jĭ tơ mam kăp gĭt kơ teh đak bơ̆n. Yua thoi noh, rim tơ ring păng anih tơm, anih jang kơ pal kăl kơ pơ klep hơ tŏk tơ iung sâm Ngọc Linh hăm tơ drong jang kơ teh đak hơ tŏk tơ iung tơ drong arih sa kon pơ lei, pơ jing tơ drong jang, hơ tŏk ‘lơ̆ng tơ drong arih sa, hơ tŏk thu mong jên jang teh đak păng dôm tơ drong kăp gĭt nai đơ̆ng sâm Ngọc Linh.

Truh khei ‘năr dêh char Kon Tum đei akŏp hơ găt teh hloh 900hek tar sâm Ngọc Linh. Vă hơ nơ̆ng pơ̆ih să hơ găt teh, kŭm hăm tơ mơ̆t yua 1,2 trong jang pơ trŭt pơm tơ lĕch, dêh char Kon Tum kŭm pơ vei jang kiơ̆ 3 trong pơ tăm sâm Ngọc Linh, ‘noh jĭ pơ tăm sâm kiơ̆ ŭnh hnam; grŭp ŭnh hnam, khŭl jang hơ dai pơm tơ lĕch păng anih jang mơ dro sa pơ tăm pơm tơ lĕch sâm Ngọc Linh.

Khoa Điềm: Chih

Thuem: Tơ blơ̆