VOV4.Bahnar - Dêh char Kon Tum đei jăl trong xơlam teh ataih hloh 292 km tơje# hăm teh đak Lào păng Campuchia. Lơ\m dôm xơnăm kơ âu, khul linh vei xơlam teh păng kon pơlei tơ\ tơring hơnơ\ng tơguăt minh đon vă vei hơlen kơjăp hơgăt teh, vei xơđơ\ng xơlam teh păng pơjing trong xơlam teh xơđơ\ng, tơbôl, jang hadoi atu\m hơto\k tơ iung.

        Pha hăm tơdrong kơche\ng đơ\ng lơ bơngai, jăl trong 80km đơ\ng plei tơm Kon Tum yak găh pơmơ\t to\k truh xăh xơlam Bờ Y, apu\ng Ngọc Hồi, dêh char  Kon Tum, tơring đei jrăng xơlam teh pơkăp xơlam teh kơ 3 teh đak Việt Nam- Lào- Campuchia, hăm minh nơ\r ier o\ noh 3 teh đak adoi kơtơ\ng, noh hiôk hloh.

Trong nơnăm noh trong teh, đei jăl trong Hồ Chí Minh, jăl trong 40 păng trong hơlen xơlam teh đei axong ming man tơnăp nhen pơm kơđeh tơdrong ataih đơ\ng tơring kon pơlei oei xa hăm tơring xơlam kơ teh đak. Vă che\p vei mu\k drăm kăp g^t găh tơring teh kơ hơnglăh 3 xơlam teh, dêh char Kon Tum xơkơ\t apu\ng Ngọc Hồi tơguăt hăm Tơring jang mu\k drăm ‘măng xơlam apu\ng plenh teh Bờ Y jing minh lơ\m 3 tơring jang mu\k drăm tơm kơ tơring.

Kiơ\ kơ [ok Vũ Mạnh Hải, Pho\ kơdră Jơnu\m vei hơlen Tơring jang mu\k drăm dêh char Kon Tum, mă tam đei jơnei nhen hơpơi, cho\ng mă tơdrong jang te\ch pơdro tơ\ ‘măng xơlam apu\ng plenh teh  Bờ Y (Việt Nam)- Phu Cưa (Lào), hlôi tơgu\m tơring xpưlam teh phui phang adrol âu ki jing kơdra#m pơxưo\t bơngai vih vơ\t. Xơnăm 2018, kơxo# tơmoi mơ\t le\ch trong ‘măng xơlam apu\ng plenh teh Bờ Y hloh 251.000 ‘nu, hăm hloh 33.000 gre chă vih vơ\t păng kơjă tơmam te\ch răt tơ\ ‘măng xơlam đei hloh 198 triu đôlar. Hăm tơdrong vang jang hăt hot đơ\ng Jơnu\m pơgơ\r Tơring jang mu\k drăm dêh char Kon Tum, Tơring jang mu\k drăm ‘măng xơlam apu\ng plenh teh Bờ Y hlôi hơvơn đei 62 tơdrong axong jang đơ\ng  53 anih jang mu\k drăm đei kơxo# jên chih măt je# 1.500 tih hlj: “Jơnu\m vei hơlen hơnơ\ng hơbe\ch hơbal, tơgu\m tơtom vă pơklaih tơnap tap tơhlăk tơhl^n ăn anih axong jang lơ\m tơdrong bơ\ hla bar axong jang te\ch pơdro xơđơ\ng. Jơnu\m pơgơ\r duh hlôi tơle\ch jang hadoi hăm dôm anih jang kơpal vă pơm trong hiôk hloh ăn dôm tơdrong jang hlôi đei axong jang xơđơ\ng”.

  Hăm xơnong jang tơm vei kơjăp tơdrong pơgơ\r hơgăt teh, vei xơđơ\ng tơpôl xơlam teh kơ teh đak, tơ\ tơring hơnglăh pêng xơlam teh Việt Nam- Lào- Campuchia, khul linh vei xơlam teh Kon Tum đei dôm tơdrong tơgop kăp g^t lơ\m pơjing trong xơlam teh rơngei hiôk hian, tơbôl, jang hadoi atu\m hơto\k tơ iung. Hăm tơdrong jang tơnăp dôm tơchơ\t tơ\ tơring xơlam; tơre\k truh tơdrong jang tơbôl tơring xơlam, khul linh vei xơlam teh  Kon Tum hơnơ\ng che\p vei tơdrong tơguăt tơguăl, tơbôl hăm khul linh vei xơlam teh duh nhen kon pơlei 2 teh đak  Lào păng Campuchia.

Tơ\ tơring hơnglăh pêng xơlam teh pơkăp kơ 3 teh đak Việt Nam- Lào- Campuchia hơnơ\ng pơgơ\r hơlen atu\m đơ\ng khul linh vei xơlam teh kơ 3 teh đak. ‘Nâu jing tơdrong tơle\ch jang kiơ\ Tơchơ\t drơ\ng nơ\r jang hadoi Anih linh vei xơlam teh, Hla bar pơkăp đei k^ đơ\ng teh đak păng Khul linh kon pơlei Việt Nam hăm dôm teh đak tơje#... Đại u\y Phay Sam Bat, Kơdră Khul hơlen kơ Anih ko\ng ang vei xơlam teh Kontuynek, Ko\ng ang dêh char Rattanakiri, teh đak Campuchia ăn tơbăt: (Không có TĐ) “Tơdrong jang hadoi hơlen atu\m đơ\ng khul linh Việt Nam – Lào - Campuchia jing kăp g^t hloh lơ\m tơdrong vei vêr trong jrăng xơlam, vei xơđơ\ng tơpôl lơ\m tơring. Hơto\k tơbôl tơguăt dih băl, hơto\k tơ iung lơ\m tơring hơnglăh 3 teh đak. Mă jơ yơ, tơring yơ tơdrong jang hadoi kơ 2 khul linh hơnơ\ng đei pơtoi vei tơnăp vă vei xơđơ\ng tơpôl tơ\ tơring xơlam teh”.

Hăm tơdrong jang atu\m kơjăp đơ\ng khul linh vei xơlam teh dêh char  Kon Tum hlôi iung tơjră kơjăp hăm rim tơdrong pơm glăi. Atu\m hăm noh kang [o# linh vei xơlam teh oei kơdih, hăt hot vang tơgu\m ăn rim jăl jang kơpal, jơnu\m pơgơ\r tơring jang kiơ\ dôm tơdrong pơkăp hơto\k mu\k drăm, joh ayo\, tơpôl. Lơ tơdrong jang nhen: tơgu\m kon pơlei xut le# pơngot tơjur hin dơnuh; xut le# ưh kơ băt chư, hơmet pơ ‘lơ\ng ho\k jăl kơđeh, tơdrong jang hơnăn “Hơto\k hơyak jơ\ng oh truh hnam trưng ho\k”; “Yak hadoi hăm drăkăn tơring xơlam”; hơvơn kon pơlei xut le# khôi kơtul chơdư, pơjing tơdrong erih rơgei ‘nao... hlôi tơgop hơto\k tơdrong erih ăn kon pơlei tơ\ tơring xơlam teh, tơgu\m ăn tơring xơlam xơđơ\ng tơpôl păng roi năr roi hơto\k tơ iung. Thie#u tă Phan Trọng Bình, Kơdră Anih linh vei xơlam teh  Sa Loong, apu\ng Ngọc Hồi akhan, âu jing tơdrong tơklep tơguăt khul linh vei xơlam teh hăm kon pơlei lơ\m tơring: “Anih linh vei xơlam teh hăm kon pơlei nhen ‘nhong oh klak klơm. Tơguăt tơguăl minh nơ\r [ơ\r đon. Kon pơlei noh tơgu\m linh vei xơlam teh keh đang xơnong jang. Đei tơdrong kơne#, đei bơngai chrih hăm tơdrong jang ưh kơ ‘lơ\ng pơm glăi kơluơ\t noh kon pơlei adoi tơroi ăn khul linh vei xơlam teh băt. Khul linh vei xơlam teh đei 2 păh đon, 2 to\ măt. Kon pơlei đei kơ rơbâu tơpang ti, kơ rơbâu to\ măt noh kiơ\ đơ\ng noh tơgu\m khul linh vei xơlam teh keh đang tơnăp xơnong jang đei pơjao”. 

Pơyan puih mak âu truh tơring minh nơ\r ier o\ 3 teh đak adoi kơtơ\ng, noh [ônh [ôh lơ tơdrong ‘nao lơ\m tơring hơnglăh pêng xơlam teh. Jrăng xơlam pơkăp kơ 3 teh đak Việt Nam- Lào- Campuchia lơ\m xăh Bờ Y, apu\ng Ngọc Hồi dang ei hlôi jing anih tơmang pơhiơ\ hơvơn lơ kon pơlei păng tơmoi truh tơmang. ‘Măng xơlam apu\ng plenh teh Bờ Y- Phu Cưa, minh lơ\m 8 ‘măng xơlam apu\ng plenh teh Việt Nam- Lào pơxuơ\t bơngai mơ\t le\ch păng te\ch răt tơmam drăm. Tơdrong ming man kăl tơ\ ‘măng xơlam apu\ng plenh teh Bờ Y păng dôm tơdrong ming man kăp g^t nai oei đei axong jang, hơto\k anih dơ\ng ăn Tơring jang mu\k drăm ‘măng xơlam teh. Ataih hloh noh th^ tra#n Plei Kần ie\ ioch xơ\ dang ei hlôi jing tơring kơdra#m tơ\ xơlam teh păng hiôk chơt. Hơ iă hloh noh tơdrong erih kon pơlei tơ\ tơring xơlam roi năr roi đei hơto\k, kơxo# unh hnam hin dơnuh kơ apu\ng Ngọc Hồi dang ei oei pă 6%. {ok Trần Văn Chí, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei apu\ng ăn tơbăt, hơto\k mu\k drăm tơring xơlam teh đei rơih jang mă blu\ng kơ tơring: “Tơdrong te\ch răt tơmam drăm tơ\ ‘măng xơlam pơm ăn tơdrong jang te\ch pơdro kơ apu\ng Ngọc Hồi hơto\k [ôh hơdăh. Duh đơ\ng tơring jang mu\k drăm ‘măng xơlam hlôi pơm trong hiôk vă axong jang. Đơ\ng noh apu\ng Ngọc Hồi xơkơ\t tơguăt hơto\k ko\ng ngie#p, te\ch pơdro hăm tơdrong hơto\k tơring kơdra#m. Lơ\m xơnăm  2019  apu\ng Ngọc Hồi gô keh đang tơdrong pơkăp pơjing th^ xăh”.

Đơ\ng minh tơring xơlam teh rơkot rơheng, tơring đei jrăng pơkăp hơnglăh 3 xơlam teh kơ 3 teh đak Việt Nam- Lào- Campuchia dang ei hlôi jing anih tơroh kăp g^t lơ\m tơring hơnglăh 3 hơto\k tơ iung. Đei anih dơ\ng kăp g^t, tơdrong jang hadoi hơto\k mu\k drăm, te\ch pơdro, ako\m joh ayo\, tơmang pơhiơ\ đơ\ng dêh char Kon Tum hăm rim dêh char găh pơbăh kơ teh đak Lào păng tơring hle\ch tu kơ teh đak Campuchia jing kăp g^t hiôk hian hloh. Ataih hloh noh pơđ^ găh Thái Lan păng Myanmar hloi. Vă tơring  hơnglăh pêng xơlam teh pơtoi dơ\ng kơjăp tơ\ jăl trong jang hadoi, hơto\k tơ iung, khul linh vei xơlam teh, jơnu\m pơgơ\r tơring păng kon pơlei dêh char Kon Tum oei măng năr vei lăng kơjăp tơdrong pơgơ\r kơdih kơ teh đak, vei xơđơ\ng tơring xơlam teh; atu\m hăm noh ako\m lơ jơhngơ\m jăn vă pơjing trong xơlam teh rơngei hiôk hian, jang hadoi atu\m hơto\k tơ iung.  

Lan chih păng rapor