Erĭh sa hơdoi

Lơ̆m mă chă jô̆ năr tuch luch sơnăm vă jê̆ đĭ, bơ̆n tơmrot chă tơchĕng lăng dơ̆ng 365 năr au ki. Dôm tơdrong lơ̆m plei tĕh, Việt Nam, rim ŭnh hnam, rim bơngai hlôi tơ ƀơ̆p hlŏh tơdrong tơdra ‘măng mă blŭng. Kon bơngai hơmŏ hrô̆ih tang găn kĕ jĭ hơbŭh. Mă lei tơdrong au ư̆h kơ đei ƀô̆h ôh. Jĭ hơbŭh hlôi pơm ăn hlŏh 5.500.000 ‘nu bơngai. Hơdrô̆ tĕh đak Mi, sơnăm 2021 măh ma vĭh hăm mĕ ƀă yă ƀok trŭh 430.000 ‘nu bơngai. Jơ ‘năr phiŏu yak hlŏh, hiong răm, ơ̆h sơ ‘ngon oei hơnơ̆ng ư̆h pơdơ̆h. Apŭng plĕnh tĕh tim mă tang găn kĕ jĭ hơbŭh Covid-19. Păng hăm Việt Nam, măh krao sơnăm 2021 jing mĭnh tơdrong ơ̆h ol. Đơ̆ng rŏng tơblăh vang sơ̆, tĕh đak bơ̆n tim lăh đei tơdrong hiong răm kơtang lơ lau. Mĭnh tơdrong pơgơ̆r pơm lêh tơbăt tĕh đak ‘măn ăn dôm kon pơlei, ƀok thây pơgang, ƀô̆ đô̆i kŏng ang lôch răm kơ yuơ ji hơbŭh Covid-19 pơm ăn hlôi đei pơgơ̆r tơbăt hơdăh lơ tơdrong. Dôm kơtŏh đak măt, dôm ŭnh jrĕnh khơ̆ng bơ blŏng rim koeng Sài Gòn tơƀô̆h tơbăt ăn lơ tơdrong.

Jĭ hơbŭh pơtho ăn kon bơngai dăh kơchăng hơnơ̆ng hăm dôm tơdrong đei tơplĭh roi năr roi kơtang. Jĭ hơbŭh pơtho ăn kon bơngai băt ƀrĕng hơdơ̆r tơtom păng tơplĭh. Ư̆h kơ đei yă kiơ khan gei kơ jăp, trŭh hloi hăm trong tơ jră tang găn hăm jĭ hơbŭh. Jĭ hơbŭh adoi tơgoăt dĭh băl apŭng plĕnh tĕh, adoi pơm chere dĭh băl apŭng plĕnh tĕh, chere dĭh băl kon bơngai, tĕh đak, hơdrĕch hơdrung. Atŭm dĭh băl tơgoăt mĭnh ƀơ̆r đon, rôp ti dĭh băl kơ jăp vang iung jang dăh mă pơ̆ih trong yak hơdrô̆ ‘nŏh jing gô mơ̆ng kơ dĭh rơ̆ih iŏk. Tĕh đak dăh mă bơngai ayơ chĕp kơ̆l roi tĭh ‘nŏh tơdrong iŏk đei jơnei dăh mă hiong răm kơ trong rơ̆ih iŏk sa roi kơtang. Dôm tơdrong rơ̆ih iŏk gô jing đei hôn bơnê dăh mă pơma tơhlau.

Hăm Việt Nam, sơnăm Tân Sửu 2021 jing sơnăm tơplĭh jơhngơ̆m đon ƀô̆h hơdăh. ‘Nŏh nhen tơdrong tơchĕng lăng dơ̆ng trong tơ jră tang găn hăm jĭ hơbŭh-hlôi iŏk đei jơnei lơ̆m vei lăng năng tông jơhngơ̆mn jăn kon pơlei - hlôi pă đei lăp dơ̆ng bơih. ‘Nŏh tơdrong lăng dơ̆ng dôm tơdrong rơvơn ư̆h kơ kĕ pơm kiơ̆ vă hơmet ming trong tang găn jĭ hơbŭh. Erĭh sa hơdoi, tang găn ‘lơ̆ng hơ iă, jơnei ‘nŏh jing mĭnh trong iung jang ư̆h khan lăp ƀlep hăm Covid-19. Mư̆h hlôi tơplĭh kĕ đon tơchĕng, trong jang chĭnh trĭ hlôi chĕp pơgơ̆r iung jang kơtang, jơnei hlŏh, vă lơ̆m khei năr kơ đĕh, đơ̆ng mă “hơnĭh ư̆h kơ đei” vaccine kơ apŭng plĕnh tĕh, Việt Nam hơdrin yak tom khŭl dơ̆ng hơlau rim tĕh đak đei ƀet vaccine lơ hlŏh, păng trŭh dang ei, ư̆h kơ đei mĭnh ‘nu kon pơlei ayơ đơ̆ng 18 sơnăm năm tơ̆ ‘nglŏ kră khan tim mă đei ƀet vaccine. Đơ̆ng iok đei jơnei ‘nŏh, ư̆h khan đơ̆ng jơhngơ̆m đon nuih mơng kơ rim Kơdră chĕp pơgơ̆r, mă lei kăl hrơ̆p mĭnh ƀơ̆r đon đơ̆ng kon pơlei ‘mơ̆i. Kon pơlei hlô̆h vao, kon pơlei pơtrŭt, kon pơlei lăp đon kơna jang yă kiơ jei keh đang ngăl. Đơ̆ng đei ƀet vaccine jơ̆p jang au, rim tơdrong jang mŭk drăm, erĭh sa kơ kon pơlei mă đei hơmet pơ ‘lơ̆ng ƀiơ̆.Mă đơ̆ng hiơ hiơ̆ ƀiơ̆ tơdrong hơmet pơ ‘lơ̆ng atŭm kơ tơdrong jang mŭk drăm apŭng plĕnh tĕh mă lei ‘nau jei jing tơdrong hơmŏ kơtang hlŏh.

Brŏk vĭh

Têt ‘noh vă brŏk vĭh, jơhngơ̆m đon hơhơ̆r ‘mĕh vă brŏk hăm ŭnh hnam, hăm pơlei pơla hăm tĕh đak ‘mêm kơ eng đơ̆ng rim bơngai oei hơtăih kơ ŭnh hnam, tĕh đak. Jĭ hơbŭh, hiong răm, dôm tơdrong ‘mĕh vă brŏk vĭh sa roi kơtang hlŏh dơ̆ng. Lơ̆m dôm khei ‘năr ăn oei hơtăih dĭh băl, lơ̆m jơhngơ̆mn đon ơ̆h sơ ‘ngon păng hiong răm kơ yuơ jĭ hơbŭh, rim bơngai jei ‘mĕh vă vih hơlơ̆k nhen so dơ̆ng vă Tơplĭh.

Đei tơdrong lơ lau mă ƀôh hơdăh tơdrong sơđơ̆ng ‘nŏh glŏh loi hăm hơpơi ‘mĕh vă đei mŭk drăm. Tơdrong ‘mĕh oei hơdoi hăm ŭnh hnam, krum ba đơ̆ng ŭnh hnam, pơlei pơla tĕh đak sa roi kơtang hlŏh dơ̆ng. Trŭh jơ ‘năr bơih vĭh hơlơ̆k hăm tơdrong oei sa tơ ‘mêm kơ eng dĭh băl păng tơpăt. Rŏ năng kơ yuơ lơ lŏh kơna dôm tơdrong tơchă jên hơlĕnh pơdăr đe kơna đe pơma tơhlau păng hơrĕh. Tơdrong kret tơsen, jơhngơ̆m đon kơnê̆, bơ brơ̆t gô ư̆h kơ kĕ kơ yuơ jơhngơ̆m đon ƀôh hơdăh tơdrong ‘mêm mơnat dĭh băl kơtang gei kơ jăp.

Dôm hơnŭng sŏng sa ‘mêm mơnat, dôm tŏ ƀĕng ‘mi, get đak ăn đĕch chhơp jơhngơ̆m lơ̆m pơyan jĭ hơbŭh. Dôm tơdrong hiong răm ư̆h kơ kĕ jô̆ đơ̆ng khŭl ƀok thây pơgang, khul bơ̆ jang yak hơlau tơƀô̆h hơdăh tơdrong yă kiơ tơdăh akhan ư̆h jơhngơ̆m đon ‘mêm mơnat, ‘mêm kơ eng tŏk bŏk lang să.

Ư̆h khan lăp hơdrô̆ mĭnh ‘nu bơngai, mĭnh hơnĭh jang minh hơnĭh mơdro sa tŏk bŏk trĕng lăng ƀơ̆t măt, ƀô̆h hơdăh hlŏh tơdrong yă kiơ gĭt kăl hlŏh kơ bơ̆n, đơ̆ng nŏh mă hơmet pơ ‘lơ̆ng dơ̆ng. Mă kăl ‘nŏh jĭ hơbŭh pơm ăn kơ bơ̆n tơchă trong tơgoăt păng erĭh, atŏk tơ iung ‘nao, ‘nŏh tơdrong tơgoăt dĭh băl lơ̆m kmăi kmŏk, jing tơdrong kăp gĭt kơ tơplĭh kơsô̆. Rim hơnĭh jang, hơnĭh mơdro sa hlô̆h vao hrôih, tơplĭh tĕnh koăng hlôi păng tŏk bŏk tơchă ƀô̆h dôm tơdrong rơvơn hle. Jĭ hơbuh ‘mĕh vă kon bơngai tang ‘măng, ư̆h kơ ƀô̆h dĭh băl mălei pơm ăn tơdrong tơgoăt tơgoăl, pôm nơ̆r ƀơ̆r đon sa roi kơtang hlŏh dơ̆ng.

Păng tơdrong jang chĭnh trĭ oei sơkơ̆t hơdăh trong lăng kơdĭh, hơmet kơdĭh. Ƀô̆h hơdăh hlŏh dơ̆ng dôm tơdrong tim mă ƀlep, tim mă ‘lơ̆ng. Trong jang tang găn sa pơgơ̆m pơjĭp, pơhoach brăh brư, hiong răm oei ƀô̆h hơnơ̆ng, ư̆h pơdơ̆h, vei răk kơ jăp jơhngơ̆m đon lui, vei lăng jơhngơ̆m đon lui ‘lơ̆ng. Lơ̆m đĭ đăng, hơdrung au ƀô̆h hơdăh hlŏh dơ̆ng tơdrong oei sa tơm a la chă kơ bơ̆n, erĭh sa hơdoi ‘lơ̆ng hơ iă mă lei ‘moi kiơ̆ jơhngơ̆m đon nuih mơng păng tơgoăt tơgoăl, ‘nŏh jing tơm a la chă jơhngơ̆m pran păng hơyak ăn atŏk tơ iung. Ling lang ƀô̆h hơdăh dôm tơdrong tơ̆ rŏng au ki vă hơlen mă brĕ pơm kiơ̆ tơdrong ‘lơ̆ng păng hơdrin yak tơ̆ hơnăp, vă  hiak hlŏh tơdrong ơ̆h sơ ‘ngon.

Hơpơi ‘mĕh vă

Pơyan puih mak ngăl yak hơdoi hăm hơpơi ‘mĕh vă. Hơpơi pơyan puih mak Nhâm Dần 2022 hăm sơnăm ƀok Kiĕk, dôm tơdrong gơmăng gơmu gô hrôih plang ăn trong hơdăh ƀrach ‘lơ̆ng. Hơmŏ tơdrong erĭh sa kơ kon pơlei gô sơđơ̆ng ‘lơ̆ng hơ iă ƀiơ̆, tơdrong jang mŭk drăm iŏk đei hơyak pran atŏk tơ iung, rim ŭnh hnam, rim hơnĭh mơdro sa gô “đei rŏ hơbŏ nhen” hloh.

Ư̆h kơ gơ̆h pơhơi khan jĭ hơbŭh gô kĕ tang găn mă lei jei ư̆h kơ gơ̆h dơ̆ng lăng puih mak trŭh kơ dĭh. Jơ ‘năr ư̆h kơ gô chang bơ̆n ôh. Hơmŏ đĕch tim mă tôm ‘mơ̆i mă lei kăl hơpơi ‘mĕh vă, kăl pơm hơtŏk jơhngơ̆m đon hơpơi ‘mĕh vă pơm ăn tĕh đak pran kơtang, kon pơlei đei phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng dơ̆ng kơ jăp, hơtŏ hơnơ̆ng nhen tơdrong twochơ̆t Pơm lêh Hop akŏm Đảng lơ̆m tĕh đak ‘măng mă XIII.

Đơ̆ng lơ̆m dôm năr mơmat tat kơ yuơ jĭ hơbŭh, lơ trong tơlĕch jang hlôi đei hơmet ăn vă hơmet pơ ‘lơ̆ng dôm trong tơhlăk tơhlĭn ăn atŏk tơ iung. Lơ̆m pêng trong yak pran ‘nŏh trong hnam, kon bơngai, tơdrong pơkăp ‘nŏh bu jei ƀô̆h ngăl tơdrong pơkăp ‘nŏh gĭt kăl hlŏh. Tơdrong pơkăp kơ yuơ bơ̆n pơjing mă lei kơ yuơ jơhngơ̆m đon tim gan jrŭ kơna tơdrong pơkăp drŭh kiơ̆ ư̆h kơ tom chăl hle, hlôi jing trong tơhlăk ăn tơplĭh ‘nao, tơdrong tơchăr. Pơm pơkeh tơdrong pơkăp ư̆h khan lăp vă hơmet pơ ‘lơ̆ng tơhlăk tơhlĭn, tơsŭl tơsăl au to. Pơm pơkeh tơdrong pơkăp oei jing pơm pơkeh trong bơ̆ jang, khôi luơ̆t kĕ pơjing đei atŏk tơ iung.

‘Măng hop akŏm hăt hot mă blŭng pơgơ̆r năr blŭng sơnăm 2022, ‘ngoăih mĭnh tơnô̆ tơgŭm djru hơmet pơ ‘lơ̆ng atŏk tơ iung mŭk drăm-tơpôl 350.000 ti hlak jên lơ tim lăh đei đei pơdrơ̆ng kiơ̆, ‘nŏh tơnô̆ hơmet ming lơ khôi luơ̆t vă atŏk kơtang atŏk tơ iung trong hnam đei hơmŏ gô pơjing đei dôm hơyak pran vă iŏk đei jang keh đang trong tơlĕch ăn jang atŏk tơ iung trong gre rĕnh lơ hlŏh 3 ‘măng kơ 20 sơnăm hơdrol au ki akŏp pơđĭ. Ư̆h kơ đei tĕh đak ayơ kĕ atŏk tơ iung kơtang tơdăh ư̆h kơ đei trong glung rĕnh. Trong ‘lơ̆ng gô pơm ăn đei tơdrong pran kơtang pơdrŏng hlŏh dơ̆ng. Hơmŏ tĕh đak bơ̆n gô ƀô̆h hơdăh tơdrong chrĭh chrĕng ‘lơ̆ng hơ iă au vă hơnŭk hơnoa, pơdrŏng pran kơtang ư̆h khan lăp kiơ̆ pơyan.    

Bơngai chĭh: Nhà báo Phạm Mạnh Hùng, Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Radiô Nơ̆r Pơma Việt Nam

Tơblơ̆ nơ̆r: Amazưt