VOV4.Bahnar – Atu\m hăm ja#p teh đak, xơnăm 2021, rim dêh char Tây Nguyên ako\m jơhngơ\m vă tang găn păng tơjră răh pơrang j^ Covid-19 pơtoi hơto\k răh mu\k drăm. Lơ\m noh, choh jang xa Tây Nguyên hlôi pơjing tơdra kơ minh xơnăm đei jơnei keh kong [ơ\t đei dêh char tơroh te\ch tơle\ch tơmam drăm choh pơtăm lơ\m teh đak, păng te\ch ăn teh đak đei truh 1 tih đôlar. Atu\m hăm noh, Tây Nguyên duh pơm gru kơnăl kơ minh xơnăm hơvơn axong jang đei dôm tơdrong choh jang xa toh, pơjing dơnơm ăn tơroh choh jang xa, pơm trong ăn hơto\k tơ iung kơjăp xơđơ\ng.

Pơtôch xơnăm 2021, [ok Võ Đình Danh, Kơdră anih hơp tak xăh Choh jang xa jang găh bri Đăk Mil, xăh Đức Minh, apu\ng Đăk Mil, dêh char Đăk Nông xo# chơt lơ\m jơhngơ\m. Ưh adro# đei tôm tơchơ\t găh pơyua, mă hơp tak xăh oei pơkăp tơdrong tơnăp păng kơjă kơ dôm tơdrong tơguăt jang hadoi. {ok Danh ăn tơbăt, lơ\m tơnap tap kơyuơ pơrang j^, ka phê păng tiu kơ anih hơp tak xăh duh oei te\ch đei kơjă kăp; lơ\m tơdrong tơhlăk tôm tơdrong, tơmam drăm 'nhot, plei 'long kơ hơp tak xăh duh oei đei te\ch hlot. Kăp g^t hloh noh pơđ^ bơngai jang mir, hơp tak xăh păng anih jang mu\k drăm adoi vei xơđơ\ng pơkăp tơgu\m dih băl yak hloh tơnap tap:  “Hơp tak xăh nhôn mă tơm noh te\ch răt ka phê. Oei 'nhot noh đei pro dô t^m. Lơ\m pơrang j^ hơbuh hli noh găh anih jang tơguăt đe xư adoi oei răt tơmam drăm nhôn. Anih jang âu pơm jang hăm nhôn dôm xơnăm kơ âu bơih păng truh dang ei đe xư duh oei pơtoi răt tơmam nhôn pơtăm đei păng oei to\k kơjă lơ\m khei năr pơrang j^ hơbuh hli. Inh [ôh đe xư jang tơnăp tơpă”.

        Lơ\m kơplăh dôm tơmam 'nhot  plei 'long kơ dôm dêh char Tây Nguyên đei minh xơnăm yak hloh tơnap tap – klaih đơ\ng tơdrong hli noh dôm tơmam tơm te\ch ăn teh đak đe nhen ka phê, kơsu, tiu ưh đei tơhlăk, hơto\k tơ iung hơ iă. Ưh adro# hơto\k găh tơmam te\ch ăn teh đak đe (hăm 2 dêh char đei hloh 1 tih đôlar), xơnăm 2021, tơmam choh pơtăm Tây Nguyên oei tơle\ch te\ch pran hăm dôm teh đak nhen Nha#t păng EU, pơm tơdra hơto\k tơ iung găh tơmam drăm 'lơ\ng păng tơplih 'nao, iung jing kơ dôm anih jang mu\k drăm. {ok Lê Đức Huy, Kơdră dơnơm anih jang Simexco Đăk Lăk, anih jang mu\k drăm pơm tơle\ch păng te\ch ka phê ăn teh đak đe pran hloh dêh char tơroi: jên chơ tơmam drăm kiơ\ trong đak dơx^ ăh xơnăm 2021 đei khei năr to\k kăp hloh 10 'măng, tơdrong pơjao tơmam drăm dôm anih răt tơnap tap hloh, mă lei te\ch tơmam ăn teh đak đe kơ anih jang âu to\k kơjung đơ\ng xơ\ truh dang ei, đei je# 270 tr^u đôlar. Kiơ\ kơ [ok Huy,  tơdrong đei jơnei âu noh gơnơm đei trong jang kơjăp lơ\m lơ xơnăm, đơ\ng tơroh jang hadoi pơjing tơring pơtăm tơmam drăm truh tơdrong ako\m khul jang mơlôh. Gơnơm tơroh jang hadoi pơjing tơring pơtăm tơmam drăm, Simexco Đăk Lăk đei lơ tơmam drăm păng 'lơ\ng; gơnơm ako\m khul jang mơlôh, anih jang mu\k drăm hlôi tơroh đei lơ anih te\ch răt lơ\m apu\ng plenh teh lơ\m khei năr tơnap tap dang ei:  “Xơnăm âu ki noh tơnap vă ba chă năm apong anih jang hadoi dăh mă anih jang hadoi truh apong ba, noh hăm tơdrong hlôh vao kơ đe xư găh te\ch tơmam online, chă bơngai răt online noh xơnăm âu ki hlôi hơto\k kơso# âu, to\k hloh 2 'măng, đei yua 16 rơbâu ta#n. Kơlih đe boăl noh băt tơre\k hăm bơngai răt, băt tơroi kơ dôm tơdrong kăl kơ Simexco, nhen đei tơring pơm jang, pơm tơle\ch ka phê kơjăp xơđơ\ng, đei tơre\k truh cham char, tơjur tơpăr hơyuh pơm tơjră hnam pơn^l păng năm truh livestream tơ\ dôm hnam kơmăi. Păng dôm tơmam mă đe boăl tơbang ăn bơngai răt băt hơnơ\ng. 'Nu\ng tăh tơmam đang noh đe boăl chih tơmơ\t ăn tơmoi hloi. Thoi noh bơngai răt [ôh kơdih po đei hloi tơmam kăl. Jang thoi noh hlôi hơto\k đei lơ tơmam drăm te\ch tơle\ch tơnăp”.

        Xơnăm 2021 jing xơnăm tơnap tap, duh jing xơnăm đei jơnei kơ tơdrong choh jang xa Tây Nguyên hăm tơring te\ch tơle\ch ka phê, kơsu, tiu đei hơmet pran, kơjă te\ch ăn teh đak đe to\k đơ\ng hloh 20% to\k tơ\ kơpal pơtêng hăm khei năr âu xơnăm xơ\. Tơdrong choh jang xa Tây Nguyên duh pơtoi đei hơmet hăm lơ tơdrong pơkăp jang tih găh choh pơtăm, rong kon tơrong păng pơm tơle\ch tơmam drăm. Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Huỳnh Phú Lâm, Pho\ Kơdră Jơnu\m bơngai jang mu\k drăm mơlôh dêh char Gia Lai, noh tơdrong hơvơn đei lơ tơdrong axong jang tih găh rong kon tơrong lơ\m xơnăm 2021 jing tơdra hơ iă. Mưh pơm trong hiôk vă dôm anih axong jang io\k jang noh adro# hăm 43 tơdrong jang đei Anih vei lăng kon pơlei dêh char drơ\ng nơ\r axong jang, pơkăp jên jang je# 5.600 tih hlj, Gia Lai hlôi gơh jo# hơlen truh minh cham char choh jang xa – jang ko\ng ng^p – te\ch pơdro keh kong vă hơto\k tơ iung kơjăp: “Ưh adro# pơdơh ăh rong kon tơrong mă tơdrong tơguăt jang hadoi jing pơkăp kơjă tôm tơdrong, nhen hnam kơmăi pơm tơle\ch tơmam xa ăn kon tơrong, đang kơ noh tơmam drăm vă axong ăn hnam kơmăi pơm tơle\ch tơmam xa noh. Tôm tơmam drăm noh pơjing trong jang mu\k drăm hơto\k tơ iung, păng đơ\ng noh, teh păng lơ mu\k drăm kơ kon pơlei lơ\m tơring kơ dêh char duh đei hơto\k kơjă”.

        Duh lơ\m tơdrong ưh gơh hiơt noh xơnăm 2021, bơngai jang mir Tây Nguyên tơpă tơnap tap lơ\m đunh khei năr, pơyan kro#i, pơyan ôi, pơ o\, pơyan pơkai tơjur kơjă, tơnap kơ te\cht ơle\ch, pơrăm tih tên. {ok Phạm Tuấn Anh, Kơdră Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l dêh char Đăk Nông akhan, dôm tơdrong răm thoi âu noh ưh kơ bloih ôh. Tơdrong tơroh te\ch răt hơnơ\ng đei tơdrong klui, ưh đei te\ch hlot [ơ\t dôm tơmam choh pơtăm oei ăh pơyan io\k yua.

Vă vei xơđơ\ng hơto\k tơ iung kơjăp lơ\m pơkăp jang ‘nao, Đăk Nông xơkơ\t athei hơbe\ch lơ\m pơjing dôm tơdrong tơguăt jang đơ\ng kon pơlei, hơp tak xăh păng anih jang mu\k drăm, tơguăt đơ\ng tơring pơtăm tơmam drăm truh te\ch tơle\ch. Vă jang đei tơdrong âu, dêh char to\k bo\k hơto\k pran hơvơn dôm anih jang mu\k drăm pran, pơtho ăn dôm hơp tak xăh păng anih jang mu\k dră ie\, pơm trong hiôk vă dôm anih jang mu\k drăm jing anih tơm tơroh jang hadoi:  "Nhôn duh hơlen xơkơ\t minh [ar trong choh jang xa lơ\m dêh char. Minh lơ\m dôm tơdrong pran mă đe xư bơh [ơm noh ưh kơ măh tơmam pơm jang. ‘Nâu jing tơdrong tơm hăm tơdrong choh jang xa, pơm thoi yơ tơgu\m đei tơring pơtăm tơmam xơđơ\ng. Nhôn to\k bo\k atu\m hăm anih jang mu\k drăm păng hơp tak xăh lơ\m tơring jang dar deh vă pơm thoi yơ dôm hnam kơmăi hơnơ\ng đei tôm tơmam pơm jang. Oei hăm dôm anih jang pran hlôh vao noh đe xư ưh kăl tơgu\m găh jên hu ôh, mă đe xư kăl minh tơdrong jang hơdăh ‘lơ\ng, jơnu\m pơgơ\r tơring hơnơ\ng yak hadoi hăm đe xư. Noh tơdrong mă nhôn gô jang vă tơgu\m ăn anih jang mu\k drăm, pơm tơle\ch tơmam drăm kơ dôm anih jang tơm âu"

Xơnăm 2021, 4 lơ\m 5 dêh char  Tây Nguyên đei hơto\k te\ch tơmam choh pơtăm pran hloh; 2 lơ\m 5 dêh char te\ch tơmam ăn teh đak đe đei hloh 1 tih đôlar ăn [ôh tơdrong hlôh vao đơ\ng choh pơtăm păng anih jang mu\k drăm tơ\ Tây Nguyên hlôi đei hơto\k. Lơ\m tơdrong jang đei jơnei kơ minh xơnăm [ơm lơ tơnap tap, tơdrong hơdăh kơjă kăp g^t kơ tơdrong tơplih păng tơroh jang hadoi. ‘Nâu gô pơtoi jing jơhngơ\m pran vă choh jang xa Tây Nguyên pơtoi đei jơnei lơ\m jăl jang truh âu kơnh.

Lan chih păng pơre nơ\r