Lơ̆m teh xă 1,5 ha sầu riêng pơtăm hơlam hăm cheh phe dang 200 tơnơm tam mă đei kơsô̆ chih tơring pơtăm, yă H’Myka Mlô tơ̆ xăh Ea Knuếc, dêh char Đắk Lắk adrol sơ̆ lăp tĕch plei kiơ̆ bơngai pơdro truh răt đĕch. Yă tech, bơngai răt gô mơ̆ng đơ̆ng kơdranh chă ngăl. Mưh đei khul kơdră tơring tơgŭm chih hơdăh kơsô̆ tơring pơtăm, yă H’Myka Mlô hơmĕng pơgar ‘long hnam yă gô đei chih tơroi rơđăh lơ̆m kơmăy sô̆, kiơ̆ đơ̆ng noh pơjing tơdrong ‘lơ̆ng vă anih tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe truh răt, hăm yă kơjung păng tĕch mơdro ƀônh hiôk ƀiơ̆: “Kon pơlei nhôn hơpơi ‘mĕh păng tôch lăp đon tơgŭm, ‘mĕh chih hơmet hla ar vă ăn xăh kĭ tơbăt ăn”.

Kŭm hăm unh hnam yă H’Myka Mlô, lơ unh hnam kon pơlei păng HTX tơ̆ Đắk Lắk kŭm kơchăng pơm hla ar, chih tơroi găh teh pơtăm păng trong jang vă apinh kơsô̆ chih tơbăt tơring pơtăm. Ƀok Trần Văn Thắng, Kơdră chĕp kơ̆l HTX Choh jang rơgoh Krông Pach, akhan, tơdrong ‘nâu mă tơpă jĭ vă pơm hơtŏk trong pơgơ̆r jang xa păng vei lăng kơjă tơmam tŏk bŏk đei dôm anih jang bơ̆ jang. Tơ̆ HTX, hlŏh 70-80% teh jang lăp hăm tơdrong hơgăt VietGAP, atŭm hăm ‘nŏh đei chih tơroi hơdăh lơ̆m kơmăy điên tư đơ̆ng lơ sơnăm ‘nâu. Tơdrong chih hơmet rim tơdrong ‘nâu vang tơgop tơgŭm ăn tơmam đơ̆ng jang đei tơ̆ tơring roi ‘lơ̆ng, pơih xă anih tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe păng hơtŏk kơsư̆k pơjei:

“Nhôn đei lơ tơdrong hơmet lê̆ bơih, nhen chih tơroi lơ̆m kơmăy điên tư, jô̆ hloi tơring pơtăm VietGAP đơ̆ng lơ sơnăm ‘nâu, ưh kơsĭ ‘nao dơdă jang dang ei đĕch ôh. Nhôn lui, pơm kiơ̆ dôm tơdrong hơgăt, păng dang ei jing đei tơdrong ‘lơ̆ng vă pơvih ăn tơdrong tĕch mơdro tơ̆ teh đak. Thoi noh tơdrong pơjei đơ̆ng plei sầu riêng Việt Nam bơ̆n gô roi tŏk pran”.

Đắk Lắk dang ei đei hlŏh 410 kơsô̆ tơring pơtăm, hăm teh xă dang 11.000 ha păng 73 anih tăh hơmet tơmam đei ƀơk ăn kơsô̆. Kơplăh ‘nŏh, akŏm đĭ đăng teh pơtăm sầu riêng tơ̆ dêh char đei dang 44.000 ha, plei phĕ đei sơnăm 2026 dang 500.000 tân. Tơdrong jang hơmet, năng kăl đei bơ̆ jang mă hơlen, chih hơmet mă rơđăh, tơroi tôm tơdrong păng chih tơmât hơdai ‘nŏh tôch lơ. Mă lei, dêh char adrin jang đang lơ̆m tơdrong jang “30 măng năr chih hơmet kơsô̆ tơring pơtăm sầu riêng lơ̆m kơmăy sô̆”.

Yă Đặng Thị Thủy, Phŏ Kơdră Anih vei lăng choh jang xa păng cham char Đắk Lắk ăn tơbăt, tơdrong tơm đơ̆ng tơdrong jang âu ưh lăp vă hơmet ming anih oei tơhlăk găh trong pơm hla ar chih tơbăt anih jang đei đĕch. Mă tơdrong kăl hlŏh ‘nŏh, ‘nâu jĭ trong jang pơm tơplih trong jang xa, vei lăng păng chă anih tĕch mơdro, pơjing tơdrong ‘lơ̆ng vă anih jang sầu riêng gơ̆h tŏk pran ‘lơ̆ng, rơđăh rơđong păng hơtŏk đei kơsư̆k pơjei tơ̆ anih tech mơdro lơ̆m apŭng plenh teh.

"Dêh char pơtho tơƀôh truh sơnăm 2030 hăm anih choh jang xa athei jang đei tŏ sĕt hlŏh 30% găh tơmât yoa tơdrong tơplih hăm kơmăy sô̆. ‘Nâu jĭ 1 lơ̆m dôm kơsô̆ chih răk kăl vă anih jang nhôn gơ̆h tơroi rơđăh rơđong lơ̆m tơdrong jang xa kŭm nhen dôm tơdrong tơchơ̆t ‘lơ̆ng kiơ̆ nơ̆r athei hăm rim tơmam vă tĕch tơ̆ teh đak đe tơ̆ hơnăp kơnh."

Tơdrong kăl hlŏh ‘nŏh ưh kơsĭ hơnhăk ba hô sơ hla ar hơtŏk lơ̆m kơmăy sô̆, mă vă chih pơjing rim kơsô̆ ‘măn răk trŏ lăp hăm yăn âu, gơ̆h tơroi ăn đe nai, păng chih hơdăh rim tơring pơtăm, anih tăh tơmam hơdai hăm tơdrong jang xa đei chih trŏ ƀlep. ‘Nâu kŭm jing trong jang tôch rơđăh mưh jang kiơ̆ Tơdrong tơchơ̆t 57 đơ̆ng Anih tơm Chinh trĭ, iŏk khoa hŏk, kơmăy kơmŏk, tơplih ‘nao rơgei păng kơsô̆ ‘măn răk pơm jơhngâm pran vă jang tŏk.

Tơgŭm ăn Đắk Lắk păng dôm tơring bơ̆jang tơdrong jang ‘nâu, Anih tơm vei lăng choh jang xa păng cham char oei ăn khul jang jur tơ̆ tơring, ƀât mă tơ̆ xă ‘măng mă blŭng đei pơjao 1,2 tơdrong jang ƀơm truh ƀơk ăn kơsô̆ tơring pơtăm. Ƀok Nguyễn Quang Tin, Phŏ Kơdră Anih jang Khoa hŏk păng kơmăy kơmŏk akhan, mưh dôm kơsô̆ chih răk đei tơmât hơdai, tơdrong tơroi găh tơring pơtăm ưh pă đei jing hla ar vă chĕp vei bơih, mă sư jing kơsô̆ ‘măn răk vă yoa atŭm, pơvih ăn tơdrong jang xa, vei lăng tơmam ‘lơ̆ng, pơm hơmet tơmam, tĕch mơdro păng tĕch tơ̆ teh đak đe.

“’Nâu jĭ 1 lơ̆m dôm tơdrong tôch gĭt kăl: chih tơbăt hơnăn păng tơmam jang đei, đơ̆ng rŏng kơ ‘nŏh chih hơdăh anih jang đei rim tơmam. Kơsô̆ chih răk gô đei 5 tăl, đơ̆ng Anih ‘măn răk kơsô̆ kơ teh đak truh dôm anih tơm, anih jang kơpal, tơring tơrang; anih tĕch mơdro; xăh, HTX păng kon pơlei. Mưh kơmăy chih răk kơsô̆ đei yoa hiôk hian, dôm tơdrong tơroi ‘nao đei mưh jang xa, tĕch mơdro kŭm nhen vei lăng, pơgơ̆r jang kŭm gơ̆h iŏk yoa trŏ ƀlep păng rơđăh rơđong”.

Đơ̆ng “Tơdrong jang tơm 30 măng năr chih hơmet kơsô̆ tơring pơtăm lơ̆m kơmăy”, Đắk Lắk oei adrin pơm tơplih trong vei lăng ‘nao hăm anih jang sầu riêng. Mưh rim tơring pơtăm, anih tăh tơmam păng tơmam jang đei, đei chih tơroi rơđăh rơđong, trŏ ƀlep păng tơmât lơ̆m kơmăy ‘măn răk kơsô̆ ‘nŏh sư gô jing tơmam tôch gĭt kăl vă vei lăng, hơlen năng tơmam ‘lơ̆ng, chih hơdăh trong tĕch mơdro păng pơm hơtŏk đei kơjă tơmam đơ̆ng choh jang xa tơ̆ tơring.