VOV4.Bahnar - Kŭm hăm tơ plih ‘nao đon tơ chĕng lơ̆m choh jang sa, lơ kon pơ lei jang chŭn mir, hơp tak xăh, anih jang mơ dro sa tơ̆ Dak lak hlôi păng tŏk bŏk jang kiơ̆ tơ drong jang hơ dai lơ̆m pơm tơ lĕch. Dôm tơ drong jang hơ dai hlôi tơ gŭm kon pơ lei jang chŭn mir sơ đơ̆ng pơm đei tơ mam. Hơp tak xăh pơ̆n pơ̆ih să găh tơ drong bơ̆ jang. Anih jang mơ dro sa đei tơ mam sơ đơ̆ng tĕch ăn anih tĕch mơ dro. Jang hơ dai đơ̆ng jang sa - pơm tơ lĕch - tĕch mơ dro tŏk bŏk ăn ƀŏk đei yua lơ̆m hơ tŏk ‘lơ̆ng kơ jă tơ mam đơ̆ng choh jang sa, yak truh tơ drong jang choh jang sa kơ jăp tơ̆ tơ ring.

Dôm năr tơ jê̆ âu, tơ mam “ Phe rơ goh Thăng Bình HTB” kơ Hơp tak xăh pơ vih pơ văn akŏm Choh jang sa Thăng Bình, xăh Cư Kty, apŭng Krông Bông đei bơ ngai răt yua lăng ‘lơ̆ng. Sơ năm 2020, tơ mam “ Phe rơ goh Thăng Bình HTB” iŏk đei hla ar pơ kăp tơ mam OCOP 4 hơ nglŏng kơ dêh char. Mă kăl ‘noh, blŭng sơ năm 2022, hơp tak xăh hlôi kĭ hla ar phe rơ goh tĕch tơ̆ New Zealand, hăm kơ sô̆ yak blŭng ‘noh 6 tấn. Hrei ‘nâu, hơ năn Phe rơ goh Thăng Bình HTB kŭm hlôi pơ jing đei 26 anih tĕch mơ dro tơ̆ 12 dêh char , pơ lei tơm lơ̆m teh đak. Ƀok Võ Văn Sơn, Kơ dră vei lăng Hơp tak xăh pơ vih pơ vih văn choh jang sa Thăng Bình tơ băt:

        “Hơ drol sơ̆ jang hơ dai vă hơ met pơ ‘lơ̆ng dôm tơ drong mơ mat tat lơ̆m pơm tơ lĕch, mă lei đơ̆ng rŏng kơ hơ met pơ ‘lơ̆ng dôm tơ drong mơ mat tat lơ̆m pơm tơ lĕch kon pơ lei jang chŭn mir ‘noh ‘meh hơ met pơ ‘lơ̆ng dơ̆ng dôm tơ drong mơ mat tat lơ̆m tĕch tơ mam ‘noh jĭ maketing tơ mam. Kon pơ lei jang chŭn mir hơ drol sơ̆ lăp băt pơm tơ lĕch đĕch mă lei dang ei ‘meh hơ nhăk tơ mam tĕch mơ dro sa ‘noh athei pơm maketing, pơm tơ ƀôh tĕch tơ mam ‘noh jĭ dôm hơ yak mă hơp tak xăh tơ gŭm kon pơ lei jang chŭn mir vă ƀrư̆ ƀrư̆ hơ nhăk tơ mam tĕch tơ̆ anih tĕch mơ dro tih.”

        Tơ drong tŭn pran jang hơ dai lơ̆m pơm tơ lĕch, tĕch tơ mam pơm ăn dôm tơ drong tĕch mơ dro tơ mam rơ goh ‘lơ̆ng ‘noh jĭ kăl hloh hăm anih jang mơ dro sa. Tơ̆ Kŏng ti cổ phần Damaca Nguyên Phương, xăh Phú Lộc, apŭng Krông Năng, ƀơ̆t vang jang lơ̆m tơ drong jang hơ dai, kŏng ti pơ kăp: kon pơ lei jang chŭn mir đei tĕch tơ mam hăm kơ jă sơ đơ̆ng, dă ƀiơ̆ kơ ưh kơ pŭn ai; đei anih jang mơ dro sa tơ mơ̆t jên jang asong hơ drĕch, tơ mam choh jang sa vă sơ đơ̆ng jang sa. Hơ dai hăm ‘noh, anih jang mơ dro sa kŭm kơ chăng đei pơ truh tơ mam, tơ drong ‘lơ̆ng đei vei lăng. Yă Nguyễn Thị Thu Phương, kơ dră vei lăng kŏng ti tơ băt:

        “ Dang ei kon pơ lei jang chŭn mir lăp choh pơ tăm kiơ̆ kơ đe sư kĕ jang đei. Kơ dih kon pơ lei jang chŭn mir jang ưh kơ kĕ hrơ̆ch 1 ‘măng ăn đei tơ mam ‘lơ̆ng dang ăi. Yua thoi noh, dôm anih jang mơ dro sa kăl athei mơ̆t vang jang hăm đe sư vă pơm đei tơ mam ‘lơ̆ng hloh nhen: phĕ iŏk ƀlep pơ yan, ƀlep khei ‘năr vă iŏk yua ‘lơ̆ng hloh. Kŭm nhen vei lăng ‘long pơm liơ ‘noh ưh khan lăp đei kon pơ lei jang chŭn mir đe sư jang tơ drong ‘nâu mă kơ dih kâu dôm anih jang mơ dro sa, kŭm nhen anih jang kơ pal , khŭl kơ dră tơ ring kăl kơ tơ gŭm kon pơ lei jang chŭn mir tơ drong ‘noh mă hơ nhăk ăn đei iŏk yua ‘lơ̆ng.”

Anih jang mơ dro sa pơ tho kon pơ lei jang chŭn mir pơ tăm vải tơ̆ apŭng Ea Kar trong tăh tơ pu vă vei sơ đơ̆ng tơ mam đơ̆ng choh jang sa ‘lơ̆ng hloh

        Mă lei tơ pă yan âu, tơ̆ Dak Lak dôm tơ drong jang hơ dai lơ̆m pơm tơ lĕch tơ mam drăm đơ̆ng choh jang sa oei tŏ sĕt, jang tam mă tih; tơ mơ̆t jên jang ăn kơ măy kơ mŏk pơm tơ lĕch oei tŏ sĕt kơ na tam mă hơ tŏk ‘lơ̆ng đei kơ jă tơ mam đơ̆ng choh jang sa ‘moi kiơ̆ tơ drong jang. Tơ drong nai dơ̆ng, 1,2 anih jang mơ dro sa, hơp tak xăh tam mă tơ chă đei anih răt tơ mam sơ đơ̆ng kơ na hơ nat pơ̆ih xă tơ drong jang hơ dai...Mă hơ dăh ‘noh nhen tơ mam ca cao, Dak Lak đei tơ ring pơ tăm tơ mam truh 1200 hec ta, mă lei tơ drong kĕ jang hơ dai hrei ‘nâu lăp ‘nao dơ̆ng tơ̆ kơ sô̆ tŏ sĕt dang 200 ŭnh hnam vang jang hơ dai ‘moi kiơ̆ dôm hơp tak xăh, grŭp jang hơ dai iĕ le. Tơ drong ‘nâu pơm ưh kơ ‘lơ̆ng tơ mam mưh tơ lĕch tơ̆ anih tĕch mơ dro. Ƀok Trương Ngọc Quang, Kơ dră vei lăng Kŏng ti Ca Cao Nam Trường Sơn akhan:

        “ Hơ tŏk tơ iung tơ ring tơ mam hrei ‘nâu Dak Lak dang 1.200 hec ta ‘noh đei trong jang tơ gŭm akŏm ƀiơ̆ vă hơ tŏk tơ iung lơ ƀiơ̆. Đơ̆ng noh tơ gŭm ăn kon pơ lei jang chŭn mir dăh mă dôm hơp tak xăh 1 trong pran kơ tang hloh vă đe sư hlôh đei tơ drong jang hơ dai ‘noh jĭ 1 lơ̆m dôm tơ drong ‘meh vă kăl hloh lơ̆m pơ jing kơ jă kăp gĭt vă yak truh pơm tơ lĕch 1 trong kơ jăp ‘lơ̆ng.”

     Kiơ̆ kơ ƀok Nguyễn Hoài Dương, Kơ dră Anih vei lăng găh choh ạng sa - hơ tŏk tơ iung tơ ring tơ rang Dak Lak, lơ̆m khei ‘năr hrei ‘nâu, pơ jing dôm tơ drong jang hơ dai ‘noh jĭ trong jang gĭt kăl vă vei sơ đơ̆ng tơ drong tĕch mơ dro hiôk ăn tơ mam đơ̆ng choh jang sa. Vă tơ gŭm hơ tŏk tơ iung tơ drong jang hơ dai, Dak Lak hlôi păng tŏk bŏk hơ drin tơ lĕch jang dôm tơ drong tơ chơ̆t đơ̆ng Khŭl kơ dră teh đak găh trong jang tơ gŭm pơ trŭt hơ tŏk tơ iung jang hơ dai lơ̆m pơm tơ lĕch tĕch mơ dro tơ mam đơ̆ng choh jang sa. Lơ̆m noh akŏm pơ trŭt dôm trong jang tơ gŭm đơ̆ng rŏng tơ mơ̆t jên jang nhen: Pơm tơ lĕch, pơ jing hơ năn tơ mam ‘lơ̆ng păng tơ ƀôh tơm a tơ mam đơ̆ng choh jang sa. Ƀok Nguyễn Hoài Dương tơ roi:

        “ Tơ roi tơ băt tơ gŭm pơm tơ drong hiôk tôch ai ăn kơ rim tơ ring lơ̆m dêh char. Mă loi ‘noh jĭ dôm tơ ring đei tơ mam ‘lơ̆ng hơ drô̆ ‘noh dôm tơ drong jang hơ dai tĕch mơ dro tơ mam ‘noh tơ drong tôch kơ gĭt kăl lơ̆m pơ jing kơ jă tơ mam. Băt hơ dăh tơ drong ‘nâu anih jang hlôi pơ truh kơ Anih vei lăng kon pơ lei dêh char kĭ ăn tơ drong jang tơ gŭm tơ mam, kiơ̆ đơ̆ng noh tơ goăt hăm dôm tơ ring lơ̆m teh đak vă tĕch mơ dro tơ mam tơ̆ hơ năp kơnh.”

Hơp tak xăh jang hơ dai răt iŏk tơ mam đơ̆ng kon pơ lei jang chŭn mir păng tơ chă anih tĕch ăn tơ mam

            Dak Lak dang ei đei hloh 380 hơp tak xăh choh jang sa păng hloh 90 anih jang mơ dro sa tĕch tơ lĕch tơ̆ teh đak đe. Tơ mam choh jang sa kơ dêh char hlôi tĕch truh tơ̆ 68 teh đak lơ̆m apŭng plĕnh teh, mă kăl ‘noh hlôi mơ̆t đei lơ̆m dôm anih tĕch mơ dro tih nhen Mi, Nhật Bản, Anh, Phalăng... ‘Nâu ji dôm tơ drong gĭt kăl lơ̆m bơ̆ jang kiơ̆ hơ dai lơ̆m choh jang sa. Tơ dăh Dak Lak hơ tŏk ‘lơ̆ng bơ̆ jang kiơ̆ tơ drong jang hơ dai gô tơ gop gĭt kăl lơ̆m tơ drong hơ met ‘lơ̆ng găh tơ mam choh jang sa ‘lơ̆ng, hơ tŏk ‘lơ̆ng đei kơ jă măk păng hơ tŏk tơ iung choh jang sa 1 trong kơ jăp tơ̆ hơ năp dôm tơ drong tơ plih đơ̆ng anih tĕch mơ dro.

Hương Lý: Chih

Thuem: Tơ blơ̆