VOV4.Bahnar – Dôm xơnăm tơje# âu, ka phê kăp g^t Việt Nam pơtơm đei tơring te\ch răt ka phê lơ\m kơpal teh tơre\k truh, mă kăl noh dôm anih hơdre\ng ot tơ\ dôm teh đak pơkăp kơjăp găh tơdrong 'lơ\ng. Tơdrong mă âu duh pơih trong jang vă hơyak  "tơring tih xă" kơ ka phê kăp g^t Việt Nam pơma atu\m păng Đăk Lăk pơma adro#. ‘Nâu duh jing tơdrong hơyak đơ\ng ka phê tăng truh đei jơnei ‘ngam kơ dôm bơngai dăp đon dăp bơnôh kơdâu kiơ\ pơkăp hơ ‘nhăk ka phê Việt Nam le\ch tơ\ apu\ng plenh teh.

Atu\m hăm hơnăn jing anih jang 4 xơnăm pơtoi hloi đei tơmam drăm oei lơ\m top 3 tơdrong pơlong ka phê kăp g^t Việt Nam, dôm tơmam drăm kơ Ko\ng ti Minudo Farm-Care Đăk Lăk oei đei lơ bơngai răt yua, hơdre\ng ot lơ\m păng ‘nguaih kơ teh đak rơih jing dôm ka phê ‘lơ\ng, kăp g^t đei lơ bơngai lăp hloh.

Vă đei tơdrong phara âu, [ok Lê Đình Tư, Kơdră Ko\ng ti Minudo Farm-Care tơroi, âu jing tơdrong đei jơnei đơ\ng minh tơdrong axong jang tơnăp lơ\m tôm tơdrong, mă pơtơm đơ\ng dôm pơgar jang kăp g^t. Tơ\ noh đei tơdrong ako\m dơnơm nhen: hơdre\ch ka phê tro\ hăm hơyuh to# ‘mi, hơgăt teh, vei lăng kiơ\ pơkăp rơgoh truh tơdrong pe\ yua rơih io\k vei lăng kơjăp. Tơ\ noh pơkăl dôm bơngai tơpă lăp tơguăt hăm ka phê: “Ăh pơm kiơ\ pơkăp Rainforest Alliance (bri ‘mi lơ nhie#t đơ\i) athei hơlen kơjăp kơchơ\t ‘lơ\ng tơmam drăm. Kơlih kiơ đei tơdrong âu? Hăp duh nhen đon bơnôh kon bơngai đe\ch. Hăp athei tôm kơchơ\t noh pơtơm ‘lơ\ng, găh tơmơ\t hơyuh to# ‘mi noh lơ hloh. Pơyan đum to# kơtang thoi yơ, tơngie\t thoi yơ, tôm noh adoi kiơ\ minh tơdrong pơkăp hơdăh”.

Xơkơ\t hơdăh đơ\ng mă blu\ng hơyak pơm jang kơ Hơp tak xăh noh hơto\k ka phê kăp g^t noh Hơp tak xăh Ea Tân, apu\ng Krông Năng hlôi kơ ‘nôh chơ chă hơyak ‘nao noh pơtơm đei tơdrong ‘lơ\ng. Hơp tak xăh xơkơ\t, kon pơlei jang mir jing bơngai pơkăp tơdrong ‘lơ\ng ăn tôm kơjă, kơyuơ noh hlôi tơroh hăm kon pơlei jang mir vă hơto\k tơdrong ‘lơ\ng.

Hơp tak xăh hlôi hiong 2 - 3 xơnăm atu\m hăm kon pơlei jang mir keh đang trong pơkăp pơm tơle\ch ka phê kăp g^t. {ok Nguyễn Trí Thắng, Kơdră hơp tak xăh Ea Tân ăn tơbăt: vă jang ka phê kăp g^t kơjăp xơđơ\ng noh kăl đei tơdrong tơre\k kăp g^t đơ\ng mă blu\ng. Noh jing hơmet tơdrong hlôh vao, tơguăt pơm tơle\ch đei pơkăp, pơm tơle\ch tơmam drăm ‘lơ\ng xơđơ\ng:  “Găn ga 4 pơyan, tơdrong yak hadoi hăm kon pơlei hăm hơp tak xăh tơ\ jăl trong jang ka phê kăp g^t roi năr roi tơguăt hloh, đe xư băt hơdăh xơnong kơ đe xư hăm ka phê păng đe xư [ôh đei tơdrong pơyua đơ\ng ka phê kăp g^t pơyua ăn păng đơ\ng noh ‘nguaih kơ dôm unh hnam hlôi yak hadoi hăm po noh dôm bơngai tăp dăr adoi ‘meh vang jang ”.

Kiơ\ kơ [ok Trịnh Đức Minh, Kơdră Jơnu\m jang Ka phê Buôn Ma Thuột, ka phê kăp g^t adro# đei đơ\ng 1 - 2% kơso# ka phê lơ\m kơpal teh, mă hăt noh Arabica. Dang ei hlôi đei minh [ar tơring yua ka phê kăp g^t Robusta lơ\m xa yua noh Việt Nam gô găn hloh tơnap tap đei trong hiôk vă hơto\k tơmam drăm âu.

Tơpă ăn [ôh, lơ\m 2 – 3 xơnăm kơ âu, lơ tơmam drăm đei pơkăp “Ka phê kăp g^t Việt Nam” kơyuơ Jơnu\m jang Ka phê Buôn Ma Thuột pơgơ\r adoi đei dôm anih hơdre\ng ot  teh đak đe hmach bơnê păng răt io\k tenh kuăng. ‘Nâu duh jing tơdrong đei jơnei mă blu\ng kơ minh tơdrong axong jang đơ\ng pơm tơle\ch truh pơjing păng pơkăp đei hơnăn tơmam drăm. {ok Trịnh Đức Minh tơroi: “Jang ka phê kăp g^t âu nhen minh trong jang kăl vă io\k jang tơring te\ch răt pơkăp kiơ\ kơjă kơjung hloh. Dôm lô ka phê đei jơnei kăp g^t noh dôm anih pơm tơle\ch ka phê kăp g^t đe hlôi tơle\ch răt đơ\ng kon pơlei jang mir hăm kơjă kăp hloh pơtêng hăm đe te\ch ka phê găr hmă. Athei pơm jang kiơ\ pơkăp te\ch răt ka phê kăp g^t vă đei yua kơjă kăp hloh”.

Đăk Lăk jing tơring tơm kơ ka phê Robusta, hlôi te\ch ăn teh đak đe je# 60 teh đak, tơring, hăm kơso# kơ hre\ng rơbâu ta#n. Lơ unh hnam pơm jang, hơp tak xăh, anih jang mu\k drăm hlôi axong jang, io\k yua khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m pơm jang ka phê kăp g^t. Anih tơm Choh jang xa păng Hơto\k tơring tơrang ‘nao adoi hlôi k^ pơkăp Tơdrong Hơto\k ka phê kăp g^t Việt Nam jăl xơnăm 2021-2030; găh dêh char Đăk Lăk gô hơto\k ka phê Robusta kăp g^t, hăm hơgăt hloh 1.000 ha ăh xơnăm 2025 păng truh xơnăm 2030 pơhlom 2.120 ha,  kơche\ng gô đei pơhlom 1.500 ta#n.

Tơdrong jang hơ ‘nhăk ka phê Việt Nam jing ka phê kăp g^t adoi oei [ơm lơ tơnap tap, ăh đon kơche\ng ka phê kăp g^t oei ‘nao hăm bơngai jang ka phê lơ\m teh đak. Atu\m hăm noh, dôm trong pơkăp ăn hơto\k ka phê kăp g^t tam mă đei tơre\k tro\ [lep. Mă lei hăm dôm tơdrong đei jơnei, dôm bơngai tơguăt hăm ka phê kăp g^t adoi oei hơ iă păng lui ngeh khei năr ano# anăp kơnh gô jang đei. Tơdrong lui ngeh âu ưh adro# pơm tơplih đon kơche\ng, trong pơm jang vă tơplih kơjă ka phê mă oei tơgop pơjing tơdrong pơyua kơjăp xơđơ\ng ăn rim unh hnam bơngai jang mir.

Lan chih păng pơre nơ\r