Ƀato yâu ka kơ ƀok Trần Quang Vịnh, oei tơ̆ phương Hoài Nhơn Đông, dêh char Gia Lai, 'nao mât tơ̆ tơnŏk ka Quy Nhơn đơ̆ng rŏng kơ năm jang đunh năr tơ̆ đak dơsĭ. Ka ngư tăh ƀĕnh kơthŭng mong lơ̆m ƀato kiơ̆ băl chơ tŏk tơ̆ kông. Ƀât dơdĭk dơdăk kơmăy ƀato, ơ ơ̆r nơ̆r krao bơngai răt tơmam, ƀok Vịnh ưh đei pơdơ̆h ngôi. Tơdrong mă blŭng 'nŏh chă hơlen năng hla ar, kơmăy vei lăng trong yak păng pơm pơkeh dôm hla ar kiơ̆ tơdrong hơgăt. 'Nŏh jĭ tơdrong bơngai năm jang ka nhen ƀok Vịnh chă vei lăng ‘măng năm rôp yâu ka đơ̆ng kơdih păng vang tơgop kŭm hăm tĕh đak tang găn pơm glăi IUU.

“Kơmăy vei lăng pơ̆ih prăt măng prăt năr, mưh kơmăy hơlen đei tơdrong, ưh gơ̆h pơtruh nơ̆r roi tơbăt ‘nŏh, nhôn athei phĭn hơmet vă roi tơbăt, hla ar chih athei pơm kiơ̆ Tơdrong hơgăt rôp yâu ka đơ̆ng Teh đak, ưh gơ̆h pơm glăi luơ̆t. Năm tơ̆ đak dơsĭ athei đei tôm hla ar mưh mơ̆t lĕch đơ̆ng tơnŏk. Rôp yâu ka hơdang athei kơchăng pơm kiơ̆ mă ‘lơ̆ng luơ̆t jang ka hơdang đei tơlĕch. Nhôn băt, mưh pơm glăi luơ̆t Teh đak 'nŏh gô đei sek phak.”

Ưh lăp pơm kiơ̆ dôm tơdrong hơgăt găh hla ar, tơmam kơmăy kơmŏk păng vei sơđơ̆ng đĕch, đon kơchăng ưh gơ̆h mơ̆t hlom lơ̆m tơring đak dơsĭ teh đak đe kŭm đei kon pơlei jang ka dêh char Gia Lai băt hơdăh. Bơngai Vei lăng ƀato Nguyễn Văn Minh tơ̆ phương Hoài Nhơn Đông akhan, dôm tơdrong hơgăt roi đunh roi kơhret đĭ jing minh păh tơdrong jang athei bơngai năm jang tơ̆ đak dơsĭ pơm kiơ̆: "Tơdrong hơgăt đơ̆ng Teh đak ‘noh kon pơlei pơm kiơ̆, hla ar mưh lĕch đơ̆ng tơnŏk duk đei tôm, ao đông, kơƀĭnh pĭt ŭnh đei tôm. Tơdrong mât glăi tơ̆ tơring đak dơsĭ teh đak đe ‘noh, dang ei kon pơlei ưh kơ pơ̆n ôh".

Đơ̆ng blŭng sơnăm 2025 trŭh dang ei, dêh char Gia Lai ư̆h kơ đei ƀô̆h ƀato yâu ka pơm glăi IUU. Đại úy Lê Văn Hòa, Kơdră Anĭh vei lăng tơring sơlam Mũi Tấn, Anĭh chĕp kơ̆l pơgơ̆r Ƀô̆ đô̆i vei lăng sơlam dêh char Gia Lai ăn tơbăt, tơdrong âu đei tơdrong vang tơgop đơ̆ng tơdrong jang hơtŏk trong vei lăng, dăr hơlen păng khan hơdrol hrôih dôm tơdrong hơmơt pơm glăi. Tơ̆ tơnŏk ka, khŭl linh vei lăng sơlam jô̆ hơlen ƀato hai, tơgĕch roi tơbăt, pơtho tơƀôh ăn kon pơlei jang ka hai: “Anih jang pơgơ̆r roi tơbăt ăn kon pơlei jang ka đơ̆ng rŏng kơ rim 'măng năm jang tơ̆ đak dơsĭ mưh vih mât tơnŏk ka âu, atŭm hăm 'nŏh pơih lăng QR hăm dôm trong yak, ưh gơ̆h pơm glăi IUU. Hăm dôm tơdrong pơm glăi 'nŏh anih jang sek tơlang tơpăt vă pơm ‘lơ̆ng ăn tơdrong jăh plĕh hŭt lê̆ the jơk đơ̆ng Việt Nam.”

Kŭm hăm hơlen kơtă, kơmăy kơmŏk oei pơjing dơ̆ng mĭnh tăl dăr lăng lơ̆m tơdrong jang rôp ka hơdang. Tơ̆ 3 tơnŏk ka Quy Nhơn, Đề Gi păng Tam Quan, dêh char Gia Lai, kơmăy kơmŏk eCDT đei iŏk yua vă vei lăng ƀato mơ̆t lĕch tơ̆ tơnŏk, kơsô̆ ka hơdang rôp đei păng chih hơdăh anih rôp yâu. Đĭ đăng 5.609 tŏ ƀato yâu ka chih hơnăn tơ̆ tơring đei chô̆ kơmăy eCDT. Hloh 3.400 tŏ ƀato yâu ka đei tor kơjung đơ̆ng 15 met tŏk tơ̆ kơpal đei chô̆ kơmăy hơlen năng trong năm rôp yâu ka hơdang hăm điê̆n tư.

Ƀok Nguyễn Anh Dũng, Phŏ Kơdră vei lăng Tơnŏk ka đak dơsĭ Gia Lai, ăn tơbăt: hla ar chih trong năm rôp yâu ka hơdang hăm điê̆n tư tơgŭm ăn kon pơlei jang ka dă ƀiơ̆ pơm lơ hla ar, kŭm nhen hơtŏk đei tơdrong dăr lăng, hơlen hơdăh kơsô̆ chih răk: “Kiơ̆ tơdrong tơchơ̆t 'nao dôm tong ƀato yâu ka kơjung hloh 15 met athei chô̆ kơmăy điê̆n tư hơlen năng trong yak, đei kon pơlei pơm kiơ̆ ‘lơ̆ng yoa yua ƀônh hiôk, kon pơlei rôp yâu ka lăp kăl kơ pơih kơmăy chih tơroi lơ̆m app, vih tơ̆ jih đak dơsĭ gơih ăn 'noh đang hloi, ưh kơ kăl chih hăm ti, ưh kơ hli chih glăi, tơnŏk ka năng ‘nŏh băt hloi anih ƀato rôp yâu păng trong ƀato yak. Mưh tơmơ̆t lơ̆m kơmăy thoi noh tơ̆ Anih vei lăng păng dôm anih jang nai gơ̆h lăng ƀôh ƀato yak trŏ trong dăh mă glăi tôch rơđăh, kơna tơdrong rơđăh rơđong tơmam đơ̆ng kon pơlei rôp yâu đei hrei ‘nâu tôch kơ 'lơ̆ng.”

Tang găn rôp yâu ka glăi IUU ưh khan lăp dơ̆ng ƀơ̆t vei lăng păng sek phak đĕch. Dêh char Gia Lai oei dar deh tơjur kơsô̆ ƀato ưh pă lăp hăm tơdrong hơgăt năm rôp yâu ka, atŭm hăm 'nŏh tơgŭm ăn kon pơlei jang ka tơplih ming tơdrong jang. Kiơ̆ trong tơgŭm tơplih ming tơdrong jang, tơring đei 999 tŏ ƀato chih măt phă hŭt lê̆ ƀato, hăm kơsô̆ jên kăl đei dang 329 ti hlak jên; kŭm hăm 'nŏh 941 'nu bơngai jang chih măt apinh tơgŭm tơplih ming tơdrong jang. Truh 'năr 15/9/2026, dêh char Gia Lai hlôi hơlen lăng 367 tŏ ƀato, kĭ hla ar tơgŭm ăn 275 tŏ ƀato, hăm đĭ đăng kơsô̆ jên vă jê̆ 51 ti.

Ƀok Trần Quốc Khánh, Phŏ Kơdră Anĭh vei lăng Chŏh jang xa păng Cham char Gia Lai, ăn tơbăt tơring oei hơnơ̆ng jang kiơ̆ tơdrong tơgŭm âu vă pơm tơjur ƀato hơdai hăm pơjing tơdrong jang xa 'nao ăn kon pơlei jang ka: “Nhôn tơchĕng tơdrong phă hŭt ƀato jang xa truh 2030 gô tơjur đei 1943 tŏ ƀato, hăm jên huach truh 756 ti vă pơtruh ăn dôm xăh pơjing khul hơlen năng păng gơih jên ăn xăh kla, nhôn pơtho tơƀôh trong jang, tơdrong hơgăt găh ki thuơ̆t, dang ei dôm xăh tŏk bŏk kla jên phă hŭt ƀato. Hăm kon pơlei jang ka mưh tơplih ming tơdrong jang ‘noh, thuê anih jang roi tơƀôh ăn rim unh hnam, rim pơlei vă tơlĕch tơdrong tơgŭm tơplih ming tơdrong jang.”

Đơ̆ng rim 'măng yak tơ̆ đak dơsĭ, rim 'măng mơ̆t lĕch tơ̆ tơnŏk truh tơdrong chih hla ar tơroi, vei kơjăp kơmăy roi tơbăt păng chih hơdăh anih rôp yâu đei ka hơdang, tang găn rôp yâu glăi IUU oei vă jing mĭnh păh ưh gơ̆h hiơt lơ̆m tơdrong jang ka hơdang đơ̆ng kon pơlei jang ka Gia Lai. Tơdrong jang kiơ̆ 'lơ̆ng khôi luơ̆t, kŭm hăm đon hlôh vao roi hơdăh đơ̆ng kon pơlei jang ka, oei pơjing tơdrong 'lơ̆ng vă Gia Lai hơnơ̆ng kŭm hăm teh đak bơ̆jang kiơ̆ dôm trong jang vă pleh hŭt lê̆ "the jơk" IUU, năm truh mĭnh tơdrong jang ka trŏ luơ̆t, rơđăh rơđong păng kơjăp 'lơ̆ng.