Tơ̆ thôn Sômalơng A, xã Ia Hiao, trong nơnăm hlŭt hleng, iĕ ioch hơdrol ou ki hlôi đei pơih să, man ‘lơ̆ng, chă yơ yak hiôk hian. Tơ̆ kơl trong ‘noh pơbŭng hnam ƀok Siu Hiếu, Kodră chĕp pơgơ̆r Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tơring Ia Hiao. Teh păh trong kơ ŭnh hnam ƀok lơ̆m hơnih vă pơih să trong nơnăm. Ưh tŏ set bơngai jei drơ̆ng drơ̆t mưh chă plang ăn teh ŭnh hnam. Siu Hiếu akhan, ‘meh vă pơrô̆ kon pơlei mơ̆ng kiơ̆ lei kang ƀô̆ kăl iung jang hơdrol ‘mơ̆i.“Kơdih ba pơm juk yŭk trong hơlou ‘mơ̆i lơ̆m tơdrong pơrô̆ pơrôp kon pơlei plang ăn teh vă pơih să trong nơnăm. Hăm ŭnh hnam nhôn lăp đơ̆ng rŏng pơrô̆ kơtum kơtŏng ‘nhŏng oh păng ŭnh hnam drơ̆ng mĭnh nơ̆r plang ăn teh vă pơm trong. Hơnơ̆ng kiơ̆ yok rok jơ̆ng hơnăp jang kơ bơngai đang viên pơm jŭk yŭk trong hơlou lơ̆m chă pơrô̆ hơvơn.”

Đơ̆ng tơdrong pơm jŭk đơ̆ng kang ƀô̆, đang viên, kon pơlei Ia Hiao roi năr roi drơ̆ng kiơ̆ trong tơlĕch jang pơih să trong nơnăm pơlei pơla, trong năm tơ̆ chŭn mir. Truh dang ei, dang 450 ŭnh hnam kon pơlei hlôi plang ăn teh vă pơih să 30 jăl trong nơnăm tơ̆ 11 thôn, pơlei hăm hơtăih hloh 12,4 km.

Tơ̆ thôn Yên Phú 2, yă Vũ Thị Lý jei drơ̆ng nơ̆r teh pơchăh dur pơgar ŭnh hnam vă pơih să trong nơnăm. Kiơ̆ kơ yă Lý, hơdrol tơlĕch jang, kang ƀô̆ tơring lơ ‘măng năm truh chă pơrô̆ tơbăt, tơblang hơdăh vă kon pơlei hlôh vao trong yăk hloh ‘noh kơdih ŭnh hnam đei iŏk yoa sa hơpăh.“Pơih să trong nơnăm kơ yuơ hrei ou gre lơ, lơ̆m pơlei hlôi đei gre ôtô, dang ei đei Đảng păng Teh đak lăng ba ‘noh jĭ tôch hơ iă, pơih să trong ba drơ̆ng nơ̆r hloi teh pơchăh dur pơgar cham vă plang ăn teh pơm trong nơnăm”.

Đơ̆ng hơtuch sơnăm 2025 truh dang ei, tơring Ia Hiao hlôi tơmơ̆t jên jang dang 3 ti 600 triu hlak jên pơm keh đang trong nơnăm păng pơnơ̆t đak chuưn na lơ̆m hơgăt teh să hloh 40 ha. Tơring gô vă hơnơ̆ng hơmet pơ ‘lơ̆ng chŭn iĕ, pơjing đei chŭn na să, pơjing rơvơn hơnhăk kmăi kmŏk tơmơ̆t jang sa, pơm hơtŏk jang sa iŏk yoa kơjăp.

Lơ̆m kơsô̆ tơmơ̆t jên jang lăp tơƀôh tơbăt tŏ sĕt tơdrong. Tơdrong kăl hloh ‘noh hơnih ming man đei pơjing tơ̆ yơ păng pơjing đei tơdrong yă kiơ ăn kon pơlei. Tơ̆ buôn Ma Hrai, ƀok Nay Hak đei hloh 1 sao chŭn na ƀa đak hlôi choh jang sa đơ̆ng lơ sơnăm. Sơ̆, tơdrong choh jang sa kơ ŭnh hnam lăp gơnang lơ̆m đak ‘mi. ‘Mi tih đak lip, phang pơđang ‘noh ưh kơ măh kơ đak; đei pơyan kro joi, đei pơyan jang sa jei ưh kơ đei dôm yơ. Mưh đei hơboong thoong đak đei ming man kơjăp ‘lơ̆ng, đak ro năm tơ̆ chŭn na măh mai, kon pơlei jang ƀa nhen ŭnh hnam ƀok Nay Hăk pă gan tơtăm yă kiơ bơih.“Ŭnh hnam bơ̆n đei 1 sao chŭn na choh jang sa đĭ đunh sơnăm bơih, đei sơnăm đak lơ̆p, đei sơnăm phang pơđang chă kĕch yoă iŏk đei đăi dôm yơ. Dang ei thoong hơboong đak đei ming man kơjăp sơđơ̆ng ăn chă pơro kơna ba chơt hơ iă dêh”.

Tơdrong tơchơ̆t Hop akŏm tih Đang ƀô̆ tơring Ia Hiao jăl jang 2025-2030 xơkơ̆t hơdăh mĭnh lơ̆m dôm trong jang kăl hloh ‘noh tơ iung pơjing khul kơdră pơvih pơvăn, bơ̆ jang ‘lơ̆ng, tơnăp, lăng kon pơlei păng hơnih mơdro sa jĭ kăl hloh. ‘Nou jei jing trong mă tơring tơlĕch jang kiơ̆ Nơ̆r athei jang kiơ̆ kơsô̆ 05 đơ̆ng Hơnih tơm Chinh trĭ găh “Atŏk kơtang hŏk pơhrăm păng pơm kiơ̆ jơhngơm đon, trong bơ jang gơh hơgei kơ Ƀok Hô, mă kăl ‘noh kăl đei hơnăp jang pơm jŭk yŭk trong hơlou, bơ̆ jang ‘lơ̆ng, jang hơgei, hơtŏ tơpăt, tơjê̆ kon pơlei, tơklep kon pơlei, kơ yuơ kon pơlei.

Tơ̆ tơring Ia Hiao, jơhngơm đon ou đei ƀôh đơ̆ng mă tơdrong kang ƀô̆ năm tơ̆ tơring, kơtă chă mơ̆ng păng xek tơlang dôm tơdrong mă kon pơlei tŏk bŏk trĕng lăng, tơplih ăn lăp ‘moi kiơ̆ đơ̆ng khul kơdră tơring tơroi tơbăt ăn. Kiơ̆ đơ̆ng ƀok Bùi Hữu Tâm, Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Đảng tơring Ia Hiao, ‘meh vă tơchơ̆t ƀlep lei mă blŭng kang ƀô̆ kăl tơjê̆ kon pơlei, hlôh vao kon pơlei păng pơjing kơdih bơ̆n nhen lĕ kon pơlei ‘noh.“Tơjê̆, tơklep hăm kon pơlei lăng ba păng băt hơdăh tơdrong hơpơi ‘meh vă đơ̆ng kon pơlei jĭ tơdrong kăl hloh. Đei yak hơdoi, oei hơdoi hăm kon pơlei ‘noh mă băt hơdăh dôm tơdrong mă kon pơlei hơpơi ‘meh vă păng păng tơlĕch ăn trong chĕp pơgơ̆r trŏ lăp hloh. Tơdăh veh ver kon pơlei đơ̆ng noh gô chang kang ƀô̆ tơring pơlei chă tơroi tơbăt ăn lei mơ mat dêh văi. Mă ƀar dơ̆ng ‘noh pơtih ăn bơngai kang ƀô̆ nhen lĕ kon pơlei ‘noh iŏk tơvih dôm met teh, teh pơchăh dur pơgar lei kơdih kou hăm chhŭr nuih ưh, tơlĕch ăn lơ loh păng pơrô̆ hơvơn kon pơlei. Mưh tơƀôh hơdăh lơ loh lei kon pơlei mă ƀôh akhan kang ƀô̆ băt hlôh ƀôh hơdăh jơhngơ̆m đon kon pơlei păng dôm tơdrong tơhlăk tơhlin kơ kon pơlei ‘noh đe sư mă druh kiơ̆ bơ̆n” .

Tơ̆ Ia Hiao, dôm jăl trong đei pơih să, hơboong thoong đak pơnơ̆t đak roi năr roi keh đang, pơjing dơ̆ng rơvơn vă kon pơlei atŏk tơ iung choh jang sa, pơm hơtŏk jang sa iŏk yoa kơjăp. Đơ̆ng dôm tơdrong jang hơdăh, khul kơdră tơring tŏk bŏk ƀrư̆ ƀrư̆ jang kiơ̆ trong tơlĕch jang lăng kon pơlei kăl hloh, lăng tơdrong jơnei pơvih pơvăn ăn kon pơlei pơm ‘long pơtŏ. ‘Nou jei jing trong mă kang ƀô̆, đang viên tơ̆ Ia Hiao tơlech jang kiơ̆ hok pơhrăm păng jang kiơ̆ jơhngơ̆m đon ‘lơ̆ng păng trong jang gơh hơgei kơ Ƀok Hô, iŏk đơ̆ng dôm tơdrong tơpă, tơklep kơjăp lơ̆m tơdrong hơrih păng tơdrong ‘meh vă đơ̆ng kon pơlei.