Hơp tak xăh pơtăm ‘nhot, pơkao- Chă tơmang lăng păng druh dăm tơ̆ thĭ trơ̆n Măng Đen, apŭng Kon Plông, dêh char Kon Tum, đei lơ bôl boăl mơlôh bơngai Xơ Đăng vang jang. Đơ̆ng rŏng tơdrong ưh gan gơ̆h blŭng a, A Quả, 18 sơnăm hnam tơ̆ plei Tu Cần, xăh Hiếu, dang ei jang gơ̆h bơih. Kŭm hăm jên khei hơđơ̆ng, măh tôm ăn tơdrong arih xa kơdih kâu păng chă tơgŭm ăn mĕ ƀă hai, A Quả ăn tơbăt, sư oei hŏk đei lơ tơdrong kăl lơ̆m tơdrong choh jang xa hăm mơ̆r păng iŏk yoa kơmăy kơmŏk lơ̆m tơdrong jang: “Mĭnh năr bơ̆ jang đơ̆ng inh, blŭng a ‘nŏh iŏk điên thoăi, pơih app lăng năr jang kơdih năr ‘nŏh. Pơgê hrôih dang 7h kŭm hăm ‘nhŏng ŏh hôp 30 pơnĭt, pơma nuh hăm băl păng pơtơm bơ̆ jang năr ‘nŏh. Inh ƀôh, inh băt trong vă jang đei dôm tơmam rơgŏh ‘lơ̆ng”.

Đơ̆ng vang jang tơ̆ dôm HTX, anih jang xa, tĕch mơdro kŭm hăm dôm tơdrong pơtho tơƀôh khoa hŏk ki thuơ̆t đơ̆ng khul kơdră pơgơ̆r tơring, anih jang kơpal, lơ bơngai jang ‘nŏh jĭ bơngai kon kông tơ̆ pơlei pơla lơ̆m dêh char hlôi vao kơjăp, tơlĕch jang kiơ̆ ‘lơ̆ng mưh rei pơtăm, rong kon tơrong. Tơ̆ dôm apŭng, nhen: Kon Plông, Tu Mrông, Đăk Glei… kon pơlei chă ơng kơdih tơđăh chĕh phe tơ̆ tơring tơngiĕt, băt trong ơng tơđăh sâm hro, ơng găr sâm Ngọc Linh vă pơih xă tĕh pơtăm ăn unh hnam. Tơgĕch ƀât dôm năr pơdơ̆h hơtuch sơnăm, ‘nhŏng A Sỹ, tơ̆ plei Wang Hra, xăh Đăk Ui, apŭng Đăk Hà tơtrơp ƀŭ đing pruih đak kơdih păng ‘mơ ‘met đak ăn pơgar ‘long hnam sư, hơmet ăn dôm khei phang pơđang krưp krĕnh. ‘Nhŏng A Sỹ ăn tơbăt, yoa răt tơmam kơdih, pơm kơdih kơna ưh măh huach jên lơ mơ̆n: “Inh đa bơ̆ jang, rap tơtrơp ƀŭ đing đak pruih kơdih păng ‘mơ ‘met đak ăn kơ ‘nhŏng Hòa. Jang hơnơ̆ng jing juăt. Hŏk đei ‘nŏh ‘lơ̆ng tơpă, ƀôh đei yoa inh ‘mĕh rap, pơm đing lơ̆m pơgar ‘long nhôn ‘năi. Rap, pơm hơmet đing pruih đak âu, ‘nŏh ‘long pơtăm hnam nhôn kŭm pă đei hli pơyan phang bơih”.

Kŭm hăm hŏk tơ̆ dôm lăm pơtho tơdrong jang, dôm lăm hŏk pơtho khoa hŏk ki thuơ̆t ‘nŏh tơdrong bơ̆ jang kơtă tơ̆ dôm HTX, anih jang xa, tĕch mơdro kŭm jing trong kơđĕh hlŏh vă dôm bơngai jang bơngai kon kông tơ̆ dêh char Kon Tum hŏk iŏk păng hơnhăk khoa hŏk, kơmăy kơmŏk vih tơ̆ pơlei. Mă hơdăh nhen tơdrong choh jang xa hăm mơ̆r đơ̆ng bôl boăl mơlôh bơngai Xơ Đăng tơ̆ apŭng Kon Plông; Trong jang rong nhŭng rơgŏh hăm 17 ‘nu bơngai Jarai păng bơngai Thái tơ̆ xăh Ya Xier, apŭng Sa Thầy; Trong jang pơtăm ‘long pơgang tơ̆ xăh Tê Xăng, Măng Ri, apŭng Tu Mrông… ‘Nhŏng A Tạo, bơngai Xơ Đăng vang jang vei lăng pơgar ‘long kơ HTX pơtăm ‘long pơgang Tu Mrông, ăn tơbăt: “Mĭnh giĕng 1 vât, đĭ đăng bơngai jang lơ̆m HTX hôp Onlines. Bơngai jang 1 ‘nu oei tơ̆ 1 tơring kơna hôp Onlines kŭm ƀônh ƀiơ̆, hiôk ƀiơ̆. Bơngai vei lăng khul tơlĕch tơdrong jang lơ̆m giĕng athei jang yă kiơ. Tơdrong tơm ‘nŏh vei kơjăp tơdrong tơguăt rim bơngai jang lơ̆m khul vă chă pơma nuh găh tơdrong jang hăm băl”.

 Sơnăm 2022 tơ̆ dêh char Kon Tum đei 48 HTX đei pơjing ‘nao, hơtŏk đĭ đăng kơsô̆ HTX lơ̆m dêh char tŏk truh 232 HTX. Hơiă hlŏh dơ̆ng ‘nŏh lơ̆m dôm HTX âu kơsô̆ unh hnam bơngai kon kông vang jang đei dang 17%. Dôm bơngai jang âu vang jang tôch tơnăp lơ̆m tơdrong jang xa, tĕch mơdro đơ̆ng HTX. Đơ̆ng tơdrong hlôh vao, jang kiơ̆ khoa hŏk ki thuơ̆t mưh choh jang xa hlôi pơm tơplih đon tơchĕng, trong jang xa đơ̆ng bơngai kon kông. Ƀok Bùi Duy Trung, Phŏ Kơdră Anih MTTQ Việt Nam dêh char Kon Tum, ăn tơbăt: “Mih ma duch nă hlôi đei tơdrong tơplih, vă akhan ‘mĕh klăih đơ̆ng tơnuh hin kơdih kâu athei kơchăng jang tŏk, ưh gơ̆h gôchang gơnang yoa tĕh đak tơgŭm đĕch. Găh tơdrong bơ̆ jang đơ̆ng mih ma dich nă ‘nŏh hlôi đei đon tơplih ming trong jang xa, đơ̆ng jang pơyoa ăn kơdih sŏng xa jing pơm tơlĕch tơmam vă tĕch mơdro. Mih ma duch nă roi đunh vang hŏk tơ̆ dôm lăm pơtâp pơhrăm choh jang xa, pơtăm ‘long roi lơ, kiơ̆ đơ̆ng noh gơ̆h tơmât yoa khoa hŏk ki thuơ̆t lơ̆m tơdrong choh jang xa, rong kon tơrong”.

Đơ̆ng tơdrong hlôh vao khoa hŏk ki thuơ̆t, jang kiơ̆ lơ̆m tơdrong jang xa hlôi tơgŭm ăn tơdrong arih xa kơ kon pơlei kon kông tơ̆ lơ pơlei lơ̆m dêh char Kon Tum roi tŏk ƀiơ̆. Bơngai pơdrŏng tih đơ̆ng rong kon tơrong, pơtăm ‘long pơgang, cheh phe tơ̆ tơring tơngiĕt… tơ̆ dôm apŭng tơring kon kông mơmat tat dêh hlŏh, nhen Kon Plông, Tu Mrông, Đăk Glei roi đunh roi lơ. Sơnăm 2022 kơsô̆ unh hnam tơnuh tơ̆ dôm apŭng âu kŭm jur đơ̆ng 8% tŏk tơ̆ kơpal, vă akhan lơ hlŏh 2 ‘măng pơtêng hăm tơdrong hơgăt tơjur tơnuh hin mă dêh char Kon Tum tơlĕch. Hăm dôm tơdrong jơnei iŏk đei lơ̆m sơnăm 2022, kon pơlei kon kông tơ̆ dêh char Kon Tum sơđơ̆ng jơhngâm yak mât lơ̆m sơnăm ‘nao 2023 hăm đon hơmĕng, jang tŏk pran lơ̆m tơdrong choh jang xa ‘moi kiơ̆ đon hlôh vao, tơmât yoa khoa hŏk kơmăy kơmŏk lơ̆m tơdrong choh jang xa.