Lăm hŏk nơ̆r Mông kơ hnam trưng phôh thŏng yân tŏk nô̆i trŭ trung hŏk phôh thŏng apŭng groi kông Kỳ Sơn đei pơgơ̆r rim giĕng. Đe oh hŏk tro tơngăm tơmơ̆ng ƀok thâi tơblang nơ̆r, pơtho chih chư.

Jing tơring đei hloh 90% măt kon pơlei kon kông erih jang xa, kơyuơ noh lơ xơnăm kơ âu, tơdrong tơlĕch pơtho chư Mông ăn kơ đe hŏk tro hlôi đei tơring păng anih jang pơtho pơhrăm Kỳ Sơn lăng tơgĭt. Ƀok Phan Văn Thiết, kơdră anih jang pơtho pơhrăm apŭng  Kỳ Sơn, dêh char Nghệ An ăn tơbăt: Nơ̆r Mông noh nhôn hlôi hơmet pơtho ăn đe hŏk tro đơ̆ng lăm 3, truh dang ei đe mon adrô̆ hŏk kơjung hloh, oei tôm tơdrong đe mon hlôi chăm găh nơ̆r pơma păng chư chih. Oei nơ̆r Thái noh nhôn hlôi tơlĕch pơtho lơ̆m minh ƀar xơnăm tơjê̆ âu. Đe oh hŏk tro hlôi kơchăng hŏk pơhrăm.

Đơ̆ng xơnăm 2005-2006, Nghệ An hlôi tơlĕch pơtho nơ̆r Mông ăn hŏk tro jăl kơđeh tơ̆ dôm apŭng Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong. Tơdrong pơtho hŏk kiơ̆ săch yăo khua nơ̆r kon kông, kơyuơ Anih tơm Pơtho Pơhrăm chih akŏm tơchơ̆t. Mă kăl ăh tơchơ̆t kơsô̆ 142 găh tơdrong hơtŏk pơ-'lơ̆ng pơtho hŏk dôm môn nơ̆r kon kông lơ̆m tơdrong pơkăp pơtho phôh thŏng jăl xơnăm 2021-2030 đei kĭ tơchơ̆t. Lơ bơngai pơtho hlôi kơchăng năm hŏk dôm lăm pơhrăm găh pơtho nơ̆r kon kông.

Hăm tơdrong hơpơi 'moih jing bơngai pơtho chư Thái ăh môn nơ̆r kon kông đei tơmơ̆t pơtho. Duch pơtho Vi Thị Mỹ Duyên dang ei oei pơm jang tơ̆ hnam trưng jăl kơđeh Lượng Minh hlôi chih măt năm hŏk lăm pơhrăm pơtho chư Thái tơ̆ anih pơtho tơdrong jang, pơtho pơhrăm yăo yŭk thương xwên apŭng Tương Dương pơih pơtho: Đơ̆ng lăm hŏk chư Thái đei pơih tơ̆ apŭng Tương Dương noh inh hlôi băt chih chư Thái vă tơgop vei răk tơƀăk mong chư Thái kơ hơdrung hơdrĕch po.

Jăh vă akhan, rim tơring lơ̆m dêh char Nghệ An hlôi păng tŏk bŏk đei tơdrong hơmet ăn tơdrong tơlĕch pơtho nơ̆r kon kông trŏ nhen pơkăp. Hăm tơdrong kơchăng hơbĕch đơ̆ng bơngai pơtho păng anih jang pơtho pơhrăm xơnăm hŏk 2022-2023 gô tơlĕch pơtho nơ̆r kon kông kiơ̆ pơkăp pơtho pơhrăm păng săch yăo khua nơ̆r kon kông 'nao.

Ƀok Trần Xuân Vinh – Phŏ Kơdră Anih pơtho tơdrong jang, anih pơtho pơhrăm yăo yŭk thương xwên apŭng Tương Dương ăn tơbăt: Jô̆ đơ̆ng pơkăp xơnăm 2015 truh dang ei noh anih jang đei hơkŏp 17 lăm pơtho nơ̆r kon kông Thái, 765 bơngai hŏk păng 3 lăm hŏk nơ̆r Mông đei 176 'nu hŏk. Kiơ̆ đơ̆ng dôm lăm hŏk âu noh đei dôm bơngai hŏk băt hơdăh păng hlôh vao găh nơ̆r kon kông, mă kăl noh dôm bơngai kon kông tŏk bŏk oei pơm jang tơ̆ tơring. Kiơ̆ đơ̆ng lăm hŏk âu đe xư hlôh vao hloh găh nơ̆r pơma păng kiơ̆ đơ̆ng noh iŏk jang xơnong pơtho ăn đe kon mon kon xâu đơ̆ng rŏng.

Dang ei, Nghệ An đei ƀar kơtŏng chư chih Thái xo xơ̆,  kơtŏng Lai Pao păng kơtŏng Lai Tay kơyuơ tơdrong rơih chư chih mă yơ vă tơmơ̆t lơ̆m tơdrong pơtho adoi jing tơdrong kăl lăng tơgĭt. Kơlih chư chih nơ̆r kon kông đei pơtho tơ̆ hnam trưng athei kiơ̆ chư chih xo đei xơkơ̆t iŏk yua, đei anih juăt jang kơpal xơkơ̆t jing chư chih hlôi đei anih jang kơpal kĭ pơkăp. Atŭm hăm noh, lơ bơngai pơtho tŏk bŏk oei pơtho nơ̆r kon kông tam mă đei pơtho kiơ̆ pơkăp. Păng tơdrong chơ chă bơngai hlôh vao hŏk kơjung tơ̆ tơring vang akŏm chih săch yăo khua nơ̆r kon kông ƀơm lơ tơnap tap hloh.

Ƀok Phan Văn Thiết, kơdră anih pơtho pơhrăm  apŭng Kỳ Sơn, dêh char Nghệ An tơroi:  Dang ei kiơ̆ pơkăp noh athei đei chư̆ng chih 'mơ̆i pơtơm gơh pơtho tơ̆ lăm. Hăm bơngai pơtho nhôn chư̆ng chih tam mă đei mă lei hlôi pơtho tơ̆ lăm kloh klĕch bơih. Kơyuơ noh bơngai pơtho nơ̆r kon kông noh ưh đei kiơ tơhlăk ôh, ưh đei kiơ chrih, găh tơdrong hŏk kơjung juăt jang. Oei chư̆ng chih tŏ xĕt khei năr nhôn gô đei. Kơyuơ noh mă khul bơngai pơtho adoi kơchăng tơnăp bơih.

Truh xơnăm 2025, mă tơm noh keh đang chih akŏm săch yăo khua, hla bar pơtho ăh jăl kơđeh hăm 8 nơ̆r kon kông hlôi đei tơlĕch pơkăp jing môn hŏk. Keh đang chih akŏm săch yăo khua, hla bar pơtho ăh jăl kơđeh hăm 8 nơ̆r kon kông vei măh ăn bơngai pơtho kon kông, lơ̆m noh 45% bơngai pơtho đei pơtho kloh klĕch kơjăp, 100% kang ƀô̆ vei lăng kơpal đei tơrĕk găh tơdrong pơtho pơhrăm nơ̆r kon kông đei pơhrăm hơtŏk tơdrong kăl jang jing tơchơ̆t lơ̆m tơdrong hơtŏk pơ-'lơ̆ng pơtho pơhrăm dôm môn nơ̆r kon kông lơ̆m tơdrong pơtho pơhrăm jăl phôh thŏng jăl xơnăm 2021-2030 tơlĕch, jing tơring đei lơ kon pơlei kon kông erih jang xa. Hăm tơdrong hơmet tơnăp kơ po Nghệ An tŏk bŏk kơchăng ăn tơdrong hơtŏk pran tơdrong pơtho pơhrăm nơ̆r kon kông lơ̆m hnam trưng vă vei xơđơ̆ng trŏ nhen tơlĕch jang păng khei năr iŏk jang lơ̆m jâ̆p teh đak.