VOV4.Bahnar - Pơm kiơ\ Tơchơ\t 99/2010 đơ\ng Khul Kơpal teh đak, dêh char Kon Tum hlôi pơjao bri ăn unh hnam, tơpôl pơlei pơla, anih vei lăng kon pơlei săh, th^ tra#n vei lăng păngd dei xa hơpăh jên vei lăng bri. Đơ\ng hloh 10 xơnăm tơle\ch jang, tơdrong jang hlôi păng to\k bo\k pơyua hơdăh, tơdrong sa yua đơ\ng jên hơpăh vei lăng bri ưh adro# tơgu\m kon pơlei, rim tơ ‘ngla bri đei [iơ\ jên mă oei tơgu\m ăn rim thôn pơlei ming man anih jang kăl; axong răt kơmăi kơmo\k ‘măn pơm jang. Tơdrong erih sơđơ\ng, sơnong vei lăng bri đơ\ng kon pơlei, tơ ‘ngla bri đei hơto\k, bri hơnơ\ng đei vei lăng kơjăp.

Nhôn truh apong unh hnam A Phai tơ\ thôn 7, xăh Đăk Tơ Lung, apu\ng Kon Braih [ơ\t mă xư oei kăt ‘nhe\t lu\k lơ\k hăm đơ\k ăn kơ juei xa. Pơdơh ti đang kơ noh ‘nhăk nhôn mơ\t lơ\m hnam man ‘lơ\ng xă hloh 80 m2 xư tơroi, iung pơm jang hăm 1,3 ha teh mă lei ưh đei jên axong răt hơdre\ch, pho\ng rei noh unh hnam hơnơ\ng kơ tơnap. Xơnăm 2013, xư io\k vei lăng 15 ha bri păng đei xa jên hơpăh vei lăng bri đơ\ng 12 - 14 tr^u hlj 1 xơnăm. Kơso# jên âu atu\m hăm jên to\k io\k đơ\ng anih mong jên, unh hnam răt ka phê, pho\ng rei, 2 đôi bơbe vih rong vă hơto\k mu\k drăm. Dang ei unh hnam đei 9 sao ka phê, pơgar ‘long tơ[ăr, khul juei 5 to\ atu\m hăm dôm j^t to\ bơbe, hơko\p đei yua hloh 120 tr^u hlj rim xơnăm. Ke\ đei io\k yua nhen dang ei mă lơ noh gơnơm unh hnam io\k jang tơnăp jên kla hơpăh vei lăng bri păng jên axong đơ\ng anih mong jên axong pơm jang. A Phai tơroi: “Kơso# jên đei yua đơ\ng vei lăng bri, unh hnam răt tơm tơđăh, pho\ng rei vă tuh ăn ‘long pơtăm; ‘nguaih kơ noh ‘măn axong pơtăm ka phê, rong bơbe păng juei, io\k kơđeh rong đunh. Dang ei mu\k drăm unh hnam da [iơ\ klaih đơ\ng hin dơnuh bơih. Găh pơkăp vei lăng bri noh unh hnam inh jang hơnơ\ng hăm anih jang tơpôl vă hop ako\m pơđăp hăm anih jang hơlen bri, rim gie\ng, rim khei năm hơlen vei lăng bri mă tơnăp”

Duh nhen noh, unh hnam ‘nho\ng A Pắp tơ\ thôn 7, xăh Đăk Tơ Lung, apu\ng Kon Braih duh io\k vei lăng 14,5 ha bri đơ\ng xơnăm 2013. Kiơ\ A Pắp, jên hơpăh đơ\ng vei lăng bri, unh hnam io\k đei noh ‘măn răt phe xa [a xo\ng, oei dôm yơ noh chă pho\ng rei, kon yo\ng vă hơto\k mu\k drăm. Rim xơnăm unh hnam duh đei yua đơ\ng 90 – 100 tr^u hlj đơ\ng ka phê, tơ[ăr, rơmo... păng duh hlôi klaih đơ\ng hin dơnuh. Dang ei unh hnam duh man đei hnam kơjăp ‘lơ\ng, răt gre honđa, tivi, rong kon hơ ioh năm ho\k pơhrrăm... Tơdrong erih xơđơ\ng, unh hnam hăt hot hăm tơdrong jang vei lăng bri hloh: “Unh hnam inh io\k vei lăng bri đơ\ng xơnăm 2013, jên io\k đei noh tươ đei xơnăm truh 9 tr^u, 10 tr^u dăh mă lơ hloh noh 14 tr^u minh xơnăm. Io\k jên vih noh răt pho\ng rei tuh ăn mir [um, hơ[o, [a, ka phê; răt rơmo vă chă rong, dang ei unh hnam inh duh klaih đơ\ng hin dơnuh bơih. Tơdrong erih xơđơ\ng, unh hnam adoi hơnơ\ng năm hơlen vei bri, păng nhen le\ ưh đei [ôh tơdrong phă bri, tơgar teh bri”

Ja#p xăh Đăk Tơ Lung, apu\ng Kon Braih dang ei đei 429 unh hnam io\k vei lăng 6.257 ha bri, đei io\k jên kla vei lăng bri. {ok Đỗ Xuân Linh – Pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh ăn tơbăt, tơring jing xăh tơnap tap hăm 95% kon pơlei kon kông erih jang xa, kơso# unh hnam hin dơnuh kơ tơring adrol ki oei kơjung. Kiơ\ đơ\ng dôm tơdrong pơkăp jang đơ\ng Đảng, Khul Kơpal teh đak păng mă kăl noh tơdrong đei io\k jên hơpăh vei lăng bri, kon pơlei io\k yua tơnăp, kơso# unh hnam hin dơnuh dang ei oei hơla 20%. Ăh ke\ đei găh mu\k drăm, tơdrong tơgop pơjing tơring pơxe\l ‘nao ăn tơring duh [ônh [o\ hloh, tơdrong jang vei lăng bri hơnơ\ng đei kon pơlei tơre\k truh. {ok Đỗ Xuân Linh xơkơ\t: “Bri đei pơjao ăn kon pơlei, kon pơlei pơm tơm bri păng đei io\k jên kla vei lăng bri, inh kơche\ng âu jing trong jang tro\ [lep păng đei jơnei. Ăh đei jên âu, Anih jang Đảng xăh hlôi tơroi pơtho ăn kon pơlei io\k yua tơnăp vă hơto\k mu\k drăm unh hnam, tơdrong erih kon pơlei đei hơto\k, dru\t tenh tơdrong jang xut le# pơngot tơjur hin dơnuh ăn xăh duh nhen pơjing tơring pơxe\l ‘nao”

Tơpă ăn [ôh, tơdrong yua tơnăp jên kla vei lăng bri đơ\ng kon pơlei ăh mă jơnu\m tơpôl tơ\ Đăk Tơ Lung, apu\ng Kon Braih vă hơto\k pơm jang xơđơ\ng tơdrong erih hlôi tơgop kăp g^t hơto\k io\k yua, pơm jang xut le# pơngot tơjur hin dơnuh tơ\ tơring đei hơto\k kơtang. Tơdrong erih đei vei xơđơ\ng, kon pơlei roi hăt hot hloh lơ\m tơdrong jang vei lăng bri, dôm hơgăt bri jơk [l^k tơ\ Kon Braih đei vei xơđơ\ng.

Hrei ‘nâu dêh char Kon Tum đei 3.335 unh hnam, 62 khul tơ pôl kon pơ lei păng 31 tơ ‘ngla bri ‘nŏh jĭ Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei dôm xăh, thĭ trơ̆n iŏk vei lăng vă jê̆ 380.000 ha bri. Lơ̆m sơ năm 2021 dôm unh hnam iŏk vei lăng, tơ ‘ngla bri đei kla đĭ đăng hlŏh 307 ti hlak jên vei lăng bri. Bơ ngai chih tơ drong kơ tơ̆ng ang ăn Radio nơ̆r pơ ma VN apinh jet ƀok Hồ Thanh Hoàng – Kơ dră chĕp kơ̆l Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum găh trong kla jên mư̆h vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh kŭm nhen tơ drong iŏk yoa jên vei bri tôch ‘lơ̆ng đơ̆ng kon pơ lei păng tơ 'ngla bri vang tơ gop sut pơ đĭ pơ ngot, tơ jur tơ nuh hin tơ̆ dêh char Kon Tum. Hơ pơi....

- Ƀok ăi, hrei ‘nâu tơ̆ dêh char Kon Tum đei dôm yơ tơ ‘ngla bri, unh hnam păng khul tơ pôl kon pơ lei đei xa jên đơ̆ng vei bri, kơ sô̆ jên tơ lĕch ăn tơ drong vei lăng vă jê̆ 400.000 ha bri lơ̆m sơ năm 2021 âu ki dôm yơ?

- Ƀok Hồ Thanh Hoàng: “Sơ năm 2021, Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum thu iŏk jên đơ̆ng dôm anih đei iŏk yoa cham char bri brăh păng kla jên ăn tơ 'ngla bri 'nŏh jĭ dôm khul grŭp, dôm tơ 'ngla bri jĭ unh hnam kon pơ lei, khul tơ pôl tơ̆ pơ lei păng dôm Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh, thĭ trơ̆n đei tĕh đak pơ jao vei lăng bri. Mă hơ dăh, nhôn kla ăn tơ 'ngla bri kơ sô̆ jên hlŏh 307 ti 600 triu hlak jên, vă vei lăng 378.272 ha bri. Nhôn klăih song kiơ̆ dôm grŭp tơ 'ngla bri nhen thoi âu: Hlôi kla ăn 31 tơ 'ngla bri 'nŏh jĭ khul grŭp hăm kơ sô̆ jên hlŏh 250 ti vă vei lăng 309.122 ha bri; kla ăn 76 Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh, thĭ trơ̆n kơ sô̆ jên 18 ti vă vei lăng 22.300 ha bri; kla ăn 3.335 unh hnam păng 62 khul tơ pôl tơ̆ pơ lei kơ sô̆ jên 39 ti 200 triu hlak jên vă vei lăng 46.830 ha bri”.

- Lei a, hăm dôm unh hnam păng dôm khul tơ pôl tơ̆ pơ lei đei xa jên đơ̆ng vei lăng bri, ih tơ chĕng thoi yơ găh tơ drong vei lăng bri kŭm nhen tơ drong đe sư iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri âu hă ƀok?

- Ƀok Hồ Thanh Hoàng: “Hăm dôm unh hnam, khul tơ pôl tơ̆ pơ lei đơ̆ng rŏng đei kla ăn jên vei bri, ‘nŏh kon pơ lei tơ plih ming đon hlôh vao găh tơ drong jang vei bri. Đe sư hơ nơ̆ng đei đon jang đơ̆ng kơ dih, kơ chăng vei lăng ‘lơ̆ng bri ‘long, tĕh bri đei pơ jao; ‘ngoăih kơ ‘nŏh, đe sư oei iŏk yoa ‘lơ̆ng jên đơ̆ng vei bri vă jang xa, pơm hơ tŏk iŏk yoa, tơ drong arih xa kŭm roi sơ đơ̆ng ƀiơ̆. Đơ̆ng nŏh đe sư adrin vei lăng bri roi ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng”.

- Ƀok ăi, khei ‘năr âu ki jĭ Covid – 19 tơ pŏh dêh, ƀơm ưh ‘lơ̆ng truh rim tơ drong lơ̆m tơ drong arih xa, lơ̆m nŏh đei tơ drong kla jên vei lăng bri. Apinh ih tơ roi găh tơ drong ‘nâu lăng?

- Ƀok Hồ Thanh Hoàng: “Yoa ƀơm ưh ‘lơ̆ng đơ̆ng jĭ Covid – 19, nhôn pơ gơ̆r kla jên vei lăng bri kiơ̆ trong găn ƀiơ̆ tơ drong krao akŏm lơ bơ ngai, vă pơm tơ jur tơ drong tơ pŏh jĭ. Mă hơ dăh, đĭ đăng kơ sô̆ jên kla ăn tơ drong vei bri ăn dôm tơ ‘ngla bri ‘nŏh jĭ Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh, thĭ trơ̆n nhôn kla kiơ̆ tai khoa tơ̆ anih mong jên; đang kơ ‘nŏh kla ăn rim tơ ‘ngla bri ‘nŏh jĭ unh hnam kon pơ lei, khul tơ pôl tơ̆ pơ lei, nhôn kla kiơ̆ tai khoan anih mong jên ‘năi. Đơ̆ng rŏng kơ ‘nŏh, roi tơ băt ăn rim unh hnam kŭm nhen dôm Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh, thĭ trơ̆n băt kơ sô̆ jên đei iŏk păng jơ năr kla jên vă kon pơ lei kơ chăng năm tơ̆ anih mong jên tŏh iŏk jên, mă ưh 'nŏh iŏk yoa dôm trong kla jên hăm kơ măy điên tư vă huei tơ ƀâp băl, pơm tơ pŏh jĭ, păng oei kla lăp, kla tôm kiơ̆ kơ sô̆ jên Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum đĕch”.

- Lei a, apinh ih 1 nơ̆r mă hơ tuch dơ̆ng. Ƀok ăi, kon pơ lei Kon Tum iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri lơ̆m dôm sơ năm âu ki thoi yơ vă sut pơ đĭ pơ ngot, tơ jur tơ nuh hin?

- Ƀok Hồ Thanh Hoàng: “Kon pơ lei iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri kŭm hăm jên đơ̆ng jang xa nai kơ unh hnam vă tưk tơ drong tơ drong jang xa, arih xa tôch đei yoa. Vă jang đei tơ drong ‘nâu, Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum kŭm adrin đơ̆ng lơ sơ năm chă roi tơ ƀôh, pơ tho ăn kon pơ lei băt trong iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri vă pơ ‘nhŏ ăn tơ drong jang xa. Nhôn pơ tâp pơ hrăm, pơ tho tơ ƀôh ăn kon pơ lei lơ trong jang atŏk tơ iung mŭk drăm nhen: Rei pơ tăm, rong kon tơ rong vă kon pơ lei jang kiơ̆. Lăng kiơ̆ kơ sô̆ jên đơ̆ng kơ dih đei, păng kon pơ lei ƀôh lăp hăm trong jang xa yơ ‘nŏh jang kiơ̆ trong jang ‘nŏh vă atŏk tơ iung mŭk drăm ăn unh hnam. Tơ drong iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri đei yoa tơ pă, tơ drong arih xa kơ kon pơ lei vang vei lăng bri đei tơ plih roi ‘lơ̆ng”.  

- Lei a, bơ nê kơ ih ƀok Hồ Thanh Hoàng găh tơ drong pơ ma nuh ‘nâu hơ.

Lan hăm Dơ̆ng: Tơ blơ̆