VOV4.Bahnar - Jing minh anih jang lơ̆m Kŏng ti dơnơm bơ̆ Hla bar Việt Nam, Kŏng ti pơtăm 'long bơ̆ hla bar tơring Pơbăh pơtơm tơlĕch pơtăm bri lơ̆m dêh char Kon Tum đơ̆ng xơnăm 2001. Găn ga 21 xơnăm hăm lơ tơdrong tơnap tap, hrat hrĭn truh dang ei anih jang đei hơgăt jê̆ 8.200 ha bri, lơ̆m noh hloh 7.400 ha đei kla jên vei lăng bri. Tơpă ăn ƀôh jên jang đei đơ̆ng Pơkăp kla jên vei lăng bri hlôi tơgŭm Kŏng ti pơtăm 'long bơ̆ hla bar tơring Pơbăh pơm jang tơnăp hloh tơdrong vei lăng bri păng hơtŏk bri kơ anih jang. 

Jô̆ truh khei 9/2022 hơgăt bri pơtăm kơ Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh tơ̆ dêh char Kon Tum noh jê̆ 8.200ha. Bri pơtăm kơ anih jang ưh đei akŏm minh anih mă xă pơtoi, axong tơ̆ 33 xăh, thĭ trâ̆n kơ 8 apŭng, mă lơ noh tơ̆ tơring ataih yaih, tơring tơnap kơ dêh char Kon Tum. ‘Nhŏng Nguyễn Đình Hùng, bơngai đei 12 xơnăm tơguăt hăm tơdrong jang vei lăng păng hơtŏk bri kơ Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh ăn tơbăt, tơdrong jang bri noh prăt xơnăm hrat mă lei xư hơnơ̆ng tơguăt hăm tơdrong jang: “Tơdrong jang inh noh rim năr, rim giĕng năm hơlen vei lăng đang kơ noh tơtom tang găn dôm tơdrong đei ƀôh, pơtih nhen koh phă ‘long, tơgar teh bri, tơroi găh vei lăng teh bri kơ Kŏng ti. Ăh pơyan ‘mi năm hơlen dôm tơdrong jang nhen kăt hleh xơdrai vă rơhơi, iŏk chai hơngo, oei ăh pơyan tô̆ noh năm hơlen jang tang găn păng pĭt unh xa, ƀôh băt tơtom ưh đei lê̆ unh xa bri. Noh inh klưh kơ tơdrong jang ‘meh tơguăt đunh đai hăm Kŏng ti”.       

Hlôi đei khei năr Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh rơhiŭng rơhiăng. Hơdăh nhen xơnăm 2005, kơyươ ưh đei jên vă vei lăng, choh chong ‘nhĕt uh jih bri kơ anih jang noh hơnơ̆ng ƀơm unh xa ăh pơyan phang. Rim ‘măng unh xa rok noh dôm jĭt, phơ phŏ truh kơ hrĕng ha bri kơ anih jang ƀơm unh xa pơgoh. Đang kơ noh truh xơnăm 2014 bri hơngo kơ anih jang hlôi truh xơnăm iŏk yua mă lei ưh gơh tĕch athei apinh Khul Kơpal teh đak tơplih pơm jang đơ̆ng ‘long koh yua đơ̆ng pơtăm ‘long pơm hla bar jing pơtăm ‘long tih iŏk tơ̆r... Pŭn ai noh tơnap tap adoi hloh hlăng.

Tơguăt 21 xơnăm hăm tơdrong jang bri kơtă đơ̆ng blŭng khei năr tơ iung pơjing Kŏng ti, ‘nhŏng Hoàng Văn Toàn, Phŏ Kơdră Jơnŭm pơtăm ‘long pơm hla bar Ngọc Hồi ăn tơbăt, dôm tơdrong tơnap tap dang ei hlôi jing tơdrong tơƀlŏk ‘lơ̆ng hơ iă, nhen tơdrong pơtăm hơngo tơ̆ hơbon kông Sạc Ly, tơring hlôi jing tơring teh hơdrê̆ kơyuơ đơ̆ng pơgang hoă hŏk mă Mih Ngwĭ pruih lơ̆m khei năr tơblăh xơ̆: “Ƀơ̆t blŭng ‘nao truh pơtăm noh tôm hơgăt teh tơtă ‘nhĕt gia hăm ƀôm ‘mrâ̆m lang lap, ƀơ̆t ‘nao truh noh inh hiơ̆r jơhngơ̆m tơpă. Mă lei truh dang ei ƀôh bri giơ̆ng ‘lơ̆ng rơhuĕ rơhuĕn mă kơdih inh duh ưh kơchĕng đei hơgăt bri ‘lơ̆ng thoi âu. Dôm xơnăm tơjê̆ âu noh ƀônh ƀŏ hloh kơyuơ đei trong vih vơ̆t, bri hlôi vơ̆ giơ̆ng noh dôm xơnăm tơjê̆ âu da ƀiơ̆ kơ hrat hloh pơtêng hăm dôm xơnăm blŭng pơtăm bri”.

Ƀônh hiôk hloh, jô̆ đơ̆ng đei Pơkăp kla jên vei lăng bri, hloh 7.400ha bri kơ Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh oei lơ̆m pơkăp kla jên. Rim xơnăm Kŏng ti đei jên xơđơ̆ng vă axong ăn tơdrong vei lăng păng hơtŏk bri. Xơnăm 2021, anih jang đei Jên mong Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum kla ăn jê̆ 6 rơtăl hlj vei lăng cham char bri. Xơnăm 2022 jô̆ truh khei 8 âu ki, kơsô̆ jên vei lăng bri mă anih jang iŏk đei noh 4 rơtăl 700 rơtuh hlj. Dang ei jê̆ 8.200ha bri, mă lơ noh hơngo 3 hla lơ̆m 33 xăh, thĭ trâ̆n lơ̆m 8 apŭng ataih yaih, tơring tơnap tap kơ dêh char Kon Tum đei Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh vei lăng tơnăp. Ƀok Trần Sỹ Hải, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Đăk Kan, apŭng Ngọc Hồi ăn tơbăt, lơ̆m xăh đei 1.200ha bri kơ Jơnŭm Pơtăm ‘long pơm hla bar Ngọc Hồi, lơ̆m Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh. Ƀok Hải hmach bơnê kơ tơdrong jang hadoi vei lăng bri păng vang jang tơdrong jang tơpôl kơ anih jang: “Xăh hăm Jơnŭm jang duh tơroi tơbăt dih băl hơnơ̆ng. Đei tơdrong kiơ kăl dăh mă nhôm ƀôh bơngai ưh kơ juăt chă mơ̆t lĕch noh Jơnŭm pơtăm bri duh tơroi hăm xăh pơtruh khul Kŏng ang, Xăh đô̆i jang atŭm chă hơlen vă băt. ‘Nguaih kơ noh Jơnŭm pơtăm bri hơnơ̆ng jang tơdrong jang pơyua ăn tơpôl nhen axong hla bar hŏk ăn đe hŏk tro đei tơdrong erih tơnap tap, vang tơgŭm xut lê̆ hnam hyah hyok lơ̆m tơring. Jơnŭm jang duh hăt hot vang jang hăm xăh pơm trong hiôk ăn unh hnam kon pơlei vang vei lăng bri. Hăm hơgăt bri ƀăch đan ‘nao pơtăm xơnăm mă mônh, mă ƀar pơm trong hiôk tơgŭm ăn kon pơlei mơ̆ng teh noh vă pơtăm ƀum ƀlang hơtŏk mŭk drăm”.

Dôm xơnăm tơjê̆ âu hăm tơdrong pơyua rim xơnăm đơ̆ng jang găh bri, Kŏng ti pơtăm ‘long pơm hla bar tơring Pơbăh hlôi pơtoi jang tơnăp tơdrong jang kơ 8 Jơnŭm pơtăm bri. Atŭm hăm noh xơđơ̆ng tơdrong jang xa, dar deh hơtŏk iŏk yua ăn 142 kang ƀô̆, bơngai pơm jang. Ưh adrô̆ thoi noh, xơnăm 2021 Kŏng ti hlôi pơtăm ‘nao đei 200ha bri păng xơnăm 2022 noh 170ha.

Vă băt hơdăh hlŏh dơ̆ng găh tơdrong iŏk đei jơnei đơ̆ng tơdrong jang kla ăn kon jên iŏk yua cham char bri adoi nhen bơ̆ jang vei lăng păng atŏk tơ iung bri kơ Kŏng ty Tơmam drăm pơm tơlĕch hla bơar tơring Pơbăh, tơdrong tơroi năr au, hơvơn kơ mih ma păng bôl boăl vang mơ̆ng ‘măng pơma dơnŭh đơ̆ng bơngai chĭh tơdrong tơroi au hăm ƀok Thái Khắc Kiên, Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnĭh jang pơtăm ‘long pơm hla bơar Ngọc Hồi. Hrei au, hơnĭh pơtăm ‘long bri pơm hla bơar Ngọc Hồi tŏk bŏk vei lăng hlŏh 1.400ha bri găh 2 apŭng Ngọc Hồi păng Đăk Glei, dêh char Kon Tum.

- Mă blŭng bơnê kơ ih hlôi ‘măn jơ ‘năr ăn ‘măng pơma dơnŭh au! Ƀok ai, ih tơroi lăng Dơnŏ anĭh pơtăm bri pơm hla bơar Ngọc Hồi hrei au tŏk bŏk vei lăng bri să dôm yơ?

 - Ƀok Thái Khắc Kiên: Dơnŏ anĭh pơtăm ‘long bri pơm hla bơar Ngŏk Hôi găh Kŏng ty tơmam drăm pơm hla bơar tơring Pơbăh hrei au tŏk bŏk vei lăng găh ƀar apŭng Ngŏk Hôi păng Đak Glei găh lơ ‘nŏh ‘long hơngo păng hơgăt tĕh pơtăm ‘long keo lai, ‘long ƀăch đan. Hăm hơgăt tĕh să hlŏh 1.400ha bri, lơ̆m au bri hơngo să 1.200ha pă dôm yơ ‘nŏh ‘long keo, ‘long ƀăch đan ‘nao pơtăm trŭh đĭ sơnăm au sơnăm 2022. Rim sơnăm găh tơdrong vei lăng bri akŏm lơ̆m pơyan phang păng atŏk tơ iung bri kăl hlŏh lơ̆m khei 5, khei 6 rim sơnăm chă pơtăm ‘nao.’Ngoăih vei lăng bri, rim sơnăm găh lơ kiơ̆ trong pơchŏh trong jang rim sơnăm đơ̆ng Kŏng ty pơjao ăn. Hơnơ̆ng jang ‘lơ̆ng bơ̆ jang dăr lăng, lăng hơlen bri kơdrơ̆ng. Đơ̆ng nŏh pơjao tơdrong jang vei lăng bri ăn bơngai jang, ŭnh hnam iŏk vei lăng păng kang ƀô̆ lơ̆m hơnĭh au iŏk jang hloi păng pơkăp sa jên khei kiơ̆ tơdrong jang au.

- Ƀok ai, ih hơlen lơ liơ găh bơ̆ jang vei lăng bri lơ̆m dôm sơnăm au kơ hơnĭh bơ̆n dau?

- Thái Khắc Kiên: Dôm sơnăm au, hăm bơ̆ jang vei lăng bri kơ Koưng ty ‘nŏh hơgăt tĕh bri pơtăm hlôi tĭh găh tơdrong tang găn ŭnh sa ‘nŏh pă gan tơtăm bơih, mă kăl vei lăng hơmơt đe chă kŏh, bơbĭt iŏk ‘nŏh kơtang hlŏh. Dôm sơnăm tơjê̆ au, hăm kŏng ty bơ̆ jang hơdoi hăm kơdră tơring, mă kăl ‘nŏh kơdră tơring jei lăng ba tôch tơnăp. Pơtĭh gia nhen tơdrong đe chă kŏh pơrăm bri ‘nŏh hơnĭh ƀô̆h tơtom păng iung jang hơdoi hăm hơnĭh jang vei lăng bri xek tơlang kơtang. Kơna tơdrong au dang ei roi năr roi pă gan đei. Ƀar sơnăm au nhen lĕ pă đei ƀô̆h ŭnh sa bri păng đe chă bơbĭt iŏk tĕh bri bơih.  

- Lơ̆m hơgăt tĕh dăh Dơnŏ anĭh vei lăng đei hơgăt tĕh bri dôm sơ sơng iŏk đei tơdrong kla ăn kon jên iŏk yua cham char bri păng tơdrong chă kla ăn au hăm đei tơgŭm djru ăn Dơnŏ anĭh vei lăng bri lơ̆m bơ̆ jang hơnơ̆ng kơ hơnĭh bơ̆n dăh mă lơ liơ?

- Thái Khắc Kiên: Hăm tơdrong iŏk yua cham char bri rim sơnăm kiơ̆ trong pơ prŏ ăn kơ Hơnĭh au lơ̆m dang 1.000ha bri ‘long hơngo. Găh dôm bri ‘long ‘nao pơtăm ‘nŏh tim mă tôm tơdrong pơkăp vă sơng iŏk đei tơdrong au. Găh kon jên jang kơ Kŏng ty sơng iŏk đei đơ̆ng iŏk yua cham char bri ‘nŏh găh lơ akŏm lơ̆m vei lăng bri mă hơnĭh bơ̆n au vei lăng lơ̆m rim sơnăm. Tơdrong tơm kla ăn kon jên vei lăng bri păng bơ̆ jang anai đơ̆ng nŏh atŏk tơ iung bri dơ̆ng.

- Hơnĭh mong jên vei lăng păng Atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum hơlen lơ liơ găh hơgăt tĕh bri kơ Dơnŏ anĭh bơ̆n tŏk bŏk vei lăng năng tông?

- Thái Khắc Kiên: Rim sơnăm Kŏng ty dăr lăng vă lăng hơlen đĭ đăng hơgăt tĕh bri kơ Kŏng ty vă sơng iŏk đei tơdrong kla ăn kon jên iŏk yua cham char bri ‘nŏh jing tơdrong jang tôch kơ ‘lơ̆ng, sơđơ̆ng ƀlep hăm tơdrong pơkăp. Ư̆h khan lăp hơdrô̆ Hơnĭh tơngla bri mă lei rim hơnĭh bơ̆ jang nhen Dơnŏ anĭh vei lăng bri, rim tơring jei vang iung jang hơdoi năm dăr lăng lăng hơlen tơlĕch ăn kon jên ăn Kŏng ty đơ̆ng kon jên kla ăn iŏk yua cham char bri rim sơnăm.   

- Đei băt lơ̆m dôm sơnăm au Dơnŏ anĭh vei lăng bri Ngŏk Hôi akŏm kơtang lơ̆m pơtăm ‘long bri. Ih tơroi lăng găh tơdrong atŏk tơ iung bri au lăng ƀok?

- Thái Khắc Kiên: Đơ̆ng sơnăm 2020 trŭh dang ei atŏk tơ iung bri pơtăm kơ Kŏng ty ‘nŏh tơdrong jang chĭnh trĭ tôch gĭt kăl. Mă kăl hăm Hơnĭh jang Ngŏk Hôi pơma hơdrô̆ đơ̆ng sơnăm 2020 trŭh sơnăm 2022 au hơnĭh bơ̆n hlôi pơtăm đei 300 ha bri, găh să bri ‘long hơngo, ƀăch đan. Hlŏh đơ̆ng dăr lăng bri ‘long blŭh sơ̆ kơ ‘long pơtăm kơ Kŏng ty tơ̆ Hơnĭh jang Ngŏk Hôi tŏk bŏk vei lăng ‘nŏh tôch ‘lơ̆ng hơ iă. ‘Nau jing tơdrong jơnei tih tên hlŏh tơbăt hơdăh tơdrong đơ̆ng rŏng au kơnh Kŏng ty gô đei bri ‘long păng jang sa iŏk đei kơ jăp ăn kang ƀô̆ bơngai jang păng sơđơ̆ng tơdrong erĭh sa ăn bơngai jang.  

- Atŭm hăm hơgăt tĕh ‘long hơngo hlôi đei pơtăm đơ̆ng lơ sơnăm hơdrol, hăm hơgăt tĕh ‘long bri ‘nao pơtăm kiơ̆ kơ ih ‘ngoăih iŏk đei mŭk drăm đơ̆ng dôm hơgăt tĕh bri au jei gô sơng iŏk đei kon jên đơ̆ng tơdrong jang kla ăn kon jên iŏk yua cham char bri păng ‘nau jei jing kon jên vă Hơnĭh au iung jang ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng lơ̆m vei lăng năng tông bri ưh?

- Thái Khắc Kiên: Tơdrong đei iŏk yua đơ̆ng cham char bri ăn Kŏng ty ‘nŏh hơpơi ‘mĕh vă đơ̆ng Kŏng ty jei nhen kơ dĭh ba. Đơ̆ng dang ei trŭh jăl jang 2030 ‘nŏh Kŏng ty jei đei trong hơmet ăn rim sơnăm kăl atŏk tơ iung bri đơ̆ng 200 trŭh 300 ha bri.

- Bơnê kơ ih hlôi ‘măn jơ ‘năr ăn ‘măng pơma dơnŭh au hơ! 

VOV Tây Nguyên/Lan-Amazưt tơblơ̆ păng rapor