VOV4.Bahnar - Tơdrong “pĭt ŭnh kơđeng lơ̆m mĭnh jơ” pơm kiơ̆ Tơdrong jang Jơ plei tĕh sơnăm 2022 gô đei pơgơ̆r đơ̆ng 8 jơ30 gơmăng trŭh 9 jơ 30 pơnĭt gơmăng, Năr Tơdrau, năr 26/3. Nơ̆r pơtrŭh đei Dơnŏ anĭh tơm vei lăng Mơdro sa tơlĕch ăn jang kiơ̆ ‘Măng iung jang au ‘nŏh “Pơjing đei tơdrong hơ iă tơ̆ hơnăp: Dang ei dăh mă ư̆h kơ đei hloi”. Lăp mĭnh tơdrong jang iĕ ioch nhen tơpĭt ŭnh điên ư̆h kơ kăl, dăh mă ư̆h gan yua kmăi kmok kơ dĭh vă pơkom đak xăng, đak dau păng dônh rơ̆m rĕk, tơplĭh iŏk yua kơdŭng nilon hăm iŏk yua hla chă ‘nŭng ... ‘nŏh rim răih bơ̆n hlôi tơgop tŏ sĕt lơ̆m tơdrong tơgŭm ăn plei tĕh rơgŏh ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng.

Tơdrong jang Jơ Plei tĕh “60+” ‘nŏh trong tơchăr đơ̆ng Khŭl jang Apŭng plĕnh tĕh găh Vei lăng Cham char (WWF), đei pơgơ̆r hơnơ̆ng vă atŏk jơhngơ̆m đon hlôh vao lơ̆m kon pơlei pơla găh tơplĭh tŏ ‘mi kial păng pơkom ŭnh hơyŭh lơ̆m apŭng plĕnh tĕh. Tơdrong jang au đei iung jang blŭng a tơ̆ pơlei tơm Sydney kơ Australia lơ̆m sơnăm 2007, đei tơlĕch jang kiơ̆ tơ̆ hlŏh 180 tĕh đak lơ̆m au đei tĕh đak Việt Nam.

       Tơdrong jang pơm ăn đei ư ang hlŏh kơ tơdrong jang au ‘nŏh tơdrong rim bơngai păng khŭl jang apŭng plĕnh tĕh vang iung jang hrơ̆p mĭnh ‘măng “Pơtĭt ŭnh hơyŭh lơ̆m 1 jơ” (đơ̆ng 8jơ30 trŭh 9 jơ30 gơmăng) vă pơm ăn jơhngơ̆m đon lăng trŭh đơ̆ng kon pơlei lơ̆m plei tĕh hăm tơdrong ư̆h kơ ‘lơ̆ng cham char hrei au, adoi krao hơvơn tơchă đei trong jang vă vei lăng năng tông plei tĕh păng tơ iung pơjing mĭnh chăl erĭh ‘nao ‘lơ̆ng hơ iă, kơ jăp hlŏh dơ̆ng.

        Mă đơ̆ng đơ̆ng rŏng mĭnh jơ tơpĭt ŭnh hơyŭh pơm kiơ̆ Jơ Plei tĕh, Hơnĭh tơm jang vei lăng ŭnh hơyŭh Tĕh đak ƀô̆h hơdăh, tơdrong pơkom ŭnh hơyŭh ư̆h kơ măh lơ, lăp dang 500.000kWh, mă lei kiơ̆ đơ̆ng ƀok Trịnh Quốc Vũ - Kơ iĕng Kơdră Dơnŏ anĭh jang Pơkom ŭnh hơyŭh păng Atŏk tơ iung kơ jăp ‘lơ̆ng găh Dơnŏ anĭh tơm vei lăng Mơdro sa akhan, tơdrong gĭt kăl hlŏh kơ tơdrong pơgơ̆r au ‘nŏh vă atŏk jơhngơ̆m đon hlôh vao lơ̆m kon pơlei găh tơdrong kăl kơ pơkom ŭnh hơyŭh hăm tơplĭh tŏ ‘mi kial, vei lăng cham char erĭh sa ‘lơ̆ng rŏ kơ bơ̆n:“Hăm tơdrong tơpĭt ŭnh hơyŭh tơ̆ gơmăng kơna găh lơ ŭnh hơyŭh đei pơkom lăp đơ̆ng chă tơpĭt rim ƀŏng kơđeng-rim ŭnh hnam pĭt ƀŏng kơđeng-păng lơ lŏh kơna tim mă tơƀô̆h hơdăh tơdrong vang iung jang đơ̆ng rim hơnĭh mơdro sa pơm tơlĕch tơmam drăm. Mă lei hăm 500.000 kWh ‘nŏh ‘nau bơ̆n jei ƀô̆h hơdăh tơdrong pơm kiơ̆ kơtang đơ̆ng kon pơlei, ŭnh hnam ... Nơ̆r tơbăt kơ Jơ Plei tĕh ‘nŏh pơtrŭh ăn kon pơlei pơla ‘nŏh ư̆h khan lăp pơkom ŭnh hơyŭh păng vei lăng cham char lơ̆m mĭnh jơ mă lei bơ̆n kăl jang kiơ̆ lơ lau hơnơ̆ng lơ̆m prăt 365 năr kơ pơ đĭ sơnăm. ‘Nŏh kiơ̆ kơ nhôn akhan tơdrong đei ƀơm ‘lơ̆ng hơ iă đơ̆ng tơdrong chĭh kơtơ̆ng ang vang pơrô̆ tơbăt Jơ Plei tĕh hlôi đei lang să trŭh pơlei pơla tơpôl păng hơnĭh mơdro sa bơih…”

Jing hơnĭh pơm tơlĕch păng tĕch mơdro ŭnh hơyŭh ăn rim tơdrong jang mŭk drăm-tơpôl, tơ̆k hơdăh iŏk yua lơ̆m ŭnh hnam kơ kon pơlei, Grŭp jang Kmăi ŭnh hơyŭh Việt Nam (EVN) hlôi yak hơdoi hăm Tơdrong jang Jơ Plei tĕh, tơlĕch jang kiơ̆ lơ trong jang, trong vă jang kơ Việt Nam pơm kiơ̆ tơdrong pơgơ̆r au lơ̆m prăt khei năr au ki. Kiơ̆ đơ̆ng ƀok Trần Viết Nguyên – Kơ iĕng Kơdră Hơnĭh vei lăng mơdro sa, Grŭp jang Kmăi ŭnh hơyŭh Việt Nam (EVN) tơdrong iok yua ŭnh hơyŭh lơ lau mă ƀlep păng jơnei ‘nŏh jĭ tôch gĭt kăl ... Tơdăh iŏk yua brăh brư ŭnh hơyŭh ‘nŏh jing tơdrong pơhoach ŭnh hơyŭh pă tơdrong tơdrơ̆r, mă kăl hrei au kơ jă đak dau tŏk măt hlŏh lơ̆m plei tĕh, pơ koĕl iŏk yua ŭnh hơyŭh mă ƀlep, mă ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng.

Găh tơdrong kăl kơ pơm kiơ̆ Tơdrong jang Jơ Plei tĕh păng kơsô̆ “60+” lơ̆m tơdrong jang au, ƀok Trần Viết Nguyên – Kơ iĕng Kơdră Hơnĭh vei lăng Mơdro sa kơ EVN jei akhan, hăp ư̆h khan lăp pơdơ̆h ƀơ̆t 60 pơnĭt, mălei oei lơ năr akŏp dĭh băl, akŏp lơ tơdrong pơgơ̆r vă lang să jơhngơ̆m đon hlô̆h vao pơkom ŭnh hơyŭh păng vei lăng cham char ‘moi kiơ̆ iung jang kiơ̆ kơ jăp:“ Găh Grŭp jang kmăi ŭnh hơyŭh Việt Nam ‘nŏh rim sơnăm nhôn jei iŏk khei 3 au vă jang kiơ̆ rim tơdrong pơgơ̆r Jơ plei tĕh, pơgơ̆r rim tơdrong jang tơroi tơbăt rim tơdrong jang pơkom ŭnh hơyŭh, pơtho tơbăt trong pơkom ŭnh hơyŭh ăn kon pơlei păng nhôn jei ‘mĕh vă rim tơdrong jang au gô đei pơm kiơ̆ hơnơ̆ng ư̆h khan lăp hơdrô̆ khei 3 dăh mă khei 4 mă lei đĭ đăng rim năr lơ̆m sơnăm bơ̆n jei pơm kiơ̆ ngăl tơdrong au; mă kăl ‘nŏh lơ̆m pơtho tơbăt ăn rim kon pơlei vă atŏk jơhngơ̆m đon hlô̆h vao kơ yuơ kă kiơ mă bơ̆n iŏk yua pơkom ŭnh hơyŭh păng iŏk đei jơnei vă vei lăng cham char...”

Jei lei lăi hăm nơ̆r au, ƀok Hà Đăng Sơn – Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnĭh tơm jang Ŭnh hơyŭh păng Atŏk tơ iung rơgŏh ‘lơ̆ng găh Jơnŭm rim Khŭl Khoa hŏk păng Kih thuơ̆t Việt Nam akhan, pơkom ŭnh hơyŭh pơma hơdrô̆, pơkom tơmam tơ̆k hơdăhj pơma atŭm tơgop gĭt kăl lơ̆m iŏk yua tŏ sĕt tơmam drăm sŏh rŭk mă bơ̆n hlôi păng gô vă răt iŏk đơ̆ng tĕh đak đe lơ̆m hơnô̆ hơnăp kơnh:“Lơ̆m rim tơdrong tơchăr kơ dĭh bơ̆n ‘nŏh Dơnŏ anĭh jang ŭnh hơyŭh apŭng plĕnh tĕh (IEA) đe sư jei lăng kăl trŭh tơdrong pơkom ŭnh hơyŭh lơ̆m jang kiơ̆ tơdrong Net Zero lơ̆m hơnĭh jang ŭnh hơyŭh ( ‘nŏh jing tơlĕch đei hơtŏ 0) hăm Việt Nam. Vă gơ̆h jang kiơ̆ tơdrong au ‘nŏh bơ̆n kăl iung jang mă brĕ rim trong jang găh iŏk pơkom păng jơnei ư̆h khan lơ̆m hơnĭh jang ŭnh hơyŭh mălei pơ đĭ lơ̆m rim hơnĭh jang trong gre nơnăm, lơ̆m rim hnam tĭh adoi nhen rim tơdrong đei ƀơm trŭh iŏk yua kơ ‘năr kơ kon pơlei ... akŏm tơmơ̆t jên jang păng atŏk tơ iung rim ŭnh hơyŭh ‘lơ̆ng hơ iă ani nhen ŭnh hơyŭh kial, ŭnh hơyŭh jơ̆ng ‘năr ... mă kĕ đei kơ jăp ‘lơ̆ng, sơđơ̆ng pơtrŭh măh mai păng sơđơ̆ng ăn tơdrong ‘mĕh vă atŏk tơ iung mŭk drăm-tơpôl kơ Tĕh đak…”.

        Jei kiơ̆ đơ̆ng ƀok Hà Đăng Sơn, iŏk yua pơkom ŭnh hơyŭh păng iŏk jơnei ‘nŏh mĭnh trong jang hơnơ̆ng, đunh đai, kăl đei trong tơlĕch jang ‘lơ̆ng hơ iă, veh ver “jang kiơ̆ hơyŭh. Tơpă yan au hlôi đei khei ‘năr bơ̆ jang iŏk yua ŭnh hơyŭh pơkom păng jơnei tim mă tơpă lăng trŭh sơđơ̆ng ŭnh hơyŭh adoi nhen tơgop vei lăng trŭh tơdrong pơtrŭh măh mai ŭnh hơyŭh ăn atŏk tơ iung mŭk drăm kơ tĕh đak.

Bơngai chĭh: Phạm Nguyên Long

Tơblơ̆ nơ̆r: Amazưt