Mât lơ̆m Anih ‘măn răk tơmam Đak dơsĭ găh Anih tơchĕng hơlen đak dơsĭ Nha Trang, bơngai lăng nhen mât lơ̆m 1 teh đak iĕ lơ̆m đak dơsĭ. Lơ sơlung ka, kop đak dơsĭ, san hô păng rơbâu kơloăi ka hơdang ăn ƀôh tơdrong jrăh jrai tơmam drăm, ka hơdang đơ̆ng đak dơsĭ Việt Nam. Tơmam đei ming pơdă tơ̆ Anih ‘măn răk dang ei đei dang 23.000 tŏ găh 5.000 kơloăi.

Kăl năng ‘nŏh, tơ̆ anih pơdă tơmam đak dơsĭ achon kông Hoàng Sa - Trường Sa, lơ tơmam đei iŏk đơ̆ng 2 achon kông âu đei ming pơdă hăm lơ hla ar chih tơroi găh tơdrong tơchĕng hơlen. Mŏ Mai Thị Huyền, bơngai jang roi tơƀôh tơ̆ Anih ‘măn răk tơmam đak dơsĭ ăn tơbăt, lơ̆m dôm hơtuh kơmĭl ‘nŏh đei lơ tơmam đei đunh kơ âu vă jê̆ 1 hrĕng sơnăm, đei hơdai hăm dôm ‘măng năm dăr lăng đak dơsĭ đei pơgơ̆r ƀât mă tơmam drăm, ƀato, thŏng nan vă tơchĕng hơlen oei tam mă ‘lơ̆ng sơ̆.

“Sơnăm 1924, ƀato tơchĕng hơlen đak dơsĭ mă blŭng đei hơnăn De Lanessan đei pơjao ăn Anih tơchĕng hơlen đak dơsĭ, đơ̆ng noh, hlôi chơ ba lơ bơngai jang khoa hŏk đơ̆ng Anih âu năm tơchĕng hơlen dôm tơring hlom lơ̆m đak dơsĭ. Hăm dôm kơmẫu ka lep đei iŏk tơ̆ achon Hoàng Sa lơ̆m sơnăm 1926, tơdrong ‘nŏh tơƀôh hơdăh: Việt Nam hlôi chih tơbăt tơdrong pơm tơm hăm lơ tơdrong jang tơchĕng hơlen khoa hŏk. Bơ̆n iŏk tơchĕng hơlen, chĕp vei klĕp truh dang ei”.

Dôm tơmam ngĕh lăp đei kơjă găh khoa hŏk ‘nŏh tơtă jing dôm tơmam “tơgep” gĭt kăl kơ jơhnơr arih. Hlŏh vă jê̆ 100 sơnăm, sư vang tơgop pơjing đei anih ‘măn răk lơ tơmam găh đak dơsĭ Việt Nam, pơyoa ăn tơdrong tơchĕng hơlen, chĕp vei lơ tơmam drăm păng rôp yâu ka hơdang kơjăp ‘lơ̆ng tơ̆ đak dơsĭ. Kŭm kơlih thoi noh, Anih ‘măn răk Tơmam đak dơsĭ ưh lăp jing anih truh dăr lăng đĕch mă oei jing anih vă pơtho pơhrăm găh đak dơsĭ.

Ƀok Trương Quang Đức, tơmoi chă tơmang lăng truh đơ̆ng plt Cần Thơ kŭm hăm kon sâu 3 ‘măng năm hơlơ̆k tơ̆ âu pơma: “Inh truh tơ̆ Anih tơchĕng hơlen Đak dơsĭ âu 3 vât bơih, inh ƀôh tơmam lơ̆m đak dơsĭ, kông đak dơsĭ Việt Nam tôch lơ. Pơlei nhôn đơ̆ng rŏng kơ tơmât hơdai ‘nŏh jĭ plt Cần Thơ, mât lăng tơ̆ âu ƀôh đei lơ tơmam oei arih, oei glơi. Nhen thoi kop, ka… Kiơ̆ đơ̆ng noh, pơtho pơhrăm ăn kon sâu đơ̆ng rŏng kơnh athei vei lăng mă ‘lơ̆ng dôm tơmam ‘nŏh.”

Tơdăh Anih tơchĕng hơlen đak dơsĭ tơroi dôm tơdrong găh đak dơsĭ, kông tơ̆ đak dơsĭ hăm lơ tơmam păng hla ar chih khoa hŏk, ‘nŏh Anih ƀlŏk hơdơ̆r kơ đe linh Gạc Ma, tơ̆ Cam Ranh, chă tơroi hăm đon oei ƀlŏk păng tơdrong lôch tang. Lơ tơm ‘long đei pơtăm jŭm dăr cham pơgar; găh hơnăp jĭ rup man “Đe linh lôch hơchăng tơ̆ jih teh đak”, tơƀôh dơ̆ng um rup đe linh kŭm hăm băl vang vei lăng Hla kơ teh đak tơ̆ tŏk bŏk đak dơsĭ.

'Năr 14/3/1988, tơ̆ tơring Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao găh achon kông Trường Sa, 64 'nu kăn ƀô̆, linh kơ Khul linh đak dơsĭ Việt Nam hlôi lôch tang ƀât bơ̆ jang vei lăng tơdrong pơm tơm đak dơsĭ. Um rup đe rôp ti băl jŭm dăr hla kơ Teh đak tơ̆ Gạc Ma đĭ jing tơdrong tơƀôh hơdăh jơhngâm đon chu lôch tang kơdih vă vei lăng ‘lơ̆ng tơdrong pơm tơm tơ̆ đak dơsĭ. Mŏ Nguyễn Thị Thanh Hà, bơngai jang lơ̆m Anih ƀlŏk hơdơ̆r Gạc Ma ăn tơbăt, hơnăn 64 'nu linh lôch tang teh đak đei chih tơbăt tơ̆ Anih Ƀlŏk hơdơ̆r (pơsat hŏh, ưh đei hơkâu bơngai). Lơ khul bơngai năm truh tơ̆ âu hơnơ̆ng kŭp kơ̆l tơ̆ hơnăp rim hơnăn, vang hlôt soh nhang, plang pơkao.

"Dang ei anih âu tôch rơngơp, 'long tih bơih. Lơ khul, lơ bơngai mă lei oei đei anih rơngơp vă ngôi. Tơmoi truh mă lơ 'nŏh đe đoàn viên, dôm xăh, tơmoi đơ̆ng nai truh ngôi, tơmoi chă tơmang lăng jĭ dôm bơngai pơdro kŭm tôch kơ lơ. Tơmoi truh lơ lơ̆m dôm năr Lêh tih, ‘năr mônh, ‘năr khei pơnil. Khul chih măt hơdrol, oh chông tŏk tơ̆ âu hơdrol, chông trong năm truh tơ̆ pơsat hoh, đang kơ 'nŏh chông ba dôm khul nai tŏk tơ̆ âu dơ̆ng".

Gạc Ma ưh lăp chih tơbăt truh dôm bơngai hlôi lôch hơchăng tơ̆ tŏk bŏk đak dơsĭ đĕch, mă oei tơƀlŏk ăn đe linh hrei 'nâu oei hơnơ̆ng bơ̆ jang tơ̆ achon kông lơ̆m đak dơsĭ hơtăih hơtŏ dơ̆ng. Vă vei lăng đak dơsĭ, achon kông dơsĭ, găh rŏng kơ bơngai linh ling lang kăl kơ mĭnh anih gơnang sơđơ̆ng dơ̆ng kơjăp. 'Noh jĭ tơdrong vei lăng đơ̆ng ŭnh hnam, tơpôl păng teh đak, vă dôm bơngai tŏk bŏk bơ̆ jang tơ̆ jih đak dơsĭ hơđơ̆ng jơhngơ̆m jang đang ‘lơ̆ng tơdrong jang đei pơjao.

Tơ̆ Khánh Hòa, hơnăp jang 'noh đei pơ ‘yoi hăm dôm tơdrong jang hue lăng truh tơ̆ Trường Sa, vei lăng unh hnam kăn ƀô̆, linh. Yă Trần Thị Minh Trang, Phŏ Kơdră Anih MTTQ phương Cam Ranh, dêh char Khánh Hòa ăn tơbăt, đơ̆ng kông truh tơ̆ đak dơsĭ, rim tơdrong tơgŭm vang tơgop dơ̆ng minh păh lơ̆m jơhngơ̆m pran atŭm vă vei lăng tơdrong pơtơm đak dơsĭ, achon kông tơ̆ đak dơsĭ kơ teh đak.

"Anih ƀlŏk hơdơ̆r tơgŭm nhôn hlôh vao hơdăh ƀiơ̆ dôm 'măng tơblăh, dôm bơngai nuih mơng plang hơkâu yua kơ đak dơsĭ teh đak. Kăn ƀô̆, đảng viên, Kon pơlei tơ̆ phường Cam Ranh gô hơnơ̆ng jang 'lơ̆ng tơdrong jang tơgŭm ăn ŭnh hnam đe kăn ƀô̆, linh oei bơ̆jang tơ̆ achon kông Trường Sa. Vang tơgop vă đe sư hơđơ̆ng jơhngơ̆m bơ̆jang, vei kơjăp tơdrong pơm tơm đak dơsĭ teh đak".

Đơ̆ng dôm kơloăi tơmam đei ming akŏm đunh kơ âu vă jê̆ 100 sơnăm sơ̆ truh dôm hơnăn tơ̆ Anih ƀlŏk hơdơ̆r Gạc Ma, tơdrong tơroi kơ đak dơsĭ Việt Nam đei chĕp vei hăm dôm tơdrong tôch hơdah: 1 'măng năm dăr lăng, 1 kơloăi tơmam, 1 'nu linh hlôi lôch tang păng dôm unh hnam hơnơ̆ng hue lăng truh achon kông hơtăih hơtŏ âu.

Dôm "anih ƀrê" tơ̆ Khánh Hòa yoa thoi noh mă ưh lăp jing anih chĕp vei dôm tơdrong đơ̆ng chăl adrol sơ̆ đĕch mă oei tơgŭm ăn jơhnơr hrei ‘nâu hlôh vao hơdah hloh tơdrong kăp gĭt lơ̆m jơhnơr arih, hơnăp jang hăm đak dơsĭ. Đơ̆ng tơdrong hlôh vao khoa hŏk, tơdrong lôch tang đơ̆ng đe linh truh tơdrong pran kơtang đơ̆ng anih gơnang yoa tơ̆ kông, tơdrong jang vei lăng đak dơsĭ tŏk bŏk đei pơ ‘yoi dơ̆ng hăm hơnăp jang, tơdrong hơpơi meh păng đon pơhnŏng pơjing Việt Nam jing teh đak đak dơsĭ pran kơtang.