Kơtă lơ̆m dôm năr ‘mi hơnơ̆ng, Grŭp vei lăng bri plei Lán Tranh, xăh Đam Rông 4, dêh char Lâm Đồng, oei hơnơ̆ng ăn khul jang năm dăr joang, vei lăng bri ‘long đei pơjao. ‘Nhŏng Long Ha Bang, jang lơ̆m grŭp vẻi bri kơ pơlei tơroi, grŭp đei hlŏh 20 ‘nu bơngai, vei lăng hlŏh 200 ha bri, lơ tơring bri jê̆ mir roh kon pơlei kơna pơyan ‘mi athei hơnơ̆ng năm dăr joang vă gơ̆h vei lăng ‘long bri ‘long: “Grŭp vei bri nhôn klăih song băl. 1 giĕng đei 3 unh hnam ăn bơngai năm dăr joang, vei bri. Bri ‘long teh đak mă lei bu bu kŭm năng sư nhen bri ‘long unh hnam kơdih bơ̆n kơna bu bu kŭm bơ̆ jang tôch tơnăp ưh ăn hiong bri. Mưh dăr joang ‘nŏh tơtă ăn kon pơlei đei mir jê̆ bri lê̆ choh jang kŏh phă bri ‘long. Tơdăh bu pơrơ̆ng pơm glăi ‘nŏh nhôn năm tơroi ăn Anih vei lăng truh sek tơlang hloi”.

Lơ tơring kon kông oei xa tơ̆ dêh char Lâm Đồng adrol sơ̆ jĭ tơring tôch “tơtŏ” găh tơdrong kŏh phă bri iŏk teh pơm mir roh păng kŏh iŏk ‘long glăi luơ̆t. Vă tang găn tơdrong kŏh phă bri ‘long âu, kŭm hăm tơdrong vang bơ̆ jang tôch tơnăp đơ̆ng khul kơdră tơring, nơ̆r pơma  đơ̆ng đe kră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom ‘nŏh tôch gĭt kăl. Kơlih yoa, vă pơm tơplih đei tơdrong juăt đơ̆ng kon pơlei, ưh lăp athei pơm kiơ̆ tơdrong phak đĕch, mă kăl hlŏh ‘nŏh athei pơhlôh đon ăn kon pơlei dơ̆ng.

Pơma nuh găh trong jang ‘nâu, ƀok Nguyễn Văn Quang, Phŏ Kơdră vei lăng kon pơlei xăh Đam Rông 4, tơring đei vă jê̆ 33.000 ha bri ‘long hăm 93% kon pơlei ‘nŏh jĭ bơngai kon kông tơroi: “Bơngai đei đe lui yom, bơngai kră ‘nŏh jĭ khul tơm chă roi tơbăt, krao hơvơn kơtum kơtŏng, ‘nhŏng oh, kon sâu lơ̆m unh hnam kŭm hăm khul kơdră tơring vang vei lăng bri. Bơngai đei đe lui yom, bơngai kră chă tơroi lơ tơdrong vă pơtho đon tơnăp tơklep hăm tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng sơ̆. Đơ̆ng hơnăn kông, hơnăn bri, hơnăn ‘long, tơdrong gĭt kăl ƀơm truh tơdrong arih xa đơ̆ng sơ̆. Đơ̆ng dôm tơdrong tơroi ƀơm truh tơdrong arih xa, tơklep kơjăp hăm bri ‘long, kră pơlei, bơngai đei đe lui yom pơm ăn kon sâu păng kon pơlei roi ‘mêm bri ‘long, roi đei đon tơnăp mưh vei lăng bri”.

Đei mơ̆ng dơ̆ng nơ̆r pơma tôch kăp gĭt đơ̆ng đe kră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom lơ̆m tơdrong krao hơvơn kon pơlei, tơpôl vang vei lăng bri ‘nŏh jĭ dôm tơdrong tơgŭm đơ̆ng teh đak, mă loi jĭ tơdrong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa bri. Ƀok Ntơr Ha Krong, tơ̆ plei Đạ Nhinh, xăh Đam Rông 4, ăn tơbăt, mưh kon pơlei ƀôh tơdrong đei yoa ‘lơ̆ng đơ̆ng bri ‘nŏh gô bơ̆ jang, vei lăng bri ‘long roi ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng: “Kơdih kâu inh sơ̆ kŭm vang vei lăng bri ‘năi. Vei rong ‘long bri vă đei tŏ ‘mi kial sơđơ̆ng ‘lơ̆ng. Mih ma duch nă tôch adrin. Pơyan tŏ phang ‘nŏh tang găn unh xa. Pơyan ‘mi ‘nŏh chă dăr joang tơ̆ hơtăih ƀiơ̆. Vei lăng bri ‘nŏh jĭ sut pơđĭ pơngot, tơjur đei tơnuh hin yoa đei đăi kon jên, pơm tơjur ƀiơ̆ tơdrong pơmat tat lơ̆m tơdrong arih xa rim năr. Oei kŏh iŏk ‘long, pơm ‘long hla druih (phĕ ‘nhot bri, iŏk đak kơdrot, ‘long pơgang…) đei teh đak asong ‘nŏh kon pơlei bơ̆ jang, vă đơ̆ng noh gơ̆h tŏk klăih đơ̆ng tơnuh hin”.

Đei dêh char Lâm Đồng pơjao vei lăng hlŏh 69.600 ha bri ‘long păng teh bri, ƀok Nguyễn Hữu Minh, Phŏ Kơdră chĕp kơ̆l Pơgar ‘long  teh đak Bidoup - Núi Bà, ăn tơbăt, anih jang lăp đei 56 ‘nu bơngai jang đĕch. Tơdăh ưh đei 111 khul tơpôl kon pơlei hăm 1.595 unh hnam iŏk vei lăng hlŏh 41.400 ha bri ‘long ‘nŏh bri ‘long ưh đei vei lăng ‘lơ̆ng nhen hrei ‘nâu. Lơ̆m khei ‘năr Pơgar ‘long teh đak Bidoup - Núi Bà jang hơdoi hăm kon pơlei vang vei lăng bri, ƀok Nguyễn Hữu Minh, pơma hơdăh, hơnăp jang đơ̆ng đe kră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom lơ̆m tơpôl tôch gĭt kăl:

“Bơngai pơgơ̆r, phŏ pơgơ̆r khul ưh đei tơlĕch nơ̆r pơgŏ kiơ mă yoa đơ̆ng grŭp unh hnam pơma nuh, chă rơih dôm bơngai đei đe lui yom, đe kră pơlei đei nơ̆r pơma đam, jang tơnăp, juăt năm tơ̆ bri hai. Pơgar ‘long teh đak kŭm pơjing tơdrong ‘lơ̆ng pơgơ̆r lơ ‘măng pơtâp pơhrăm, năm hŏk iŏk dôm tơdrong kăl vă gơ̆h hlôh vao, đang kơ ‘nŏh pơjao thim 1,2 ha ăn đe vei lăng vă đe đei dơ̆ng kon jên tăh kak điên thoăi, yak vih vât, pơlung kon pơlei vang jang, vă đe đei đon roi tơnăp mưh iŏk vei lăng bri”.

Đơ̆ng tơdrong năng kon pơlei jĭ khul jang tơm lơ̆m tơdrong vei lăng bri, dôm tơ ‘ngla bri tơ̆ dêh char Lâm Đồng hơtŏk tơdrong pơjao bri ăn đe sư vei lăng. Dang ei, vă jê̆ 480.000 ha bri iŏk đei hlŏh 41% teh bri kơ dêh char Lâm Đồng hlôi đei pơjao ăn hlŏh 20.500 unh hnam păng 37 khul grŭp vei lăng, lơ̆m noh đei lơ unh hnam kon pơlei kon kông. Tơdrong jang hơdoi kơjăp đơ̆ng khul kơdră tơring, khul vei lăng bri păng đe "linh jang" ‘nŏh jĭ đe kră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom hlôi pơjing đei khêl pĕng tôch kơjăp ăn bri kông. Mưh tơdrong đei yoa đơ̆ng kon pơlei đei tơmât hơdai kơjăp hăm tơdrong chăt bluh đơ̆ng bri ‘long, ‘nŏh ưh jor bri ‘long tơ̆ Lâm Đồng roi đunh roi jing ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng./.