Tơ̆ Dơnok duk rôp ka hơdang Hòn Rớ, phương Nam Nha Trang, đơ̆ng hrôih, dôm gre chơ đak dou trơ trôi năm tuh đak dou ăn duk rôp ka hơdang. Đak dou mơlek ro kiơ̆ đing roi đunh roi ƀĕnh kơthŭng mong. Lơ̆m duk, bơngai jang lơ̆m duk hơbĕch hơbal chă pơdŭ prĕr tăh lơ̆m duk, hơmet pơ ‘lơ̆ng hơnhoăl. Lơ̆m cabin, bơngai vơ̆r duk hơngŭr chă lăng hơlen kmăi kmŏk, mă kăl kmăi kmŏk hơlen jơ ‘năr trong yak VMS – “klong măt điện tử” yak hơdoi prăt jơ ‘năr năm tơ̆ đak dơsĭ. Bơngai rôp ka hơdang Lê Văn Chất, phương Bắc Nha Trang, dêh char Khánh Hòa tơbăt:“Sơnăm ou ki, lăng atŭm kon pơlei năm tơ̆ đak dơsĭ jei đei iŏk yoa hơ iă mơ̆n, jang sa lĕch mơ̆n. Sơnăm ou, nhôn gô hơnơ̆ng hơdrin vă iŏk đei nhen hơpơi ‘meh vă, adoi jang kiơ̆ kơjăp rim tơdrong tơchơ̆t đơ̆ng Teh đak, mă kăl ‘noh ưh kơ lê̆ đei tơdrong duk rôp ka hơdang pơm glăi tơring đak dơsĭ teh đak đe păng rim tơdrong tơchơ̆t găh IUU”.

Ưh kơ lăp hơdrô̆ duk hơmet tĕnh koăng, rim hơnih jang pơvih pơvăn ăn tơdrong jang rôp ka hơdang jei yak mơ̆t lơ̆m jơ ‘năr iung jang kơtang hloh. Dôm hơnih jang đak dou bơ̆ jang hơnơ̆ng đơ̆ng pơgê hrôih, bơngai jang chă jang răh tuh đak dou, adoi jang hloi lăng hơlen, chih hơlen tôm tong găh duk rôp ka hơdang, lăng hơlen hla bơar ăn asong năm rôp ka hơdang, kmăi kmŏk dăr lăng hơlen jơ ‘năr iung yak păng hla bơar chih răk. Tơdrong iung jang hơdoi kơjăp ƀar păh tơ-‘ngla duk hăm hơnih jang pơvih pơvăn ưh khan lăp tơgŭm ăn ‘măng năm tơ̆ đak dơsĭ rơvơn mă oei pơm sơđơ̆ng ăn duk đei tôm tơdrong rơvơn iung yak trŏ lăp hăm tơdrong tơchơ̆t. Ƀok Trương Văn Việt, tơ-‘ngla duk đak dou tơ̆ đak kroong Quán Trường, phương Nam Nha Trang tơbăt:“Hơdrol kơ duk mơ̆t tơ̆ dơnŏk, tơ-‘ngla duk pơma dơnuh hơdrol vă tơroi tơbăt, chih kơsô̆ duk păng tơgŭm pơm hla bơar keh đang kiơ̆ tơdrong tơchơ̆t. Kon pơlei tơ̆ ou ưh kơ kăl mă lei hăm rim duk rôp ka hơdang đơ̆ng tơring anai truh, ưh kơbăt hơnih pơm hla bơar, nhôn ‘meh vă đei boăl tĕch răt dih băl ‘noh vang tơgŭm ăn, pơm ăn vă jăh keh đang”.

Đơ̆ng rŏng hơgrop păng hơlen tôm tong tơdrong jang rôp ka hơdang, lơ̆m dêh char Khánh Hòa đei 5.200 duk rôp ka hơdang đei apĭnh jang, kĭ tơchơ̆t păng ăn hla bơar gơh năm rôp ka hơdang, jơnei 100%. Lơ̆m ou đei 1.500 tong duk kơjung đơ̆ng 15 met năm tơ̆ kơjung hlôi pơlăp kmăi kmŏk dăr lăng hơlen jơ ‘năr yak VMS. Tơdrong vei lăng kơjăp khul duk tơgŭm ăn jang lăng hơlen kơjăp tơdrong năm rôp ka hơdang đơ̆ng mă lĕch đơ̆ng dơnŏk duk hloi, tơgŭm ăn băt hơdăh găh duk păng tang găn tơdrong pơm glăi đơ̆ng hrôih. Jang lơ̆m mĭnh tong duk hơmet ăn năm tơ̆ đak dơsĭ đunh năr tơ̆ tơring rô ka hơdang đak dơsĭ Trường Sa, bơngai jang rôp ka hơdang Trần Hoàng, tơring Tam Quan Bắc, dêh char Gia Lai tơbăt:“Mĭnh ‘măng năm tơ̆ đak dơsĭ hmă hmă đunh hloh 20 năr. Lơ̆m prăt jơ ‘năr dăng rôp ka hơdăng, nhôn hơnơ̆ng pơm kiơ̆ kơjăp tơdrong tơchơ̆t, ưh kơ lê̆ duk koa hloh păh tơring đak dơsĭ teh đak đe, kơ yuơ tơdăh pơm glăi ‘noh phak tôch kơ dêh. Hrei ou Teh đak hlôi pơrô̆ tơbăt,đĭ đăng duk rôp ka hơdang jei pơlăp kmăi kmŏk dăr lăng hơlen duk kơdou, bơ̆n kăl pơm kiơ̆ mă ƀlep tơdrong tơchơ̆t, tơdăh pơm glăi ‘noh kơnh gô đei sek tơlang kiơ̆ tơdrong tơchơ̆t kơ khôi luơ̆t”.

Sơnăm 2025, dêh char Khánh Hòa dăng rôp ka hơdang đei hloh 238.000 tân, tĕch iŏk đei dang 870 triu dolar. Vă dăr lăng hơlen kơjăp tơdrong jang dăng rôp, khul bơ̆ jang hơnơ̆ng bơ̆ jang prăt măng năr tơ̆ rim dơnŏk duk, lăng hơlen tôm hla bơar, kmăi kmŏk hơdrol ăn duk năm tơ̆ đak dơsĭ. Ƀok Nguyễn Duy Quang, Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnih vei lăng Choh jang sa păng Cham char dêh char Khánh Hòa sơkơ̆t hơdăh, hăm tơdrong rơvơn găh groi teh, cham char păng kmăi kmŏk ‘lơ̆ng hơ iă, dêh char tŏk bŏk akom atok tơ iung pêng trong tơm jang mŭk drăm đak dơsĭ: tơdrong jang rôp ka hơdang, rong ka hơdang lăng truh jang hăm kmăi kmŏk hơgei, atum hăm pơm tơlĕch păng tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe; găh tơdrong jang logistics păng Hơnih jang pơm duk atŏk tơ iung ‘moi kiơ̆ hơnih dơnŏk duk đak jrŭ pơjing đei iung jang hloi găh chơ tơmam drăm păng pơvih pơvăn năm jang tơ̆ đak dơsĭ. “Găh bơ̆ jang vei lăng tang găn pơm glăi tơchơ̆t IUU, nhôn ling lang ăn khul jang prăt măng prăt năr lơ̆m prăt jơ ‘năr Têt vă vei lăng kơjăp găh duk rôp ka hơdang mơ̆t lĕch, adoi iung jang pơvih pơvăn tơgŭm ăn kon pơlei rôp ka hơdang sơđơ̆ng jơhngơ̆m năm tơ̆ đak dơsĭ. Hrei ou, đĭ đăng duk rôp ka hơdang mưh năm tơ̆ đak dơsĭ jei pơm kiơ̆ tôm tong tơdrong tơchơ̆t găh tang găn pơm glăi IUU; dôm duk ưh kơ đei tôm tơdrong rơvơn ‘noh ưh kơ ăn lĕch đơ̆ng dơnŏk ôh.”

Lơ̆m kial đak dơsĭ blŭng puih mak, rim duk trơ trôi yak năm tơ̆ đak dơsĭ. Rim ‘măng năm tơ̆ đak dơsĭ ưh khan lăp chĕp ba jơhngơ̆m đon hơmŏ rôp đei lơ ka hơdang mă oei tơƀôh hơdăh jang rôp ka hơdang pơm kiơ̆ ƀlep khôi luơ̆t. ‘Noh jei jing trong tơm vă tơdrong jang rôp ka hơdang Khánh Hòa atŏk tơ iung kơjăp ‘lơ̆ng, vang mơ̆t hơdoi apŭng plĕnh teh.