Blŭng sơnăm 1945, Tơdrong tơblah lơ̆m apŭng plenh teh 'măng mă 2 yak lơ̆m khei năr hơtuch. Năr 12/3/1945, Trung ương Đảng tơlĕch Tơchơ̆t “Nhật – Phalăng pơnah băl păng bơ̆n iung tơjră”, sơkơ̆t hơdah: “Ou jing khei năr hiôk vă kon pơlei bơ̆n iung tơjră iŏk đei tơdrong rơngei hiôk hian”.

Đơ̆ng hơnê̆ sơnăm 1945, tơdrong iung tơjră Nhật dŏng teh đak đei ƀôh jơ̆p jă, tơdrong iung tơjră chĭnh trĭ atŭm hăm iung tơjră hăm phao kơtuang, đei ƀôh tŏk kơtang tơ̆ lơ tơring lơ̆m jơ̆p teh đak. Ah khei năr hiôk kăch mang hlôi akŏm kơtang, năr 13/8/1945, Hơnih pơgơ̆r iung tơjră jơ̆p teh đak đei tơ-iung pơjing păng kơtă lơ̆m năr hlôi Tơlĕch tơchơ̆t khul linh kơsô̆ 1, pơtơm iung tơjră lơ̆m jơ̆p teh đak.

Năr 16/8/1945, Tơdrong hop akŏm tih tơ̆ Tân Trào hơlen lăng 10 trong jang tih kơ Măt trâ̆n Việt Minh, hơlen Tơchơ̆t iung tơjră, pơdrơ̆ng gah hla kơ teh đak đei đak kơ-ang brê hơnglŏng dreng 5 sơngiĕng, rơih “Tiến quân ca” pơm ƀai hơri kơ teh đak, păng pôk Jơnŭm jang Tơblah pơrơngei hiôk hian ăn kon pơlei Việt Nam (dang Jơnŭm pơgơ̆r khei năr noh kơ kăch mang Việt Nam) kơyuơ Ƀok Kơdră Hồ Chí Minh chĕp kơ̆l. Atŭm khei năr noh, Ƀok pơtruh kơthơ krao hơvơn tôm kon pơlei, ră hơdah: “Jơ pơkăp ăn tơdrong hơrih kon pơlei bơ̆n hlôi truh. Tôm kon pơlei lơ̆m teh đak bơ̆n dah tơ-iung akŏm jơhngơ̆m pran vă tơblah pơrơngei hiôk hian ăn kơdih bơ̆n”.

Năr 19/8 kơ rơbăn kon pơlei atŭm hăm khul kăch mang đei iŏk hơnih jang tơm, pơjei iŏk tơdrong pơgơ̆r lơ̆m tơpang ti kon pơlei. Tơdrong đei jơnei tơ̆ Hà Nội pơjing đei jơhngơ̆m pran kơtang ăn tơdrong iung tơjră tih lơ̆m jơ̆p teh đak. Đơ̆ng tơring kơdrơ̆m truh tơring pơsĕl, đơ̆ng tơring tơmăn truh tơring groi kông kơjung, đơ̆ng kông teh truh achon đak dơsĭ, tơdrong iung tơblah kơtang thoi lĕ 'mi kial đak hơbông. Lơ̆m tong hơnê̆ khei, tơdrong Iung tơblah tih hlôi đei jơnei lơ̆m jơ̆p teh đak.

Năr 2/9/1945, tơ̆ Cham să Ba Đình kăp gĭt, Ƀok Kơdră Hồ Chí Minh pơre nơ̆r Tơchơ̆t Rơngei hiôk hian, kăp gĭt tơchơ̆t tơdrong gơh đei rơngei hiôk hian, hơtŏ hơnơ̆ng hăm tôm kon pơlei Việt Nam hăm apŭng plenh teh thoi ou: “Teh đak Việt Nam gơh đei tơdrong rơngei hiôk hian, păng tơpă hlôi jing minh teh đak rơngei hiôk hian. Tôm kon pơlei Việt Nam, khŏm mă akŏm đon bơnôh păng jơhngơ̆m pran, tơdrong hơrih păng mŭk drăm vă vei sơđơ̆ng tơdrong rơngei hiôk hian 'noh”.  Teh đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đei tơ-iung pơjing, pơm gru kơnăl kăp gĭt ăn chăl sơnăm 'nao kơ kon pơlei: chăl anglŏ sơnăm rơngei hiôk hian păng pơgơ̆r kơdih teh đak po.

Tơbăt 81 sơnăm Kăch mang Khei Tơhngam jơnei keh kong păng Kuô̆k khanh năr 2/9 jĭ 'măng vă tôm Đảng, tôm kon pơlei păng tôm khul linh vih tơƀlŏk dơ̆ng tơdrong đei jơnei tih kơ kon pơlei; ling lang ƀlŏk bơnê hăm jơhngơ̆m plang đơ̆ng Ƀok Kơdră Hồ Chí Minh, đơ̆ng đe mih ma duch nă jang kăch mang khei năr sơ̆, đe linh lôch tang ăn tơdrong rơngei hiôk hian kơ teh đak. Đơ̆ng tơdrong pơ-ư pơ-ang gah nuih mơng noh, rim bơngai Việt Nam pơtoi hơtŏk đon bơnôh băt 'mêm kơ teh đak, kơ-'nôh akŏm jơhngơ̆m pran tơguăt tơguăl tôm kon pơlei, khŏm mă vei lăng kơjăp teh đak păng tơ-iung pơjing teh đak rơngei, gơh hơgei, jơnap păng hơtŏ hơnơ̆ng.