Tơ̆ tơnŏk ka La Gi, dêh char Lâm Đồng, dôm tong duk rôp yâu ka vih hơlơ̆k dơ̆ng đơ̆ng rŏng lơ năr jang tơ̆ đak dơsĭ. Ka, mư̆k đei hơtŏk tơ̆ kông, rơih hơmet đang kơ ‘noh chơ truh tơ̆ dôm hơnih răt iŏk, pơm tơlĕch. Hăm kon pơlei jang ka, rim ‘măng năm tơ̆ đak dơsĭ ưh khan lăp pơmơ̆ng lơ̆m tŏ ‘mi kial, hơnih đei lơ ka hơdang mă oei jing ƀai toan jên đak dâu đak xăng, kŏng bơngai jang păng vei lăng tơmam. Hloh 40 sơnăm tơklep hăm tơdrong jang tơ̆ đak dơsĭ, ƀok Bạch Long, oei tơ̆ kueng kơphô̆ Bình Tân 4, phường La Gi, tơbăt duk rôp yâu ka roi ‘năr roi ‘nao, iŏk yua rôp yâu ka đei tơplih ‘lơ̆ng, mă lei jên đak dâu đak xăng oei jing pơm kơhret hăm dôm tơ ‘ngla duk.

“Tơdrong jang rôp yâu ka hrei ‘nâu ‘nao hloh kơ hơdrol, đơ̆ng kơmăy kơmŏk truh tơmam tơchă hơlen ka. Lăng atŭm, đak dơsĭ sơnăm đei iŏk yua ƀiơ̆ kơ dôm sơnăm hơdrol, lăp hơdrô̆ jên jang oei lơ dêh yua đơ̆ng kơjă đak dâu tŏk. Mă đơ̆ng thoi noh, sơnăm ‘nâu đak dơsĭ đei ka hơdang lơ, kon pơlei jang ka jang sa hiôk”.

Đơ̆ng blŭng sơnăm truh dang ei, Lâm Đồng rôp yâu đei hloh 195.000 tấn ka hơdang, tŏk 4,2% pơing hăm khei ‘nâu sơnăm hơdrol. Lơ̆m dêh char đei 5 tơnŏk ka tŏk bŏk bơ̆jang, hăm 35 anih jang, anih mơdro sa răt iŏk, pơm tơlĕch ka hơdang. Hơdrô̆ jăl khei mă III, tơmam pơm tơlĕch iŏk đei hloh 13.100 tấn. Mă lei, jang hơdai đơ̆ng rôp yâu, răt iŏk păng pơm tơlĕch tam mă hơtŏ băl, tơmam tĕch tơ̆ teh đak đe ưh kơ đei sơđơ̆ng. Tơdrong ‘nâu athei đei pơgơ̆r dơ̆ng trong pơm tơlĕch, hơtŏk loi dơ̆ng tơchă băt anih pơm tơlĕch, pơm tơlĕch jrŭ vă hơtŏk ‘lơ̆ng kơjă tơmam ka hơdang păng hơtŏk tơiung tơdrong jang ka kơjăp.

Ưh khan lăp tơdrong jang ka, hăm dang 192 km jih đak dơsĭ, Lâm Đồng oei đei tơdrong ‘lơ̆ng hơtŏk tơiung tơmang lăng, tĕch mơdro păng pơvih pơvăn. Lơ̆m noh, Phú Quý hơtăih kơ kông dang 120 km, să hloh 17 km², kơsô̆ kon pơlei hloh 30.000 ‘nu, đei tơmam ‘lơ̆ng lơ găh mŭk drăm ka hơdang păng chă tơmang lăng đak dơsĭ achon đak dơsĭ. Mă đơ̆ng dôm tơdrong jang mŭk drăm tơmang lăng đei lơ tơplih ‘lơ̆ng, anih jang kăl păng jên tơmơ̆t jang oei tam mă pơm lăp hăm ‘meh vă hơtŏk tơiung. Ƀok Lê Hồng Lợi, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei tơring gĭt kăl Phú Quý, hơlen lăng:

“Mŭk drăm đak dơsĭ hơnơ̆ng jing muưk drăm tơm, kơsô̆ rôp yâu ka hơdang tŏk, tơmang lăng hơtŏk tơiung pran, ƀrư̆ ƀrư̆ tơƀôh hơdăh tơdrong hơiă đơ̆ng Phú Quý hăm tơmoi tơmang lăng. Mă lei, hơdai hăm dôm jơnei iŏk đei, anih jang kăl oei tam mă druh kiơ̆ tơm ‘meh vă hơtŏk tơiung kơ tơring gĭt kăl, ƀơ̆t mă jên tơmơ̆t jang oei tôch kơ tŏ sĕt. Mă loi ‘noh, anih jang tơmang lăng, trong nơnăm păng hơnih pơtruh đak ƀlăng oei ưh kơ măh păng ưh kơ pran”.

Dôm tơdrong mơmat tat tơ̆ Phú Quý ăn ƀôh, hơtŏk tơiung mŭk drăm đak dơsĭ ưh khan lăp tŏk kơsô̆ rôp yâu ka hơdang dăh mă  sơng đei tơmoi tơmang lăng, mă oei athei hơtŏk ‘lơ̆ng pơvih pơvăn, hơmet pơ ‘lơ̆ng anih jang kăl păng hơtŏk loi dơ̆ng jang hơdai đơ̆ng dôm anih jang. Lơ̆m noh, tơmang lăng đak dơsĭ, achon đak dơsĭ kăl kơ tơklep hơdai hăm joh ayŏ plei jang ka, tơmam sa ka hơdang, pơdơh pơdei păng vei lăng cham char. Mă loi ‘noh, đơ̆ng rŏng kơ tơmơ̆t hơdai, tơdrong jang hơdai đơ̆ng đak dơsĭ păng groi kông pơih dơ̆ng tơdrong hiôk hơtŏk tơiung dôm tơmam tơmang lăng lơ kơloăi, iŏk yua tơdrong pran ‘lơ̆ng cham char păng tŏ ‘mi kial rim tơring.

Tơ̆ Hơnih tơmang lăng Bàu Trắng U&ME, xăh Hòa Thắng, rim năr đei đơ̆ng 3.000 truh 4.000 ‘nu tơmoi truh chă tơmang lăng, phĭn rup păng pơngôi dôm tơdrong pơchơt tơ̆ hơnih groi chuơh să hloh 2 hek tar. Kiơ̆ kơ anih mơdro sa, iŏk đơ̆ng tơmơ̆t hơdai dêh char, kơsô̆ tơmoi tŏk dang 15–20%. Anih jang tŏk bŏk kơchăng jang hơdai hăm dôm anih mơdro sa tơmang lăng vă pơjing dôm tơdrong jang tơmang lăng tơƀưh tơring đak dơsĭ hăm Đà Lạt. Ƀok Nguyễn Văn Hùng, Kơdră vei lăng Hơnih tơmang lăng Bàu Trắng U&ME, tơbăt:

“Iŏk đơ̆ng tơmơ̆t hơdai dêh char truh dang ei, đei tơdrong jang hơdai đơ̆ng bri, đak dơsĭ păng groi teh chuơh hlôi pơm đei tơdrong pran ‘lơ̆ng tôch kơ tih vă jang hơdai, hơtŏk tơiung dôm tơdrong pơvih pơvăn tơmang lăng lơ̆m dêh char. Tơdrong kăl hloh ‘noh jĭ tơƀưh trong nơnăm hiôk, tơgŭm tơmoi ƀônh chă năm vih vơ̆t đơ̆ng đak dơsĭ tŏk tơ̆ tơring rơbâu pơkao Đà Lạt păng tơplơ̆ dơ̆ng. Găh păih anih mơdro sa, nhôn tŏk bŏk tŭn pran jang hơdai hăm dôm anih jang tơmang lăng, mă loi ‘noh jĭ dôm kŏng ti jang tơmang lăng, vă pơjing dôm tơdrong jang, tơmam păng trong jang tơgŭm hiôk prăt jăl trong năm đơ̆ng Đà Lạt jur tơ̆ đak dơsĭ”.

Đơ̆ng tơpă yan âu Bàu Trắng, jang hơdai đak dơsĭ - groi kông ưh khan lăp pơih să tơdrong jang tơmang lăng mă oei pơtrŭt dôm tơdrong jang ƀĭch pơdơh ngôi, sa tơmam sa, tĕch mơdro păng pơvih pơvăn. Hơtŏk akŏm đĭ đăng dôm tơdrong pran ‘lơ̆ng, 9 khei sơnăm 2026, Lâm Đồng sơng vă jê̆ 18,5 triệu ‘nu tơmoi, tŏk hloh 19% pơting hăm khei ‘nâu sơnăm sơ̆, iŏk yua đơ̆ng tơmang lăng đei hloh 51.200 ti hlak jên. Ƀok Hồ Văn Mười, Bơngai jang lơ̆m Trung ương Đảng, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Lâm Đồng, tơbăt, vă hơtŏk hloh dơ̆ng dôm tơdrong pran ‘lơ̆ng, dêh char Lâm Đồng băt hơdăh gô pơgơ̆r hơnih hơtŏk tơiung kiơ̆ trong iŏk akŏm, jang hơdai đơ̆ng rim tơring, pơm lơ tơmam păng hơtŏk ‘lơ̆ng pơvih pơvăn.

 “Tơmang lăng ‘noh jĭ tơdrong jang tôch kơ gĭt kăl hăm Lâm Đồng. Bơ̆n đei tơdrong pran ‘lơ̆ng găh groi teh, kông păng đak dơsĭ, hăm tŏ ‘mi kial hiôk ‘lơ̆ng. Đơ̆ng dôm tơdrong pran ‘lơ̆ng ‘noh, nhôn hơmet ăn trĕng lăng hơtŏk tơiung đunh đai, pơgơ̆r dơ̆ng hơnih hơtŏk tơiung kiơ̆ trong akŏm, jang hơdai păng hrơ̆ch; hơtŏk tôch ai tơmam, tơdrong pran ‘lơ̆ng kơ rim tơring, pơm tơdrong ‘lơ̆ng sơng đei tơmơ̆t jên jang, hơvơn jên jang păng pơtrŭt hơtŏk tơiung hrĕnh, kơjăp”.

Vă hơtŏk tơiung mŭk drăm đak dơsĭ tơdrong jang, rơgoh păng kơjăp, Lâm Đồng tŏk bŏk hơmet pơ ‘lơ̆ng tơdrong tơhlăk anih jang kăl, sơng đei tơmơ̆t jên jang, hơtŏk loi dơ̆ng jang hơdai tơdrong jang. Tơdrong jang ka đei hơtŏk ‘lơ̆ng kơjă, tơmang lăng păng pơvih pơvăn tơklep hăm tơdrong pran ‘lơ̆ng đak dơsĭ - bri - groi kông, mŭk drăm đak dơsĭ gô jing tơdrong ‘lơ̆ng jang tŏk, pơm tơdrong jang sa kơjăp, hơtŏk ‘lơ̆ng tơdrong hơrih sa kon pơlei oei tơter đak dơsĭ, achon đak dơsĭ păng tơgop vei kơjăp tơdrong pơm tơm đak dơsĭ achon đak dơsĭ kơ Teh đak.