Tơ̆ Hnam trưng Đại học Đà Lạt, rim sơnăm đei hloh 1.000 tơdrong jang khoa hŏk, tơdrong jang đei bơ̆jang kiơ̆. Lơ jơnei đei iŏk yua nhen hơdrao hlŏng đak dơsĭ, tơmam pơtŏ hơlen lăng bức xạ păng nhiễm xạ, tơdrong jang hơmet pơ ‘lơ̆ng kơchơ̆t ‘mê̆ ‘mach nhưm kơ mâu, dôm tơmam pơyua ăn rong ka hơdang.... Tiến sĩ Trần Nhật Thiện, Kơdră lăm Khoa hŏk Kơmăy kơmŏk păng Jang hơdai Apŭng plĕnh, Hnam trưng Đại học Đà Lạt akhan, iŏk jơnei tơchĕng hơlen truh iŏk yua tơpă yan âu oei đei 1 tơdrong hơtăih tôch tih.

“Hrei ‘nâu đei lơ hơnăp jang khoa hŏk kơmăy kơmŏk păng tơplih ‘nao pơcheh hơgei. Mă lei vă bơ̆jang kiơ̆ ‘lơ̆ng dôm hơnăp jang ‘noh bơ̆n oei đei tơdrong ưh kơ ‘lơ̆ng ‘noh jĭ trong jang hơdai 3 anih bơ̆n tam mă đei”.

Tơpă yan âu ăn ƀôh, dôm hơnăp jang khoa hŏk păng kơmăy kơmŏk hlôi đei dêh char Lâm Đồng tơlĕch jang găh lơ oei iĕ, răh rai; pơtôch tơchĕng hơlen tam mă đei pơjao jơ̆p jang lơ̆m jang sa. Lơ̆m kơplăh ‘noh, anih mơdro sa đei ‘meh vă tơplih ‘nao kơmăy kơmŏk ‘noh tam mă ƀônh tơchă đei bơngai joăt jang, bơngai jang khoa hŏk dăh mă trong jang trŏ lăp. Yă Mai Thanh Nga, Phŏ Kơdră vei lăng Anih jang Khoa hŏk păng Kơmăy kơmŏk dêh char Lâm Đồng, akhan, ‘nâu jĭ tơdrong tam mă ‘lơ̆ng tih lơ̆m tơdrong jang khoa hŏk, kơmăy kơmŏk păng tơplih ‘nao hơgei kơ tơring.

“Khei ‘năr âu ki tơdrong jang găh khoa hŏk kơmăy kơmŏk đei tơlĕch jang tôch kơ iĕ, răh rai tam mă đei tơgoăt jing minh trong jang dăh mă 1 hơnăp jang tih vă hơmet pơ ‘lơ̆ng tơdrong tih kơ tơring”.

Đơ̆ng tơpă yan âu ‘nâu, dêh char Lâm Đồng tŏk bŏk băt hơdăh 1 trong gơh jang ‘nao: tơplih yua kơ pơtơm blŭng hăm nơ̆r apinh: “ Đei tơdrong jang kiơ vă tơchĕng hơlen”, jing: ‘Tơring tŏk bŏk đei tơdrong jang kiơ kăl kơ hơmet pơ ‘lơ̆ng?”. ‘Nâu kŭm jing trong pơih ăn tơdrong ‘lơ̆ng tih ăn dôm tơdrong jang mă Lâm Đồng đei tơmam ‘lơ̆ng, lơ̆m noh đei kơmăy kơmŏk sinh hŏk. Giáo sư, Tiến sĩ Dương Tấn Nhựt, Phŏ Kơdră Anih jang Khoa hŏk tơdrong hơrih, Anih jang Hàn lâm Khoa học păng Kơmăy kơmŏk Việt Nam akhan, kơmăy kơmŏk tế bào, pơtăm pơmâu, kơmăy kơmŏk đơ̆ng rŏng iŏk yua... gô pơm đei dôm tơmam ‘lơ̆ng hơdrô̆, đei kơjă tŏk lơ ăn Lâm Đồng. Mă lei vă 1 kơmăy kơmŏk năm đơ̆ng lăm pơlong lăng truh anih tĕch mơdro, anih mơdro sa athei vang jang hloi đơ̆ng kơplăh hơtŏk tơiung tơmam:

“Tơdăh bơ̆n jang hơdai đei dơ̆ng dôm anih mơdro sa ‘noh gô gơnang jên tơgŭm ‘noh jăl jang đơ̆ng lăm pơlong lăng lĕch tơ̆ ‘ngoăih gô ‘lơ̆ng ƀiơ̆, ƀrư̆ ƀrư̆ gô jing tơmam tĕch mơdro”.

Tiến sĩ Hà Thúc Viên, Phŏ Kơdră vei lăng Hnam trưng Đại học Việt Đức lăng ƀôh, vă tơdrong jang hơdai Teh đak - Hnam trưng - Anih mơdro sa iŏk đei jơnei ‘lơ̆ng, kăl kơ klaih song hơdăh hơnăp jang đơ̆ng rim tơ ‘ngla jang.

“Mĭnh pang ƀơm truh gô đei mĭnh hơnăp jang. Teh đak ‘noh pơjing găh tơdrong jang tơgŭm, găh cham char păng tơlĕch trong jang, tơlĕch ăn dôm tơdrong ‘meh vă dôm hnam trưng đăi hŏk, dôm anih mơdro sa kăl kơ vang mơ̆t jang. Hnam trưng đăi hŏk ‘noh athei akŏm lơ̆m tơdrong jang pơtho pơhrăm păng tơchĕng hơlen. Anih mơdro sa ‘noh akŏm lơ̆m tơmơ̆t jên jang păng kŭm hăm dôm anih tơchĕng hơlen vă bơ̆n pơlong lăng kiơ̆ đơ̆ng noh tĕch mơdro ‘lơ̆ng”.

 Hăm Lâm Đồng, dôm tơdrong jang ‘noh tơklep kơtă hăm dôm tơdrong jang mŭk drăm pran nhen choh jang sa kơmăy kơmŏk ‘nao, cheh phe, ‘nhot, pơkao, ‘long sa plei, pơgang hla ‘long, rong kon tơrong păng pơm tơlĕch tơmam đơ̆ng choh jang sa đei; mŭk drăm đak dơsĭ, ka hơdang; tơmang lăng; unh hơyuh rơgoh păng pơm tơlĕch tơmam drăm kăl lơ̆m teh. Ƀok Nguyễn Ngọc Phúc, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Lâm Đồng tơbăt, vă dôm tơdrong ‘lơ̆ng jing tơdrong tưk tơiung pơjei, tơring gô tơplih pran đơ̆ng trong jang kiơ̆ tơdrong jang jing pơkă răt tơmam kiơ̆ ‘meh vă  yan âu:

“Đơ̆ng dôm tơdrong ‘meh vă đơ̆ng anih mơdro sa nhôn gô tơlĕch trong jang tơplơ̆ dơ̆ng ăn dôm hnam trưng đăi hŏk, dôm anih tơchĕng hơlen păng nhôn gô jing bơngai vei lăng, pơtruh jên kŭm nhen bơ̆jang vei lăng pơm liơ athei lĕch đei tơmam păng tơmam ‘noh athei đei tĕch mơdro ‘lơ̆ng”.

Kiơ̆ trong tơlĕch jang 2026-2030, Lâm Đồng gô vei lăng Tơdrong jang tơplih ‘nao pơcheh hơgei, jang hơdai Teh đak, bơngai jang khoa hŏk păng anih mơdro sa vă hơmet pơ ‘lơ̆ng dôm tơdrong jang yan âu. ‘Nâu kŭm jing trong jang hơdăh kiơ̆ tơdrong Tơchơ̆t 57 đơ̆ng Anih tơm Chĭnh trĭ; hơnhăk khoa hŏk, kơmăy kơmŏk păng tơplih ‘nao pơcheh hơgei jang tơdrong lơ̆ng kơ hơtŏk tơiung. Đơ̆ng tơlĕch tơdrong tơchĕng hơlen truh tĕch mơdro, tơdỏng hơgăt hơtuch ‘noh jĭ pơm đei tơmam, hơtŏk ‘lơ̆ng kơjă păng jơhngơ̆m pơjei đơ̆ng mŭk drăm tơring.